TP Hà Nội: Xã Vật Lại phát huy thế mạnh vùng bán sơn địa để phát triển kinh tế

Trụ sở UBND xã Vật Lại. Ảnh NT

Vật Lại - nơi lưu giữ tết trồng cây cuối cùng của Bác Hồ

Vật Lại, vùng quê bán sơn địa phía Tây Hà Nội, không chỉ được biết đến bởi những cánh đồng, đồi gò và không gian làng quê giàu truyền thống, mà còn là địa danh gắn với một dấu mốc đặc biệt trong cuộc đời Chủ tịch Hồ Chí Minh: lần trồng cây cuối cùng của Người.

Ngày 16/2/1969, trong không khí đầu xuân, Bác Hồ về thăm xã Vật Lại, huyện Ba Vì, Hà Tây (nay thuộc Hà Nội), tham gia Tết trồng cây và trồng một cây đa tại khu vực Đồi 79. Đây là một trong những hoạt động cuối cùng của Người hưởng ứng phong trào Tết trồng cây do chính Người khởi xướng từ năm 1959. Hình ảnh vị lãnh tụ kính yêu tự tay vun đất, trồng cây đã trở thành một biểu tượng đẹp về tình yêu thiên nhiên và trách nhiệm với tương lai đất nước.

Từ một cây xanh được Bác trồng, Vật Lại hôm nay mang thêm một giá trị đặc biệt: giá trị ký ức và di sản. Câu chuyện về lần trồng cây cuối cùng của Bác được lưu giữ qua các tư liệu, hiện vật và ký ức của người dân địa phương, trở thành một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của vùng đất này.

Di tích và câu chuyện về Bác trồng cây cũng gợi mở hướng phát huy giá trị lịch sử gắn với phát triển xanh. Vật Lại có thể kết hợp giáo dục truyền thống, tham quan di tích với trải nghiệm nông nghiệp, sinh thái và xây dựng không gian làng quê xanh. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, thông điệp từ cây xanh Bác trồng ở Vật Lại vẫn còn nguyên ý nghĩa: trồng cây hôm nay là gieo mầm cho cuộc sống và tương lai của các thế hệ mai sau.

Lãnh đạo HTX tiêu dùng Việt Nam khảo sát thế mạnh của xã Vật Lại. Ảnh NT

Lợi thế từ địa hình bán sơn địa

Vật Lại có lợi thế của một vùng đất nằm giữa không gian đồng bằng và trung du. Địa hình không hoàn toàn bằng phẳng như khu vực nội đồng, nhưng cũng không quá dốc, tạo điều kiện hình thành nhiều mô hình sản xuất đa dạng. Những khu vực đất gò, đất cao có thể phát triển cây ăn quả, cây lâu năm, cây cảnh, cây dược liệu hoặc các mô hình nông nghiệp kết hợp; vùng đất thấp thuận lợi cho trồng lúa, rau màu và chăn nuôi.

Trong hoàn cảnh nông nghiệp Hà Nội đang chuyển mạnh từ tư duy sản xuất đơn thuần sang kinh tế nông nghiệp, đặc điểm địa hình này trở thành một lợi thế đáng kể. Thay vì chỉ tính toán năng suất trên từng đơn vị diện tích, người dân có thể tính đến giá trị tổng hợp của đất đai: sản phẩm nông nghiệp, cảnh quan, môi trường, trải nghiệm và dịch vụ.

Đặc biệt, khoảng cách không quá xa trung tâm Hà Nội tạo ra thị trường tiêu thụ lớn đối với nông sản an toàn, thực phẩm sạch và các sản phẩm đặc trưng của vùng quê. Đây cũng là điều kiện để phát triển những chuyến trải nghiệm cuối tuần, tham quan trang trại, vườn cây, tìm hiểu đời sống nông thôn và thưởng thức sản phẩm địa phương.

Không gian rộng mở sau sáp nhập ở Vật Lại

Xã Vật Lại mới được thành lập trên cơ sở sáp nhập 5 xã: Vật Lại, Thái Hòa, Phú Sơn, Đồng Thái và Phú Châu của huyện Ba Vì trước đây với diện tích tự nhiên 51,75km2, dân số trên 63.000 người. Chính quyền xã mới chính thức hoạt động từ 1/7/2025, tạo không gian phát triển rộng hơn cho vùng bán sơn địa.

Sau sắp xếp đơn vị hành chính, Vật Lại đứng trước một không gian phát triển rộng mở hơn, không chỉ về địa giới mà quan trọng hơn là về tư duy tổ chức kinh tế, hạ tầng và khai thác nguồn lực địa phương. Những khu vực dân cư, đất sản xuất, làng nghề, vùng đồi gò và không gian sinh thái có thêm điều kiện để được kết nối trong một quy hoạch thống nhất.

