Theo quy định mới, mọi tàu cá trước khi rời cảng phải được kiểm tra điều kiện hoạt động thông qua cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase, hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS) và hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT)

Quy trình mới được xây dựng trên cơ sở Luật Thủy sản năm 2017, các quy định mới của Chính phủ và Bộ Nông nghiệp và Môi trường, đồng thời cụ thể hóa các chỉ đạo của Ban Chỉ đạo quốc gia về chống khai thác IUU. Mục tiêu xuyên suốt là kiểm soát chặt chẽ toàn bộ hoạt động của tàu cá từ khi rời cảng, xuất bến đến khi cập cảng, nhập bến; bảo đảm mọi chuyến biển đều được theo dõi, giám sát và đối chiếu dữ liệu đầy đủ trên các hệ thống quản lý nghề cá.

Theo quy định mới, mọi tàu cá trước khi rời cảng phải được kiểm tra điều kiện hoạt động thông qua cơ sở dữ liệu nghề cá quốc gia VNFishbase, hệ thống giám sát hành trình tàu cá (VMS) và hệ thống truy xuất nguồn gốc thủy sản điện tử (eCDT). Các lực lượng chức năng sẽ kiểm tra thực tế tại tàu, đối chiếu giấy tờ, điều kiện hành nghề, thiết bị giám sát hành trình cũng như hồ sơ liên quan đến an toàn thực phẩm và khai thác thủy sản.

Đáng chú ý, những tàu cá không đủ điều kiện hoạt động, tàu nằm trong danh sách có nguy cơ cao vi phạm IUU hoặc đã bị xác định có hành vi khai thác bất hợp pháp sẽ không được phép rời cảng hoặc xuất bến. Quy định này nhằm ngăn chặn từ sớm các nguy cơ vi phạm, thay vì chỉ xử lý khi tàu đã hoạt động trên biển.

Ngoài ra, đối với tàu cập cảng và nhập bến sau mỗi chuyến biển, quy trình yêu cầu kiểm tra nghiêm ngặt thông tin hành trình, sản lượng khai thác, nhật ký khai thác và báo cáo sản lượng. Các cảng cá phải bố trí lực lượng giám sát trực tiếp việc bốc dỡ thủy sản, kiểm tra thành phần loài và đối chiếu với sản lượng khai báo.

Một điểm mới đáng chú ý là nếu sản lượng thực tế bốc dỡ có sai lệch từ 20% trở lên so với sản lượng đã khai báo trước khi cập cảng, cơ quan chức năng sẽ lập biên bản để xác minh và xử lý theo quy định. Điều này giúp hạn chế tình trạng khai báo không trung thực, góp phần nâng cao tính minh bạch trong quản lý nguồn lợi thủy sản.

Không chỉ kiểm soát từng chuyến biển, quy trình còn thiết lập cơ chế đối soát dữ liệu thường xuyên giữa cảng cá và các trạm kiểm soát biên phòng. Hàng ngày, danh sách tàu cá cập cảng, rời cảng sẽ được đối chiếu với danh sách tàu xuất bến, nhập bến. Những trường hợp có dấu hiệu bất thường như tàu làm thủ tục rời cảng nhưng không xuất bến, hoặc xuất bến nhưng không cập cảng theo quy định sẽ được chuyển về địa phương để xác minh và xử lý.

Đặc biệt, đối với các tàu cá có chiều dài từ 15 mét trở lên, cơ quan quản lý sẽ rà soát định kỳ hàng tháng để xác định các trường hợp không cập cảng chỉ định. Đây là nhóm tàu hoạt động xa bờ, có nguy cơ phát sinh vi phạm IUU cao nếu không được giám sát chặt chẽ.

Theo UBND tỉnh Lâm Đồng, việc ứng dụng đồng bộ các nền tảng số như VNFishbase, VMS, eCDT và nhật ký khai thác điện tử e-Logbook sẽ tạo thành một hệ sinh thái quản lý nghề cá hiện đại, giúp kết nối dữ liệu giữa cơ quan quản lý thủy sản, lực lượng biên phòng, cảng cá và chính quyền địa phương. Khi toàn bộ thông tin tàu cá được số hóa và liên thông, công tác kiểm tra, giám sát sẽ hiệu quả hơn, đồng thời giảm đáng kể các thủ tục hành chính cho ngư dân.

Bên cạnh đó, tỉnh cũng giao nhiệm vụ cụ thể cho Sở Nông nghiệp và Môi trường, Bộ đội Biên phòng, Công an tỉnh và chính quyền các địa phương ven biển trong việc phối hợp kiểm tra, xác minh, xử lý các trường hợp vi phạm. Các địa phương có tàu cá còn phải công khai danh sách tàu không đủ điều kiện hoạt động hoặc vi phạm quy định để cộng đồng cùng giám sát.

Việc ban hành quy trình kiểm soát tàu cá xuất nhập bến, ra vào cảng không chỉ là giải pháp kỹ thuật nhằm tăng cường quản lý nhà nước trong lĩnh vực thủy sản, mà còn thể hiện quyết tâm của tỉnh Lâm Đồng trong việc xây dựng nghề cá có trách nhiệm, minh bạch và bền vững. Trong bối cảnh thị trường xuất khẩu ngày càng đòi hỏi cao về truy xuất nguồn gốc và tính hợp pháp của sản phẩm, việc siết chặt quản lý tàu cá được kỳ vọng sẽ góp phần nâng cao uy tín thủy sản Việt Nam trên thị trường quốc tế, đồng thời bảo vệ nguồn lợi thủy sản cho các thế hệ tương lai.

Việc kiểm soát chặt chẽ tàu cá từ lúc xuất bến đến khi cập cảng không chỉ là yêu cầu bắt buộc trong chống khai thác IUU mà còn là nền tảng để xây dựng một ngành thủy sản hiện đại, có trách nhiệm và phát triển theo hướng bền vững, hài hòa giữa lợi ích kinh tế và bảo tồn nguồn lợi biển./.