Canh tác khô hạn không phải là phương thức mới, mà đã được con người áp dụng từ hàng trăm năm trước ở nhiều khu vực khô cằn trên thế giới. Điểm cốt lõi của mô hình này là lựa chọn cây trồng phù hợp, có bộ rễ ăn sâu, khả năng chịu hạn tốt và sinh trưởng trong điều kiện ít nước. Đất canh tác cần đủ sâu, màu mỡ và có khả năng giữ ẩm tốt để đảm bảo cây phát triển ổn định.

Từ thực tiễn sản xuất và các mô hình thử nghiệm, một số loại cây trồng được đánh giá là phù hợp nhất cho canh tác khô hạn.

Cà chua tuy không nổi tiếng là cây chịu hạn, nhưng trong điều kiện có lượng mưa đầu mùa đủ lớn, cây có thể phát triển tốt nếu không tưới nước sau khi trồng. Việc hạn chế tưới giúp rễ cây ăn sâu xuống các tầng đất ẩm bên dưới, từ đó duy trì sinh trưởng và cho quả nhỏ nhưng năng suất ổn định.

Bí ngô và các loại bí mùa đông cũng có thể canh tác khô hạn nếu đất được giữ ẩm tốt ngay từ đầu vụ. Việc trồng thưa, phủ mùn dày và hạn chế xới đất giúp cây giảm cạnh tranh nước và phát triển bền vững. Một số loại bầu, mướp chịu nhiệt tốt có thể sinh trưởng trong điều kiện rất ít nước.

Dưa hấu và dưa lưới cho thấy khả năng thích nghi đáng kể trong hệ thống canh tác khô hạn khi đất được phủ mùn và tích trữ đủ độ ẩm từ những cơn mưa đầu mùa. Thực tế sản xuất cho thấy quả thu được có độ ngọt cao và chất lượng đồng đều.

Nho là cây trồng điển hình của các vùng khí hậu khô hạn. Khi được thiết lập bộ rễ tốt, cây nho có thể sinh trưởng mà không cần tưới thường xuyên, nhờ khả năng hút nước từ các tầng đất sâu. Đây là loại cây đã được trồng theo phương pháp canh tác khô ở nhiều khu vực từ rất sớm.

Ô liu cũng là cây chịu hạn tốt, thích nghi với đất khô, nhiều đá và khí hậu nóng. Dù năng suất có thể thấp hơn trong những năm ít mưa, cây vẫn cho thu hoạch ổn định mà không cần bổ sung nước tưới.

Ngũ cốc như lúa miến, kê, lúa mì cứng và lúa mạch là nhóm cây đã được trồng lâu đời ở các vùng khô hạn. Việc gieo trồng với mật độ phù hợp giúp giữ ẩm cho đất và đảm bảo cây phát triển trong điều kiện nắng nóng kéo dài.

Đậu tepary là loại cây họ đậu đặc biệt phù hợp với canh tác khô hạn. Cây có khả năng ra hoa, kết quả trong điều kiện nhiệt độ rất cao và hầu như không cần tưới nước, nhờ bộ rễ ăn sâu và khả năng thích nghi tự nhiên.

Việc lựa chọn đúng cây trồng, kết hợp quan sát điều kiện đất đai và lượng mưa tại địa phương, là yếu tố then chốt để canh tác khô hạn đạt hiệu quả. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu và nguồn nước ngày càng hạn chế, mô hình này đang được xem là hướng đi phù hợp giúp nông nghiệp thích ứng và phát triển bền vững.