Thực trạng và sự phát triển nông nghiệp hữu cơ Châu Á

Ông Yang Jinyong, Phó Giám đốc Ủy ban quản lý, Trung tâm chứng nhận và phát triển trà hữu cơ, Viện nghiên cứu trà, Viện khoa học nông nghiệp Trung Quốc.

OTRDC cung cấp dịch vụ chứng nhận chất lượng chuyên nghiệp và hỗ trợ kỹ thuật cho các doanh nghiệp trà ở Trung Quốc. OTRDC quản lý hoạt động của Ban Thư ký Ủy ban Trà hữu cơ thuộc Hiệp hội Khoa học Trà Trung Quốc và là thư ký cho Cuộc họp Hợp tác Sản xuất và Thương mại Trà hữu cơ Trung Quốc.

Các khách mời tham dự hội nghị phiên họp chiều ngày 18/9.

Tính đến đầu năm 2023, diện tích canh tác hữu cơ của Trung Quốc đạt 4,2 triệu hecta, tăng 3,5 lần so với năm 2015; sản lượng đạt 21 triệu tấn, tăng 2,7 lần so với năm 2015. 16.000 doanh nghiệp trên toàn quốc đã đạt được hơn 26.000 chứng nhận sản phẩm hữu cơ, tăng 99,8% so với năm 2015; số lượng doanh nghiệp tham gia nông nghiệp hữu cơ tăng 79% so với năm 2015.

Năm 2022, doanh số bán sản phẩm hữu cơ đạt 12 tỷ USD. Diện tích canh tác đứng thứ tư toàn cầu và doanh số bán hàng đứng thứ ba. Ngành đã duy trì tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm là 8,5% trong 5 năm qua, cho thấy đà phát triển tích cực.

Chia sẻ thành công của Mục Đồng chăn nuôi bò sữa hữu cơ tại hội nghị, bà Nguyễn Thị Thịnh, chủ trang trại Mục Đồng chăn nuôi bò sữa hữu cơ đầu tiên tại Việt Nam cho biết, ý tưởng xuất phát từ nhu cầu về thực phẩm lành sạch của một người mẹ dẫn lối tới sản xuất nông nghiệp, kiên trì hành trình bò sữa hữu cơ, sáng lập thương hiệu Mục Đồng (2015–2025).

Hành trình hữu cơ Mục Đồng bắt đầu từ những ý tưởng khởi nguồn về một sản phẩm sữa tươi sạch và an toàn, Mục Đồng đã trải qua một hành trình không ngừng nỗ lực và đổi mới trong 8 năm (2015 – 2023) để trở thành Thương hiệu sữa hữu cơ đạt chứng nhận JAS “đầu tiên” trong lĩnh vực chăn nuôi và chế biến sữa tươi thanh trùng.

Năm 2015 thực hiện đề án chăn nuôi bò sữa của tỉnh Hà Nam, Mục Đồng xây dựng trang trại chăn nuôi bò sữa tại xã Trác Văn, huyện Duy Tiên, tỉnh Hà Nam với quy mô nông hộ chỉ vỏn vẹn 18 mẹ bò sữa.

Bà Nguyễn Thị Thịnh, chủ trang trại Mục Đồng chăn nuôi bò sữa hữu cơ đầu tiên tại Việt Nam.

Sau 1 năm vận hành trang trại, Mục Đồng đối mặt với rất nhiều thử thách. Từ việc phải đổ hàng trăm lít sữa mỗi ngày do khó khăn trong việc ký hợp đồng với các công ty sữa lớn đến tai nạn thiệt hại gần như cả đàn bò.

Đứng trước nguy cơ phá sản, để cắt giảm chi phí chăn nuôi Mục Đồng cắt hoàn toàn thức ăn công nghiệp và chỉ cho đàn bò ăn 100% cỏ xanh. Việc này dẫn đến tình trạng sản lượng sữa bị sụt giảm nhanh chóng. Tuy nhiên, vì thế mà chất lượng sữa lại thơm ngon, khác biệt hoàn toàn. Từ đó, nhen nhóm trong đội ngũ sáng lập Mục Đồng một ý tưởng sản xuất dòng sữa đặc biệt này để cung cấp cho người tiêu dùng.

