ki-niem-15-voaa
Thứ sáu 20/11/2026 00:37Thứ sáu 20/11/2026 00:37 Hotline: 0326.050.977Hotline: 0326.050.977 Email: toasoan@tapchihuucovietnam.vnEmail: [email protected]

Tag

Năm mới nói chuyện cũ

Những văn nghệ sỹ, trí thức tuổi Tỵ

Tăng
aa
Giảm
Chia sẻ Facebook
Bình luận
In bài viết
Văn nghệ sĩ ở Việt Nam những người chuyên sáng tác, sáng tạo và thể hiện, trình diễn các tác phẩm văn học - nghệ thuật. Họ là những trí thức nổi tiếng mà sự nghiệp của họ có ảnh hưởng sâu sắc đến xã hội.

Đào Tấn - Sinh năm Ất Tỵ 1845

Đào Tấn sinh năm Ất Tỵ 1845, mất năm Đinh Mùi 1907. Ông quê ở làng Vĩnh Thạnh, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Lúc nhỏ ông là học trò của cụ tú Nguyễn Diêu, tác giả của nhiều vở tuồng có tiếng. Chịu ảnh hưởng của thầy học nên ông đã tập viết tuồng từ thuở còn bé. Năm 22 tuổi, ông đậu cử nhân, 4 năm sau ông làm Hiệu thư ở Huế, chuyên soạn các vở tuồng theo lệnh vua Tự Đức. Năm 1874, ông được bổ làm Tri phủ Quảng Trạch, sau thăng Thừa chỉ, Thị độc, rồi Phủ doãn tỉnh Thừa thiên. Khi vua Tự Đức mất (năm 1883), ông cáo quan về nhà, nhưng sau đó lại ra làm quan dưới triều Đồng Khánh. Năm 1889, ông được bổ làm Tổng đốc An - Tĩnh (Nghệ An - Hà Tĩnh), rồi lần lượt làm Thượng thư bộ Công, bộ Binh, bộ Hình.

Những văn nghệ sỹ, trí thức tuổi Tỵ
Chân dung Đào Tấn.

Vì mâu thuẫn với tên việt gian Nguyễn Thân, Thượng thư bộ Lại, một kẻ thân Pháp, ông xin về hưu khoảng năm 1902. Ông nổi tiếng thanh liêm, công minh, đuợc hầu hết sĩ phu trọng vọng, lại giỏi văn chương, thích soạn tuồng hát.Chính ông lập ra môn hát bộ ở Bình Định. Tại quê nhà có lập một trường dạy kịch nghệ gọi là Học bộ đình. Ông mất năm 1907, thọ 62 tuổi.

Nguyễn Bá Học - Sinh năm Đinh Tỵ 1857

Những văn nghệ sỹ, trí thức tuổi Tỵ
Chân dung Nguyễn Bá Học.

Nguyễn Bá Học là nhà văn, quê ở làng Nhân Mục, huyện Thanh Trì, tỉnh Hà Đông (nay là xã Nhân Chính, huyện Từ Liêm, ngoại thành Hà Nội). Ông theo đuổi nghiệp văn chương năm 1918 bằng việc viết truyện ngắn, chính luận và chọn dịch các bài Hán văn, Pháp văn đăng ở Tạp chí Nam Phong, Tạp chí Đông Dương. Ông được giới văn học đánh giá là một trong hai cây bút đầu tiên viết truyện ngắn hiện đại bằng Quốc ngữ trong văn học Việt Nam. Trong vòng ba năm (từ năm 1918 đến 1921), ông viết 7 truyện ngắn đăng trên Tạp chí Nam Phong. Nguyễn Bá Học nổi tiếng với câu nói: "Đường đi khó không khó vì ngăn sông cách núi, mà khó vì lòng người ngại núi e sông". Ông mất năm Đinh Mùi 1907.

Tống Hữu Định- Sinh năm Kỷ Tỵ 1869

Những văn nghệ sỹ, trí thức tuổi Tỵ
Tống Hữu Định người "khai sơn phá thạch" nghệ thuật cải lương.