Lợi thế của Vật Lại nằm ở đặc trưng vùng bán sơn địa, quỹ đất nông nghiệp và cảnh quan nông thôn còn nhiều tiềm năng. Khi không gian phát triển được mở rộng, địa phương có thể hình thành những vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn hơn, thúc đẩy liên kết giữa các hộ dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; đồng thời phát triển nông nghiệp sinh thái, kinh tế vườn, chăn nuôi an toàn và các mô hình kinh tế tuần hoàn.

Lãnh đạo Mặt trận tổ quốc xã Vật Lại lắng nghe nguyện vọng của tổ chức quần chúng. Ảnh NT

Chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp

Một trong những hướng đi quan trọng của Vật Lại là tổ chức lại sản xuất theo hướng nâng cao giá trị thay vì mở rộng diện tích bằng mọi giá. Với những khu vực đất cao, địa phương có thể khuyến khích hình thành các vùng cây ăn quả, cây dược liệu, rau an toàn, cây cảnh và mô hình vườn sinh thái. Những khu đất phù hợp có thể được tổ chức thành trang trại hoặc vùng sản xuất tập trung, áp dụng tưới tiết kiệm, phân bón hữu cơ, chế phẩm sinh học và quy trình quản lý dịch hại tổng hợp.

Đối với chăn nuôi, lợi thế của vùng bán sơn địa cũng có thể được phát huy thông qua các mô hình gia trại, trang trại quy mô phù hợp, chú trọng an toàn sinh học và xử lý chất thải. Phụ phẩm trồng trọt có thể trở thành nguồn thức ăn, chất độn chuồng hoặc nguyên liệu sản xuất phân hữu cơ. Chất thải chăn nuôi sau xử lý lại quay trở lại phục vụ cây trồng. Cách làm này vừa giảm chi phí đầu vào, vừa hạn chế ô nhiễm và từng bước hình thành vòng tuần hoàn trong sản xuất nông nghiệp.

Quan trọng hơn, mỗi sản phẩm cần được gắn với câu chuyện về vùng đất. Khi nông sản Vật Lại có nguồn gốc rõ ràng, quy trình sản xuất minh bạch, bao bì đẹp và được tiêu thụ qua các kênh số, giá trị sản phẩm sẽ không chỉ nằm ở kilogram nông sản mà còn nằm ở thương hiệu địa phương. Hiện nay xã đang xúc tiến thành lập HTX tiêu dùng Phú Châu nhắm đưa các sản phẩm tiêu biểu của xã tham gia vào hệ sinh thái tiêu dùng xanh.

Chuyên viên kinh tế xã Vật Lại Gặp gỡ Chủ tịch Liên hiệp HTX tiêu dùng Việt Nam tìm hiểu mô hình hệ sinh thái tiêu dùng xanh. Ảnh NT

Tạo dựng những vùng sản xuất xanh

Xu hướng tiêu dùng hiện nay đang đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với chất lượng nông sản và môi trường sản xuất. Vì vậy, phát triển nông nghiệp xanh có thể trở thành một hướng đi lâu dài của Vật Lại. Địa phương có thể lựa chọn một số vùng có điều kiện phù hợp để xây dựng mô hình điểm về sản xuất an toàn, hữu cơ hoặc theo hướng hữu cơ. Trong đó, cần ưu tiên cải tạo đất, tăng sử dụng phân hữu cơ, giảm thuốc bảo vệ thực vật hóa học, sử dụng chế phẩm sinh học và tiết kiệm nước.

Cùng với đó là xây dựng các tuyến đường nội đồng sạch, hàng cây xanh, vùng đệm sinh thái và hệ thống thu gom bao bì thuốc bảo vệ thực vật. Những yếu tố tưởng như nhỏ này lại có ý nghĩa lớn trong việc tạo dựng hình ảnh một vùng nông nghiệp xanh. Nông nghiệp xanh cũng cần gắn với chuyển đổi số. Mỗi vùng sản xuất có thể từng bước thực hiện nhật ký điện tử, truy xuất nguồn gốc, cập nhật quy trình chăm sóc và kết nối với hệ thống tiêu thụ. Người tiêu dùng ở Hà Nội có thể biết sản phẩm được trồng ở đâu, bởi ai và theo quy trình nào. Khi niềm tin được xây dựng, thị trường sẽ rộng mở hơn.

Mở hướng phát triển du lịch nông nghiệp

Lợi thế của Vật Lại không chỉ nằm ở đất sản xuất mà còn ở cảnh quan nông thôn, không gian làng xóm và đời sống văn hóa cộng đồng. Đây là nguồn tài nguyên có thể khai thác để phát triển du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm. Thay vì xây dựng những điểm du lịch quy mô lớn, Vật Lại có thể bắt đầu từ những mô hình nhỏ: vườn cây trải nghiệm, trang trại cuối tuần, khu sinh thái nông nghiệp, điểm giới thiệu sản phẩm địa phương, trải nghiệm làm nông, thu hoạch rau quả, tìm hiểu nghề truyền thống hoặc thưởng thức các món ăn dân dã.