Từ giữa năm 2016, nhờ sự tư vấn của các chuyên gia hữu cơ cùng những người anh, người chị đồng hành. Mục Đồng bắt đầu xây dựng tiêu chí “5 KHÔNG” trong chăn nuôi và sản xuất sữa. Tháng 8/2016, sản phẩm “Sữa Tươi Thanh Trùng Mục Đồng” chính thức được xuất bán trên thị trường thực phẩm sạch.

Trong suốt quá trình học hỏi, hoàn thiện quy trình chăn nuôi, chế biến. Từ 2016 – 2020, Mục Đồng được tiếp xúc, học hỏi và được truyền cảm hứng nhiều hơn về nông nghiệp hữu cơ. Chính những ngày tháng này đã làm nảy mầm ước mơ trong chúng tôi về thực hành chăn nuôi theo tiêu chuẩn hữu cơ bền vững.

Năm 2021, Mục Đồng quyết định biến ước mơ thành hiện thực khi di chuyển đàn bò từ Hà Nam vào Hòa Bình – 1 nơi xa lạ nhưng hội tụ đầy đủ các yếu tố thiên thời, địa lợi, nhân hòa. Với vùng thảo nguyên rộng lớn cùng khí hậu mát mẻ và đất đai màu mỡ, Hòa Bình chắc chắn là nơi rất thích hợp cho việc chăn nuôi bò sữa theo phương pháp hữu cơ.

Sau 36 tháng kể từ năm 2021, Mục Đồng đã thành công chuyển đổi cho trang trại và đàn bò. 12/2023, sau nhiều đợt đánh giá và thẩm định nghiêm ngặt từ các chuyên gia Nhật Bản và Việt Nam, Mục Đồng chính thức được cấp chứng nhận đạt chuẩn hữu cơ quốc tế Nhật Bản cho quy trình chăn nuôi và chế biến sữa.

Năm 2024, Công Ty Cổ Phần Sữa Mục Đồng được thành lập với quy mô 2 trang trại: Mục Đồng 1 và Mục Đồng 2 tại huyện Lạc Thuỷ, tỉnh Hòa Bình. Tính đến nay số lượng thành viên trong đàn bò sữa đã tăng lên với số lượng tổng đàn là 80 con. Đồng thời, một nhà máy sản xuất mới cũng được xây dựng đi vào hoạt động.

Hiện tại, sản phẩm “Sữa Tươi Hữu Cơ Thanh Trùng Mục Đồng” là một sản phẩm sữa bò tươi đầu tiên tại Việt Nam được chứng nhận hữu cơ bởi Bộ Nông nghiệp Nhật Bản.

Từ đây, Mục Đồng như được tiếp thêm nguồn năng lượng mạnh mẽ để tiếp tục đặt những bước chân vững chắc trên con đường nông nghiệp hữu cơ. Với mong muốn thực hiện tốt sứ mệnh mang đến dòng sữa hữu cơ mát lành đến tay người tiêu dùng và đồng thời vẫn đảm bảo được các giá trị về phúc lợi động vật, bảo vệ môi trường và duy trì sự bền vững của thiên nhiên.

Từ giấc mơ của một người mẹ, hôm nay Mục Đồng đã trở thành hành trình của cả một cộng đồng. Và chúng tôi tin rằng: từ Việt Nam, những giọt sữa hữu cơ sẽ lan tỏa khắp châu Á – vì một tương lai xanh, sạch và bền vững cho tất cả.