Tống Hữu Định là người khởi xướng bộ môn ca kịch cải lương, hiệu Tịnh Trai, tục gọi là Thầy Phó Mười Hai (vì ông làm phó tổng và là người con thứ 12 trong gia đình); quê quán ở làng Long Châu, tỉnh Vĩnh Long. Ông nổi tiếng là người hào hoa, say mê âm nhạc dân tộc. Chính ông là người có sáng kiến khai sinh ra điệu hát "ca ra bộ" (năm 1914) - tiền thân của nghệ thuật hát cải lương sau này. Trong lịch sử bộ môn hát cải lương Nam bộ, các nhà nghiên cứu đã dành cho ông một chỗ đứng quan trọng trong sự hình thành và phát triển của bộ môn này. Ông mất năm Nhâm Thân 1932.

Nhà thơ Thâm Tâm - Sinh năm Đinh Tỵ 1917

Những văn nghệ sỹ, trí thức tuổi Tỵ
Chân dung nhà thơ Thâm Tâm.

Nhà thơ Thâm Tâm tên thật là Nguyễn Tuấn Trình, sinh năm Đinh Tỵ 1917 ở thị xã Hải Dương. Năm 1938, ông vẽ tranh và sáng tác văn học. Từ những năm 1940, ông tham gia viết báo, viết văn và thường được đăng tải trên Tiểu thuyết thứ bảy, Ngày nay, Tiểu thuyết thứ năm và Truyền bá quốc ngữ, Phổ thông bán nguyệt san. Sau Cách mạng tháng Tám 1945, Thâm Tâm tham gia văn hóa Cứu quốc, ở trong Ban biên tập Báo Tiên Phong (1945-1946); sau đó ông nhập ngũ, làm thư ký tòa soạn Báo Vệ quốc quân (sau là Báo Quân đội Nhân dân). Trong số các tác phẩm của ông, “Tống biệt hành” là một thi phẩm nổi tiếng với một phong cách thơ hòa hợp giữa cổ điển và hiện đại, thể hiện hào khí yêu nước rất cao. Ông mất năm Canh Dần 1950

Nhà văn Nam Cao – Sinh năm Đinh Tỵ 1917

Những văn nghệ sỹ, trí thức tuổi Tỵ
Chân dung nhà văn Nam Cao (trên bìa sách).

Nam Cao tên thật là Trần Hữu Trí, sinh năm Đinh Tỵ 1917, mất năm Tân Mão 1951 tại làng Đại Hoàng, Cao Đà, huyện Nam Song nay là xã Nhân Hậu, huyện Lý Nhân, tỉnh Hà Nam. Trước Cách mạng tháng Tám, ông dạy học tư, sáng tác văn học, nổi tiếng với các truyện ngắn, tiểu thuyết xã hội. Năm 1943, ông gia nhập Hội văn hóa cứu quốc, Cách mạng tháng Tám bùng nổ, ông tham gia hoạt động tích cực ở quê ông. Năm 1946 nhập đoàn quân Nam tiến vào miền nam Trung bộ. Trong kháng chiến chống Pháp, ông làm công tác tuyên truyền, báo chí và văn nghệ ở Việt Bắc. Ngày 30/11/1951 ông hi sinh tại bốt Hoàng Đan, Gia Viễn, Ninh Bình trên đường đi công tác vào vùng địch. Các tác phẩm chính của ông đã được xuất bản: Chí phèo, Sống mòn, Đôi mắt, truyện ngắn Nam Cao,...

Lê Văn Thới - Sinh năm Đinh Tỵ 1917

Những văn nghệ sỹ, trí thức tuổi Tỵ
Nhà khoa học Lê Văn Thới.

Lê Văn Thới sinh năm Đinh Tỵ 1917, mất năm Quý Hợi 1983. Là một Giáo sư, quê ở Gò Dâu, Tây Ninh. Năm 1942, Lê Văn Thới đỗ cử nhân khoa Lí Hóa, rồi đỗ đầu kĩ sư hóa học (1943). Đến 1947 ông đỗ tiến sĩ quốc gia, hạng tối danh dự với lời ban khen của Hội đồng giám khảo. Từ 1947-1956 ông phụ trách nhiều đề tài Hóa học hữu cơ cơ cấu, là Trưởng ban khảo cứu cây thông của viện Đại học Bordeaux Pháp.

