Mưa lớn và kéo dài (do bão lớn) là nguyên nhân chính gây ra lũ lụt gây hậu quả rất nghiêm trọng (Ảnh từ Flycam)

Ngay khi nước vừa rút, người dân không nên vội vàng trở về nhà mà cần: Theo dõi thông báo chính thức từ chính quyền và cơ quan phòng chống thiên tai. Chỉ quay về khi đã có thông báo khu vực an toàn. Cẩn trọng với dòng nước chảy xiết còn sót lại, hố sụt, lở đất, cột điện ngã đổ hoặc dây điện rơi xuống nước. Đây là những mối nguy hiểm chết người. Trang bị bảo hộ cá nhân khi trở về: đi ủng cao su, găng tay, khẩu trang, tránh tiếp xúc trực tiếp với bùn đất, rác thải. Không sử dụng điện trong nhà khi chưa kiểm tra toàn bộ hệ thống dây dẫn, công tắc, ổ cắm đã khô ráo, an toàn.

Ngôi nhà sau lũ thường đầy bùn đất, ẩm thấp và tiềm ẩn nguy cơ sập đổ. Người dân cần: Kiểm tra kết cấu nhà: xem tường, mái, cột, nền có bị nứt, lún, nghiêng, hư hỏng nặng không. Nếu có dấu hiệu nguy hiểm, tuyệt đối không ở lại mà cần báo cho cơ quan chức năng. Dọn dẹp bùn đất, rác thải: xúc bỏ bùn, rửa trôi cặn bẩn trong sân, nền, tường, các khe hở. Khử trùng, tẩy uế: dùng vôi bột, Cloramin B, Javen pha loãng để rắc, lau chùi sàn nhà, tường, bể nước, cống rãnh, khu vệ sinh. Phơi khô và sửa chữa đồ dùng: bàn ghế, giường, nệm, quần áo… cần được giặt sạch, phơi nắng, tránh ẩm mốc. Vệ sinh bếp, nhà tắm, toilet: để ngăn ngừa mầm bệnh lây lan qua đường tiêu hóa và hô hấp.

Sau lũ, nguồn nước sinh hoạt thường bị ô nhiễm nặng bởi rác, chất thải, xác động vật. Đây là nguyên nhân chính gây dịch tả, lỵ, thương hàn, viêm gan A, bệnh ngoài da… Không dùng nước giếng, nước ao hồ, nước máy còn đục bẩn khi chưa xử lý. Khử trùng nước giếng: bơm rửa nhiều lần, rắc vôi bột quanh miệng giếng, cho Cloramin B hoặc Javen theo hướng dẫn y tế. Dùng nước đun sôi hoặc nước đóng chai để ăn uống. Tận dụng nước mưa sạch nếu có thể hứng và bảo quản hợp vệ sinh.

Thức ăn, lương thực sau lũ rất dễ bị nhiễm khuẩn, gây ngộ độc. Người dân cần: Loại bỏ ngay những thực phẩm đã bị ướt, hỏng, nấm mốc, có mùi lạ. Bảo quản thực phẩm khô ráo, kín đáo trong thùng, hộp, túi ni lông để tránh nhiễm bẩn. Nấu chín kỹ trước khi ăn, tuyệt đối không ăn gỏi, sống. Sử dụng nguồn thực phẩm hỗ trợ từ chính quyền, hội đoàn thể, tổ chức cứu trợ nếu nguồn dự trữ trong gia đình không còn an toàn. Nước lũ để lại môi trường ẩm thấp, nhiều rác thải, tạo điều kiện cho muỗi, ruồi, chuột, vi khuẩn sinh sôi. Người dân cần: Tiêu độc, khử trùng môi trường: rắc vôi bột, phun hóa chất theo hướng dẫn của y tế. Diệt muỗi, diệt loăng quăng/bọ gậy: phát quang bụi rậm, dọn nước đọng, ngủ màn. Tiêm chủng phòng bệnh: đặc biệt cho trẻ em (sởi, bại liệt, viêm gan A, tiêu chảy cấp). Giữ vệ sinh cá nhân: rửa tay bằng xà phòng trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc tiếp xúc với nước bẩn. Theo dõi sức khỏe: nếu có biểu hiện sốt, tiêu chảy, đau bụng, nổi mẩn, cần đi khám ngay.

Sau lũ, khôi phục sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, kinh doanh là nhu cầu cấp bách để người dân sớm ổn định cuộc sống. Nông nghiệp: vệ sinh đồng ruộng, nạo vét kênh mương, xử lý đất bằng vôi bột để cải tạo độ pH, tiêu diệt mầm bệnh; chọn giống cây ngắn ngày để trồng lại. Chăn nuôi: dọn vệ sinh chuồng trại, rắc vôi khử trùng, tiêm phòng bệnh cho gia súc, gia cầm; tận dụng nguồn thức ăn hỗ trợ. Ngư nghiệp: khử trùng ao nuôi, bổ sung men vi sinh để tái tạo môi trường nước. Kinh doanh buôn bán: vệ sinh cửa hàng, kho bãi, kiểm tra nguồn hàng hóa, loại bỏ sản phẩm hư hỏng.

Sau lũ, sự chung tay của cộng đồng và chính quyền là vô cùng quan trọng. Người dân cần: Liên hệ với chính quyền địa phương để nhận cứu trợ, hỗ trợ khôi phục sản xuất. Chia sẻ nguồn lực trong cộng đồng: nước sạch, lương thực, thuốc men. Tham gia các hoạt động tình nguyện: dọn vệ sinh, khử trùng môi trường, giúp đỡ gia đình khó khăn. Cập nhật thông tin, cảnh báo thời tiết mới để sẵn sàng ứng phó các đợt mưa lũ tiếp theo.

Thiên tai ngày càng khó lường do biến đổi khí hậu. Sau mỗi trận lũ, người dân cần rút kinh nghiệm và chuẩn bị tốt hơn: Nâng nền nhà, gia cố công trình để giảm thiệt hại. Chuẩn bị sẵn “túi khẩn cấp”: gồm lương thực khô, thuốc men, đèn pin, pin, áo phao, giấy tờ quan trọng bọc kín. Tham gia tập huấn phòng chống thiên tai do chính quyền, đoàn thể tổ chức. Xây dựng quỹ cộng đồng để hỗ trợ nhau khi có sự cố.

Những ngày sau lũ là thời điểm “hậu quả kép” khi vừa phải khắc phục thiệt hại, vừa đối mặt nguy cơ dịch bệnh, mất an toàn. Vì vậy, việc thực hiện đúng và kịp thời các bước như đảm bảo an toàn tính mạng, dọn vệ sinh, xử lý nước sạch, bảo đảm thực phẩm, phòng ngừa dịch bệnh, khôi phục sản xuất sẽ giúp cộng đồng nhanh chóng ổn định cuộc sống. Mỗi người dân cần chủ động nhưng cũng phải dựa vào sự hỗ trợ từ chính quyền, đoàn thể và cộng đồng. Chỉ có như vậy, chúng ta mới biến thảm họa thành động lực để xây dựng một cuộc sống an toàn, bền vững hơn sau thiên tai./.