Quản lý Công viên địa chất toàn cầu Đắk Nông: Bảo tồn di sản để phát triển kinh tế xanh bền vững

Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông có diện tích khoảng 4.760 km², trải rộng trên địa bàn 22 xã, phường thuộc khu vực phía Tây tỉnh Lâm Đồng

UBND tỉnh Lâm Đồng vừa ban hành Quyết định số 1416/QĐ-UBND về việc ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ và phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông, tỉnh Lâm Đồng.

Đây được xem là nội dung có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh địa giới hành chính mới của tỉnh Lâm Đồng sau sắp xếp đơn vị hành chính, đồng thời đặt nền móng cho chiến lược bảo tồn và phát huy giá trị Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông theo hướng bền vững, hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

Di sản địa chất không chỉ để bảo tồn

Theo Quy chế mới, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông có diện tích khoảng 4.760 km², trải rộng trên địa bàn 22 xã, phường thuộc khu vực phía Tây tỉnh Lâm Đồng. Không đơn thuần là nơi lưu giữ những dấu tích địa chất hàng triệu năm tuổi, Công viên địa chất còn là không gian hội tụ của các giá trị đa dạng sinh học, hệ sinh thái rừng, văn hóa truyền thống của cộng đồng các dân tộc bản địa và các nguồn tài nguyên phục vụ phát triển du lịch sinh thái.

Quy chế xác định rõ nguyên tắc quản lý là bảo tồn gắn với phát triển, phát triển để phục vụ bảo tồn. Đây cũng là định hướng xuyên suốt của UNESCO đối với mạng lưới Công viên địa chất toàn cầu.

Theo đó, các giá trị địa chất, cảnh quan thiên nhiên, hệ thống hang động núi lửa, đa dạng sinh học và di sản văn hóa sẽ được quản lý như một thể thống nhất thay vì tách rời từng lĩnh vực riêng lẻ như trước đây.

Phân vùng quản lý chặt chẽ để giữ gìn giá trị di sản

Một trong những điểm đáng chú ý của Quy chế là việc xác định ba vùng chức năng gồm vùng lõi, vùng đệm và vùng phát triển bền vững.

Vùng lõi được bảo vệ nghiêm ngặt nhằm giữ nguyên trạng các giá trị địa chất, địa mạo và cảnh quan tự nhiên có ý nghĩa quốc tế. Các hoạt động tác động trực tiếp đến di sản bị kiểm soát chặt chẽ, ưu tiên cho nghiên cứu khoa học, giáo dục môi trường và các loại hình du lịch chuyên đề có tác động thấp.

Vùng đệm đóng vai trò như lớp bảo vệ trung gian, giúp giảm thiểu những ảnh hưởng tiêu cực từ các hoạt động phát triển kinh tế - xã hội đối với vùng lõi. Các dự án đầu tư trong khu vực này phải được đánh giá tác động đến di sản trước khi triển khai.

Đối với vùng phát triển bền vững, các hoạt động sản xuất, dịch vụ, du lịch và sinh kế cộng đồng vẫn được khuyến khích nhưng phải bảo đảm không làm suy giảm giá trị di sản và môi trường sinh thái.

Việc phân vùng này được xem là giải pháp quan trọng nhằm hạn chế nguy cơ xung đột giữa phát triển kinh tế với bảo tồn tài nguyên thiên nhiên, vấn đề đang đặt ra tại nhiều khu vực có giá trị di sản trên cả nước.

Cơ hội cho du lịch địa chất và nông nghiệp sinh thái

Quy chế mới dành một chương riêng quy định về tổ chức tham quan du lịch, phát triển dịch vụ và khai thác giá trị di sản.

Trong đó, tỉnh khuyến khích phát triển các loại hình du lịch địa chất (geotourism), du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng và trải nghiệm văn hóa bản địa.

Đáng chú ý, các địa phương được khuyến khích phát triển sản phẩm OCOP, nông sản đặc trưng, nghề thủ công truyền thống gắn với các tuyến du lịch trong vùng Công viên địa chất.

Đây là cơ hội lớn đối với người dân địa phương, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, khi các giá trị văn hóa và sản phẩm nông nghiệp bản địa có thể trở thành nguồn lực phát triển kinh tế.

Theo giới chuyên gia, mô hình phát triển của các Công viên địa chất toàn cầu UNESCO thành công trên thế giới đều dựa trên nguyên tắc lấy cộng đồng làm trung tâm. Người dân không chỉ là đối tượng được hưởng lợi mà còn là chủ thể tham gia bảo vệ di sản.

Tăng cường trách nhiệm của chính quyền cơ sở

Quy chế lần này cũng quy định cụ thể trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị trong công tác quản lý Công viên địa chất.

Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao làm cơ quan đầu mối tham mưu, điều phối chung toàn bộ hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản.

Sở Nông nghiệp và Môi trường chịu trách nhiệm quản lý đất đai, tài nguyên thiên nhiên, đa dạng sinh học và môi trường trong vùng Công viên địa chất.

UBND các xã, phường được giao trách nhiệm trực tiếp quản lý các điểm di sản trên địa bàn; tổ chức tuyên truyền, giám sát các hoạt động đầu tư, du lịch, khai thác tài nguyên và xử lý các hành vi xâm hại di sản.

Đặc biệt, Quy chế nhấn mạnh nguyên tắc người đứng đầu phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm kéo dài hoặc không kịp thời phát hiện, xử lý các hành vi xâm hại di sản.

Hướng tới mô hình phát triển xanh của Tây Nguyên

Việc ban hành Quy chế quản lý, bảo vệ và phát triển Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông không chỉ nhằm đáp ứng các yêu cầu của UNESCO trong quá trình tái thẩm định danh hiệu, mà còn thể hiện quyết tâm của tỉnh Lâm Đồng trong việc xây dựng mô hình phát triển dựa trên bảo tồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa bản địa.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy giảm đa dạng sinh học và áp lực phát triển ngày càng gia tăng, việc gìn giữ các giá trị địa chất, hệ sinh thái và văn hóa cộng đồng không còn là nhiệm vụ riêng của ngành văn hóa hay môi trường mà đã trở thành yêu cầu tất yếu của chiến lược phát triển bền vững.

Với khung pháp lý mới được ban hành, Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Đắk Nông được kỳ vọng sẽ trở thành hình mẫu về sự kết hợp giữa bảo tồn di sản, phát triển du lịch sinh thái, nông nghiệp xanh và nâng cao sinh kế cộng đồng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng xanh cho khu vực Tây Nguyên trong giai đoạn mới./.