Từ 1956-1958, ông làm trưởng phòng khảo cứu sinh học tại Sở khai thác thuốc lá và diêm quẹt ở Paris và khảo cứu các chất gây ung thư của khói thuốc lá. Về nước từ năm 1958, ông giữ nhiều chức vụ trong ngành đại học và trong khảo cứu khoa học. Ông luôn theo dõi và nghiên cứu hóa học hiện đại, làm giáo sư tại trường Đại học khoa học Sài Gòn (nay là trường Đại học tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh). Điều ông đặc biệt quan tâm là đặt nền móng tân tiến cho nền thuật ngữ Việt Nam, tiếp tục công trình mà Hoàng Xuân Hãn đã khởi sự.

Từ năm 1970, ông cùng các đồng nghiệp gây dựng nên ủy ban soạn thảo danh từ chuyên môn, đề ra nguyên tắc soạn thảo danh từ chuyên môn. Dù bận rộn đến đâu, ông cũng vẫn đến chủ trì buổi họp của ủy ban Danh từ vào mỗi sáng thứ 7 tại bộ Giáo dục Sài Gòn. Sau 1975, ông là chủ tịch Hội trí thức yêu nước Thành phố Hồ Chí Minh, giáo sư Đại học Tổng Hợp Thành phố Hồ Chí Minh. Năm 1983 ông mất, thọ 66 tuổi. Giới khoa học, văn hóa và mọi người đều có tình cảm thân thiết đều thương tiếc ông./.

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Giám đốc CATP Huế thăm, chúc mừng Đại học Huế  và Đại chủng viện Huế

Giám đốc CATP Huế thăm, chúc mừng Đại học Huế và Đại chủng viện Huế

CATP Huế thăm, chúc mừng Đại học Huế và Đại chủng viện Huế, tăng cường phối hợp, củng cố đoàn kết, góp phần xây dựng môi trường bình yên, phát triển bền vững...
Nghệ An: Bộ đội Biên phòng phối hợp với Hội Nông dân tỉnh triển khai nhiệm vụ giai đoạn 2026 - 2030

Nghệ An: Bộ đội Biên phòng phối hợp với Hội Nông dân tỉnh triển khai nhiệm vụ giai đoạn 2026 - 2030

Chiều 18/11, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An và Hội Nông dân tỉnh tổ chức ký kết chương trình phối hợp giai đoạn 2026 - 2030. Buổi lễ diễn ra dưới sự chứng kiến của đồng chí Võ Trọng Hải – Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh.
Hà Tĩnh tổ chức Ngày hội kết nối sản phẩm, livestream bán hàng tại vườn cam

Hà Tĩnh tổ chức Ngày hội kết nối sản phẩm, livestream bán hàng tại vườn cam

Từ ngày 21 đến hết ngày 23/11/2026, không gian Vincom Plaza (phường Thành Sen, tỉnh Hà Tĩnh) sẽ trở thành điểm hẹn giao thương sôi động với sự kiện Ngày hội kết nối và tiêu thụ sản phẩm Hà Tĩnh. Chương trình quy tụ 32 gian hàng đến từ 50 doanh nghiệp, hợp tác xã và các cơ sở sản xuất trên địa bàn tỉnh.
Hải Phòng tập trung tháo gỡ vướng mắc đất đai, hạ tầng và năng lượng

Hải Phòng tập trung tháo gỡ vướng mắc đất đai, hạ tầng và năng lượng

Làm việc với lãnh đạo thành phố Hải Phòng sáng 18/11, Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng yêu cầu tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn, đẩy nhanh giải ngân đầu tư công và hoàn thành cao nhất các chỉ tiêu năm 2026. Về dài hạn, thành phố cần thu hút đầu tư có chọn lọc, ưu tiên công nghệ cao, công nghiệp xanh và tăng cường liên kết vùng.
Đắk Lắk phê duyệt Đề án tổ chức Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 10 năm 2027

Đắk Lắk phê duyệt Đề án tổ chức Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 10 năm 2027

Lễ hội Cà phê Buôn Ma Thuột lần thứ 10 năm 2027 hướng đến quảng bá thương hiệu Robusta, phát triển cà phê đặc sản, thúc đẩy chế biến sâu và xây dựng ngành hàng cà phê Việt Nam theo hướng xanh, bền vững.
Năm dự án khởi nghiệp nông nghiệp của sinh viên tranh tài tại chung kết AGRIUP 2026