Tại Hội nghị hữu cơ Châu Á lần thứ 8, ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn TH TrueMilk chia sẻ về phương thức quy trình sản xuất sữa và thực phẩm hữu cơ tại Tập đoàn TH TrueMilk, TH Group là một doanh nghiệp tiên phong trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam, với những điểm nổi bật sau:

Ngay từ năm 2013, TH đã đi đầu trong việc phát triển nông nghiệp hữu cơ theo tiêu chuẩn quốc tế. TH triển khai sản xuất hữu cơ theo các tiêu chuẩn USDA-NOP của Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ và EC 834/2007 của Liên minh Châu Âu tại các trang trại rau sạch và dược liệu ở Nghệ An.

Ông Ngô Minh Hải, Chủ tịch HĐQT Tập đoàn TH TrueMilk.

TH đã tạo ra một dấu ấn quan trọng trong ngành nông nghiệp hữu cơ Việt Nam khi trở thành doanh nghiệp hàng đầu chuyển đổi đàn bò sữa sang hình thức chăn nuôi hữu cơ theo tiêu chuẩn quốc tế ngay trên đất Việt Nam.

Tập đoàn TH là đơn vị tiên phong trong sản xuất nông nghiệp hữu cơ tại Việt Nam. Vào tháng 12 năm 2017, Tập đoàn TH đã phối hợp với Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tổ chức Diễn đàn Quốc tế "Phát triển và Hội nhập Nông nghiệp Hữu cơ Việt Nam".

Những khuyến nghị và đóng góp từ Diễn đàn này đã trở thành nền tảng quan trọng cho việc ban hành Nghị định số 109/2018/NĐ-CP của Chính phủ về Nông nghiệp Hữu cơ. TH Group được thành lập năm 2009 và hoạt động trong lĩnh vực thực phẩm và đồ uống, tập trung vào các sản phẩm tươi, sạch, hữu cơ vì sức khỏe cộng đồng.

Trang trại bò sữa hữu cơ của TH đã được chứng nhận đạt tiêu chuẩn hữu cơ của Châu Âu và Mỹ từ năm 2016 và 2017, đảm bảo tự chủ về nguyên liệu xanh cho đàn bò hữu cơ.

Bò sữa hữu cơ được chăn nuôi theo tiêu chuẩn hữu cơ "4 Không - 1 Tốt" của Châu Âu, bao gồm không dư lượng thuốc trừ sâu, phân bón tổng hợp, hormone tăng trưởng, kháng sinh, thành phần biến đổi gen (Non-GMO), và đảm bảo chăm sóc thú y tốt.

Các tiêu chuẩn này nhằm giúp đàn bò khỏe mạnh, đạt năng suất cao và đảm bảo chất lượng sữa hữu cơ, đồng thời ưu tiên phúc lợi động vật và bảo vệ môi trường.

Về mô hình nông nghiệp hữu cơ tuần hoàn của Tập đoàn TH: Mô hình 4F:

TH Group áp dụng mô hình nông nghiệp tuần hoàn 4F (Farm - Feed - Food - Fertilizer) dựa trên các nguyên tắc sinh học.

Tái tạo tài nguyên: Phân và nước thải từ bò không bị loại bỏ mà được xử lý bằng công nghệ vi sinh tiên tiến tại nhà máy xử lý.

Sản phẩm tái chế: Chất thải rắn sau phân hủy được chuyển hóa thành phân bón hữu cơ Greenma để bón cho cây trồng. Khí mê-tan được thu gom làm khí sinh học để phát điện.

Bảo vệ môi trường: Nước thải được xử lý đạt chuẩn trước khi xả ra môi trường hoặc tái sử dụng.

Bên cạnh đó, trang trại rau hữu cơ FVF của TH Group áp dụng các tiêu chuẩn hữu cơ của Châu Âu và Hoa Kỳ, với quy mô 20 hecta.

Mô hình sản xuất tuân thủ phương pháp canh tác hữu cơ "5 Không": không phân bón hóa học, không thuốc trừ sâu hóa học, không chất kích thích tăng trưởng, không chất bảo quản và không hạt giống biến đổi gen. 79 sản phẩm rau củ quả sạch hữu cơ tại trang trại FVF đã đạt chứng nhận hữu cơ. TH Group đang triển khai truy xuất nguồn gốc cho từng sản phẩm.