Khách từ nội thành có thể đến Vật Lại trong ngày hoặc nghỉ ngắn ngày. Trẻ em được trải nghiệm gieo hạt, trồng cây, chăm sóc vật nuôi; người lớn tìm lại không gian làng quê và thưởng thức nông sản tại chỗ. Nếu được tổ chức bài bản, mỗi trang trại, mỗi khu vườn có thể trở thành một điểm đến. Điều quan trọng là du lịch không được làm mất đi bản sắc nông thôn. Ngược lại, du lịch phải tạo thêm giá trị cho nông nghiệp, giúp người dân có thêm thu nhập nhưng vẫn giữ được đất đai, cảnh quan và môi trường. Ông Nguyễn Quốc Huy Chủ tịch Mặt trận tổ quốc xã chia sẻ.

Phát huy vai trò của hợp tác xã và người dân

Để biến lợi thế tự nhiên thành lợi thế kinh tế, không thể thiếu vai trò của các hợp tác xã, tổ hợp tác và doanh nghiệp. Hộ nông dân sản xuất nhỏ lẻ thường khó đáp ứng ổn định yêu cầu của thị trường. Khi liên kết lại, người dân có thể cùng mua vật tư, thống nhất quy trình, tổ chức sản xuất theo đơn hàng và nâng cao khả năng đàm phán với doanh nghiệp.

Hợp tác xã cần chuyển mạnh từ vai trò cung ứng vật tư sang tổ chức chuỗi giá trị. Từ giống, kỹ thuật, sản xuất, sơ chế, đóng gói đến tiêu thụ đều cần được kết nối. Doanh nghiệp có thể tham gia ở khâu chế biến, xây dựng thương hiệu và mở rộng thị trường. Đặc biệt, cần coi người nông dân là chủ thể của quá trình phát triển. Mọi quy hoạch, dự án sản xuất hay mô hình du lịch phải xuất phát từ nhu cầu thực tế, năng lực của người dân và khả năng tạo sinh kế bền vững.

Tạo động lực mới từ kinh tế xanh

Phát huy thế mạnh bán sơn địa không có nghĩa là khai thác tối đa đất đai, mà là khai thác hợp lý để tạo ra giá trị cao hơn trên cùng một không gian. Đây chính là tinh thần của kinh tế xanh và kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp. Vật Lại có thể hướng tới mô hình trong đó đất đai được bảo vệ, nước được sử dụng tiết kiệm, chất thải được tái sử dụng, nông sản được nâng cao giá trị và cảnh quan nông thôn trở thành tài sản kinh tế. Khi đó, một khu vườn không chỉ tạo ra hoa quả; một trang trại không chỉ bán sản phẩm; một cánh đồng không chỉ cung cấp lương thực mà còn góp phần tạo cảnh quan và duy trì hệ sinh thái.

Trong quá trình ấy, chính quyền địa phương cần đóng vai trò kiến tạo: quy hoạch các vùng sản xuất phù hợp, hỗ trợ hạ tầng, đào tạo kỹ thuật, kết nối doanh nghiệp, xúc tiến thương mại và hỗ trợ chuyển đổi số. Người dân là chủ thể sản xuất; hợp tác xã là hạt nhân liên kết; doanh nghiệp là cầu nối thị trường. Rất tiếc chúng tôi không đủ thời gian để tìm hiểu thêm về tiềm năng, thế mạnh của địa phương, hy vọng trong tương lai gần chúng tôi có điều kiện gặp gỡ lãnh đạo, nhân dân, đi sâu hơn để phản ánh vùng đất lịch sử này.

Với lợi thế của vùng bán sơn địa, vị trí trong không gian phát triển của Hà Nội và nguồn lực đất đai, con người, Vật Lại có cơ sở để xây dựng một mô hình nông thôn mới theo hướng xanh, sinh thái và có giá trị gia tăng cao. Nếu biết kết hợp hài hòa giữa nông nghiệp hàng hóa, kinh tế vườn, chăn nuôi an toàn, kinh tế tuần hoàn và du lịch trải nghiệm, những lợi thế tưởng như bình dị của vùng quê sẽ trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển.

Phát huy thế mạnh bán sơn địa, vì thế, không chỉ là câu chuyện của sản xuất nông nghiệp. Đó là quá trình chuyển hóa tài nguyên đất đai, cảnh quan, văn hóa và con người thành những giá trị kinh tế mới, để Vật Lại vừa giữ được không gian làng quê, vừa tạo dựng sinh kế tốt hơn cho người dân trong hành trình phát triển xanh của Thủ đô./.