Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi (Citrus maxima) và quả chanh (gồm chanh có hạt Citrus aurantiifolia và chanh không hạt Citrus latifolia) xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc vừa chính thức được ký kết tại Bắc Kinh

Tuy nhiên, để hiện thực hóa cơ hội này, ngành nông nghiệp các địa phương cùng người nông dân cần phải vượt qua những bài kiểm tra nghiêm ngặt về tiêu chuẩn chất lượng.

Thành quả sau hành trình dài đàm phán

Nghị định thư về yêu cầu kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi (Citrus maxima) và quả chanh (gồm chanh có hạt Citrus aurantiifolia và chanh không hạt Citrus latifolia) xuất khẩu từ Việt Nam sang Trung Quốc vừa chính thức được ký kết tại Bắc Kinh. Việc ký kết diễn ra trong khuôn khổ chuyến thăm cấp Nhà nước của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Trung Quốc. Điều này cho thấy tầm quan trọng chiến lược của việc thúc đẩy hợp tác thương mại nông sản giữa hai quốc gia.

Nhìn lại lịch sử, để đi đến cái bắt tay chiến lược này là một hành trình bền bỉ kéo dài gần 8 năm, bắt đầu từ việc nộp hồ sơ kỹ thuật vào năm 2018. Trải qua các giai đoạn phân tích nguy cơ dịch hại phức tạp (2019-2023), kiểm tra thực địa toàn diện (tháng 7/2025) và xây dựng dự thảo (cuối năm 2025, đầu năm 2026), Nghị định thư mới được hoàn thiện.

Văn bản triển khai số 1642/TTTV-HTQT của Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật ban hành ngay sau đó đã khẳng định: Đây là cơ hội vàng để mở cửa thị trường và nâng cao giá trị kim ngạch. Nghị định thư có hiệu lực trong vòng 5 năm và sẽ tự động gia hạn nếu không có phản đối bằng văn bản từ hai bên.

Những "hàng rào kỹ thuật" không thể lơ là

Mặc dù cánh cửa chính ngạch đã mở, nhưng quy định từ phía Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) cũng đặt ra những yêu cầu rất chặt chẽ. Tiêu chuẩn cốt lõi là sản phẩm phải tuyệt đối không nhiễm đất, lá, tàn dư thực vật và đặc biệt là không mang theo các đối tượng kiểm dịch thực vật sống mà phía bạn quan tâm.

Danh mục này bao gồm 8 loại sinh vật gây hại nguy hiểm như ruồi đục quả (Bactrocera correcta), sâu đục quả (Citripestis sagittiferella), các loại rệp sáp (Planococcus), và nấm bệnh. Điều này buộc các vùng trồng của Việt Nam phải áp dụng nghiêm ngặt chương trình Quản lý dịch hại tổng hợp (IPM) và Thực hành nông nghiệp tốt (GAP). Văn bản quy định rất cụ thể: mỗi héc-ta vùng trồng phải đặt ít nhất 1 bẫy giám sát ruồi đục quả với tần suất kiểm tra tối thiểu 14 ngày một lần.

Đáng chú ý, đối với quả bưởi, quy trình kiểm soát bắt buộc phải thực hiện biện pháp bao trái bằng túi chuyên dụng ít nhất 60 ngày trước khi thu hoạch. Miệng túi phải được buộc kín hoàn toàn nhằm ngăn chặn tuyệt đối sự xâm nhập của ruồi và sâu bệnh. Đến kỳ thu hoạch, quả bưởi phải được vận chuyển nguyên túi về cơ sở đóng gói mới được phép gỡ bỏ.

Bên cạnh đó, khâu đóng gói cũng đóng vai trò quyết định. Các cơ sở đóng gói phải đảm bảo nền cứng, sạch sẽ, có sự tách biệt hoàn toàn giữa khu chứa nguyên liệu, kho thành phẩm và khu sinh hoạt. Trên mỗi bao bì, thùng hàng hoặc pallet, thông tin truy xuất nguồn gốc phải được thể hiện rõ ràng bằng tiếng Anh hoặc tiếng Trung với dòng chữ bắt buộc: "Exported to the People's Republic of China".

Nghị định thư

Chủ động chuẩn hóa để giữ vững thị trường

Nhằm bảo đảm tuân thủ quy định và hạn chế tối đa rủi ro bị từ chối nhập khẩu hoặc hủy hoại lô hàng tại cửa khẩu, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật đã đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường các tỉnh, thành phố khẩn trương vào cuộc.

Nhiệm vụ cấp bách hiện nay là nhanh chóng phổ biến rộng rãi các nội dung của Nghị định thư đến từng hộ dân, doanh nghiệp và hợp tác xã. Cơ quan chức năng địa phương cần đẩy mạnh rà soát, kiểm tra, hướng dẫn thiết lập hệ thống quản lý chất lượng để cấp mã số vùng trồng (MSVT) và mã số cơ sở đóng gói (CSĐG). Toàn bộ dữ liệu này sẽ được gửi sang GACC phê duyệt và công bố chính thức trên website của họ.

Bên cạnh việc chuẩn hóa kỹ thuật, bài toán bền vững chỉ có thể giải quyết thông qua việc xây dựng chuỗi liên kết chặt chẽ từ vùng trồng đến khâu chế biến và tiêu thụ. Việc thúc đẩy liên kết không chỉ giúp nông dân định hướng sản xuất theo quy chuẩn bài bản mà còn giúp doanh nghiệp có được nguồn cung ổn định, chất lượng đồng đều.

Mở cửa được thị trường Trung Quốc cho bưởi và chanh tươi là một thành công lớn, nhưng giữ vững và khai thác hiệu quả thị trường này lại là một thách thức dài hạn. Chỉ có sự chủ động thay đổi tư duy sản xuất từ "lượng" sang "chất", tuân thủ kỷ luật khắt khe của chuỗi giá trị nông sản mới giúp bưởi và chanh Việt Nam khẳng định vị thế vững chắc tại thị trường tỷ dân này./.