Năm dự án khởi nghiệp nông nghiệp của sinh viên tranh tài tại chung kết AGRIUP 2026

Với chủ đề “Nông nghiệp thông minh”, AGRIUP 2026 thu hút hơn 300 sinh viên từ các trường đại học, cao đẳng trên cả nước. Tại đêm chung kết tối 18/11 ở Hà Nội, các đội giới thiệu giải pháp quản lý vùng trồng thanh long, kiểm tra chất lượng trái cây xuất khẩu và tận dụng phụ phẩm sau chế biến.
Nghệ An: Trang trọng lễ cung rước và an vị bảo vật quốc gia Hộp đựng xá-lị Tháp Nhạn

Nghệ An: Trang trọng lễ cung rước và an vị bảo vật quốc gia Hộp đựng xá-lị Tháp Nhạn

Chiều 17/11, trong không khí trang nghiêm và thành kính, tại Bảo tàng Nghệ An - Xô viết Nghệ Tĩnh đã diễn ra Lễ cung rước và an vị bảo vật quốc gia Hộp đựng xá-lị Phật (Tháp Nhạn). Tham dự buổi lễ có chư tôn đức, quý vị đại biểu cùng đông đảo Phật tử và nhân dân.
26 tỉnh, thành phố được yêu cầu chủ động ứng phó thiên tai những ngày tới

26 tỉnh, thành phố được yêu cầu chủ động ứng phó thiên tai những ngày tới

Trước dự báo rét đậm ở vùng núi Bắc Bộ, mưa lớn cục bộ tại Trung Bộ và gió mạnh trên biển, Ban Chỉ đạo Phòng thủ dân sự Quốc gia đề nghị các địa phương rà soát phương án sơ tán dân, hướng dẫn tàu thuyền phòng tránh và triển khai biện pháp bảo vệ sản xuất nông nghiệp.
Vụ Bổn sôi nổi hoạt động văn hóa, thể thao mừng 30 năm thành lập, lan tỏa tình đoàn kết

Vụ Bổn sôi nổi hoạt động văn hóa, thể thao mừng 30 năm thành lập, lan tỏa tình đoàn kết

Hướng tới kỷ niệm 30 năm thành lập xã (18/11/1996 – 18/11/2026), Vụ Bổn tổ chức nhiều hoạt động văn hóa, thể thao, góp phần gắn kết cộng đồng và phát huy bản sắc văn hóa các dân tộc.
Lâm Đồng đứng trước cơ hội mở rộng vận tải đường bộ quốc tế

Lâm Đồng đứng trước cơ hội mở rộng vận tải đường bộ quốc tế

Sở Xây dựng tỉnh Lâm Đồng vừa có văn bản đề nghị các đơn vị kinh doanh vận tải trên địa bàn nghiên cứu, triển khai hoạt động vận tải đường bộ quốc tế, hướng đến khai thác tốt hơn tiềm năng kết nối giao thương của địa phương với các nước trong khu vực.
Khai mạc Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026

Khai mạc Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026

Tối 17/11/2026, tại Quảng trường Hồ Chí Minh, tỉnh Nghệ An long trọng tổ chức Lễ khai mạc “Tuần Văn hóa - Đại đoàn kết các dân tộc tỉnh Nghệ An năm 2026”. Chương trình sẽ diễn ra với nhiều hoạt động phong phú như trưng bày, chiêm bái bảo vật quốc gia Hộp xá lị Phật Tháp Nhạn có niên đại hơn 1.300 năm, không gian trải nghiệm văn hóa, ẩm thực và sản vật đặc trưng của địa phương.
Kết Bình phát huy kinh tế rừng, chung sức xây dựng nông thôn xanh

Kết Bình phát huy kinh tế rừng, chung sức xây dựng nông thôn xanh

Dự Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc tại khu Kết Bình, xã Yên Sơn, chiều 17/11, Bí thư Tỉnh ủy Phú Thọ Phạm Đại Dương đề nghị địa phương đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ vào sản xuất, phát huy vai trò người dân trong bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa.
XEM THÊM
phu-my
dam-ca-mau-15-nam-vi-hoa
cuoc-thi-viet
dam-ca-mau-chi-vi-hoa
Based on MasterCMS Ultimate Edition 2026 v2.9
Quay về đầu trang
Giao diện máy tính