Truyền thông góp phần giảm thiểu lao động ở trẻ em tại Việt Nam

Bộ Y tế tổ chức buổi tập huấn dành cho phóng viên và những người làm truyền thông trên mạng xã hội, nâng cao kỹ năng về phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em.

Bức tranh toàn cảnh về lao động trẻ em tại Việt Nam

Theo Báo cáo “Trẻ em tham gia lao động và Lao động trẻ em quốc gia 2023” của Tổng cục Thống kê, hiện cả nước có khoảng 731.600 trẻ từ 5–17 tuổi tham gia lao động, tương đương 3,5% tổng số trẻ em. Con số này giảm 5,6% so với năm 2018, phản ánh nỗ lực của nhiều chính sách bảo vệ trẻ em. Tuy vậy, vẫn còn gần 270.000 trẻ phải làm những công việc trái quy định pháp luật, chủ yếu ở nông thôn và những vùng kinh tế chưa phát triển như Trung du miền núi phía Bắc, Bắc Trung Bộ hay Duyên hải miền Trung.

Nhiều nội dung quan trọng, liên quan đến kỹ năng truyền thông và các biện pháp phòng ngừa lao động trẻ em, đã được chia sẻ trực tiếp ngay trong buổi tập huấn.

Trẻ em tham gia lao động nhiều nhất ở ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản (38,9%), tiếp theo là công nghiệp – xây dựng (38,3%). Đáng chú ý, dù nhóm 15–17 tuổi chiếm tỷ lệ lớn, vẫn xuất hiện trường hợp trẻ chỉ mới 5–7 tuổi đã phải làm việc. Những em nhỏ này đối mặt với nguy cơ cao bị tổn hại sức khỏe, bị bóc lột hoặc bị tước mất cơ hội học tập.

Số liệu cũng cho thấy gần 60% trẻ phải lao động vì “không thích đi học” hoặc học lực kém. Những nguyên nhân này cho thấy vấn đề không chỉ xuất phát từ hoàn cảnh kinh tế, mà còn liên quan đến giáo dục và nhận thức của cả trẻ và gia đình. Tình trạng lao động trẻ em xuất hiện nhiều ở các vùng khó khăn càng khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa nghèo đói, thiếu cơ hội học tập và nguy cơ bị bóc lột sức lao động. Trẻ em lao động sớm dễ bị hạn chế phát triển toàn diện, ảnh hưởng lâu dài đến chất lượng nguồn nhân lực của đất nước.

Truyền thông “lực đẩy” quan trọng trong phòng ngừa lao động trẻ em

Trước những thách thức đó, truyền thông được xem là một trong những giải pháp hiệu quả. Ông Đặng Hoa Nam, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, cho rằng truyền thông hiện đại không chỉ đơn thuần là đưa tin mà còn giúp nâng cao nhận thức, cảnh báo rủi ro, thúc đẩy cộng đồng hành động và huy động sự tham gia của cả doanh nghiệp. Khi thông tin được lan tỏa đúng hướng, xã hội sẽ nhận thức rõ rằng lao động trẻ em không chỉ là câu chuyện của riêng mỗi gia đình mà còn ảnh hưởng tới uy tín quốc gia, lợi ích thương mại và khả năng hội nhập chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ông Đặng Hoa Nam – Nguyên Cục trưởng Cục Trẻ em, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ quyền trẻ em Việt Nam, trao đổi tại buổi tập huấn về phòng ngừa và giảm thiểu lao động trẻ em.

Thời gian qua, các hoạt động truyền thông về phòng ngừa lao động trẻ em được triển khai đa dạng: hội thảo chính sách, lớp tập huấn cho cán bộ địa phương, biên soạn tài liệu tuyên truyền, tổ chức các cuộc thi sáng tác, thi ảnh… Những hoạt động này giúp cha mẹ và người chăm sóc trẻ nhận diện rõ hơn tác hại của việc để trẻ lao động quá sớm. Truyền thông cũng góp phần chỉ ra những khoảng trống về chính sách, hạn chế trong thực thi pháp luật và đề xuất hướng hoàn thiện các cơ chế bảo vệ trẻ em.

Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, tốc độ lan truyền thông tin nhanh chóng khiến việc cung cấp thông tin chính xác và có định hướng trở nên đặc biệt quan trọng. Khi công chúng được tiếp cận với thông tin đúng, trẻ em sẽ được nhìn nhận như những cá thể cần được giáo dục và chăm sóc chứ không phải nguồn lao động thay thế.

Nhờ sự phối hợp giữa truyền thông và chính sách, các chỉ số quốc gia cho thấy chuyển biến rõ ràng. Tỷ lệ trẻ em tham gia lao động giảm xuống 3,5%, nhóm lao động trái pháp luật giảm 4,1% so với năm 2018. Nhận thức của phụ huynh được cải thiện, số trẻ được đến trường nhiều hơn và nguy cơ bị bóc lột cũng giảm mạnh. Mô hình kết hợp truyền thông – chính sách – pháp luật hiện nay được đánh giá là điểm sáng trong khu vực.

Hướng tới môi trường phát triển an toàn cho mọi trẻ em

Dù đạt nhiều tiến bộ, lao động trẻ em vẫn còn xuất hiện ở những ngành nghề nặng nhọc và vùng kinh tế khó khăn. Điều kiện làm việc khắc nghiệt, thiếu tiếp cận giáo dục khiến nhiều trẻ tiếp tục đứng trước nguy cơ bị tổn thương.

Để duy trì đà tiến bộ, cần tiếp tục đẩy mạnh phối hợp liên ngành, đầu tư bền vững cho công tác truyền thông và tăng cường giáo dục về quyền trẻ em trong cộng đồng và doanh nghiệp. Về lâu dài, bảo vệ trẻ em không chỉ là trách nhiệm nhân văn mà còn là nền tảng để xây dựng lực lượng lao động có chất lượng, nâng cao năng lực cạnh tranh và thúc đẩy hội nhập quốc tế.

Việc truyền tải thông tin đúng, nhanh và bền bỉ sẽ tiếp tục giữ vai trò “then chốt” trong phòng ngừa lao động trẻ em, đảm bảo mọi trẻ được sống, học tập và phát triển trong môi trường an toàn. Bài học của Việt Nam cho thấy khi truyền thông đi cùng chính sách và hành động thực chất, xã hội hoàn toàn có thể hướng tới mục tiêu loại bỏ lao động trẻ em, mang lại một tương lai tốt đẹp hơn cho mỗi em nhỏ.