Sữa hữu cơ và thực phẩm hữu cơ là con đường phát triển tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại, giúp Việt Nam đạt được các tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn, sức khỏe và tính bền vững.

Tập đoàn TH là minh chứng sống cho thấy Việt Nam có thể tạo ra các sản phẩm hữu cơ đạt tiêu chuẩn quốc tế với tầm nhìn dài hạn và chiến lược phát triển bền vững.

Để thúc đẩy sự phát triển của ngành hữu cơ, cần có sự phối hợp nỗ lực từ nhiều bên: các doanh nghiệp tiên phong áp dụng công nghệ cao và truy xuất nguồn gốc minh bạch; Nhà nước hoàn thiện khung pháp lý và chính sách hỗ trợ; người tiêu dùng nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi lựa chọn sản phẩm hữu cơ vì sức khỏe và môi trường.

Tiến sĩ M. Asaduzzaman Sarker, Giáo sư, Khoa Giáo dục khuyến nông, Đại học Nông nghiệp Bangladesh, Mymensingh chia sẻ thêm thông tin về những thách thức xói mòn bờ sông và nghèo đói ở Bangladesh: Xói mòn bờ sông nghiêm trọng ở phía tây bắc Bangladesh làm mất đất đai màu mỡ và khiến hàng ngàn gia đình phải di dời hàng năm.

Các con sông mạnh mẽ, từng là nguồn sống, giờ đây đe dọa sinh kế của người dân. Hàng năm, hơn 1.700 km vuông đất bồi lắng mới nổi lên từ mặt nước, tạo thành những hòn đảo cát khô cằn và kém hiệu quả.

Các cộng đồng trong những khu vực này phải đối mặt với tình trạng nghèo đói cùng cực, suy dinh dưỡng mãn tính và thiếu tiếp cận các dịch vụ cơ bản, với phụ nữ và trẻ em chịu gánh nặng nặng nề nhất.

Ông này thông tin thêm về dự án canh tác bí ngô đến an ninh lương thực và sinh kế: Hàng nghìn gia đình bị di dời ở Gaibandha, Kurigram và Rangpur đã cải thiện cuộc sống bằng cách trồng thực phẩm bổ dưỡng trên các bãi cát cằn cỗi. Doanh nghiệp nông nghiệp địa phương Pumpkin Plus hỗ trợ nông dân bằng hạt giống chất lượng, đào tạo kỹ thuật và tiếp cận thị trường, tạo ra một hệ sinh thái bền vững.

Lợi nhuận kinh tế từ canh tác bí ngô rất ấn tượng, với lợi nhuận ròng lên tới 105.299 Tk/hecta, chứng tỏ tính khả thi về kinh tế và tiềm năng xuất khẩu cho các cộng đồng bị thiệt thòi này. Dự án đã mang lại lợi ích cho hơn 17.000 gia đình, với 2.500 hecta được canh tác và lợi nhuận ròng đạt 0,11 triệu Tk/hecta.

Mô hình canh tác trên bãi cát (sandbar cropping) đang được mở rộng từ một sáng kiến địa phương thành một giải pháp quốc gia và có tiềm năng toàn cầu, mang lại hy vọng cho các vùng dễ bị lũ lụt và đồng bằng trên toàn thế giới. Mô hình được thử nghiệm thành công ở huyện Gaibandha, Bangladesh, chứng minh tính khả thi của nó và các đối tác đã mở rộng mô hình này đến năm huyện phía tây bắc Bangladesh.

Mô hình này cung cấp giải pháp cho các vùng đồng bằng và những khu vực dễ bị lũ lụt trên toàn thế giới. Canh tác trên bãi cát đã chứng tỏ khả năng chống chịu đáng kể trước các cú sốc khí hậu và khủng hoảng kinh tế, như đại dịch COVID-19, giúp nông dân duy trì sản xuất khi nông nghiệp truyền thống gặp khó khăn.