Nền tảng vận hành thị trường các-bon minh bạch, hiệu quả

Hàng hóa giao dịch trên sàn giao dịch các-bon là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon được phép trao đổi theo quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP và Nghị định số 119/2025/NĐ-CP

Hoàn thiện khung pháp lý cho thị trường các-bon

Nghị định 29/2026/NĐ-CP được ban hành trên cơ sở Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 (được sửa đổi, bổ sung năm 2025), Luật Chứng khoán và các văn bản có liên quan, nhằm cụ thể hóa quy định về trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon theo cơ chế thị trường. Đây là lần đầu tiên Việt Nam có một nghị định chuyên biệt điều chỉnh sàn giao dịch các-bon trong nước, với mô hình tổ chức, vận hành gắn kết chặt chẽ giữa lĩnh vực môi trường và thị trường tài chính – chứng khoán.

Theo Nghị định, sàn giao dịch các-bon trong nước được tổ chức và vận hành thông qua hệ thống giao dịch do Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội quản lý, hệ thống lưu ký và thanh toán do Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam thực hiện, dưới sự giám sát của Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam và các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền.

Quy định rõ hàng hóa và chủ thể tham gia thị trường

Hàng hóa giao dịch trên sàn giao dịch các-bon là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ các-bon được phép trao đổi theo quy định tại Nghị định số 06/2022/NĐ-CP và Nghị định số 119/2025/NĐ-CP. Bộ Nông nghiệp và Môi trường có trách nhiệm công bố danh mục hạn ngạch, tín chỉ được giao dịch, thời gian giao dịch và cập nhật thông tin trên Hệ thống đăng ký quốc gia.

Các chủ thể tham gia giao dịch là các cơ quan, tổ chức thuộc đối tượng thực hiện trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon theo quy định của pháp luật về bảo vệ môi trường. Việc tham gia giao dịch được thực hiện thông qua thành viên giao dịch các-bon và thành viên lưu ký các-bon là các công ty chứng khoán đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định.

Bảo đảm nguyên tắc công khai, minh bạch và an toàn

Nghị định quy định rõ các nguyên tắc giao dịch trên sàn giao dịch các-bon trong nước, bao gồm công bằng, công khai, minh bạch; bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia; yêu cầu các bên tự chịu trách nhiệm đối với quyết định giao dịch của mình. Đáng chú ý, hoạt động trao đổi hạn ngạch phát thải khí nhà kính chỉ được thực hiện trên hệ thống giao dịch các-bon, trừ một số trường hợp chuyển quyền sở hữu đặc biệt theo quy định.

Các hành vi thao túng giá, cung cấp thông tin sai lệch, lợi dụng lỗ hổng hệ thống công nghệ thông tin để trục lợi hoặc chiếm đoạt hạn ngạch, tín chỉ các-bon đều bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Cơ chế đăng ký, lưu ký và thanh toán chặt chẽ

Một điểm nhấn quan trọng của Nghị định là quy định thống nhất về đăng ký, cấp mã trong nước đối với hạn ngạch phát thải khí nhà kính, tín chỉ các-bon. Trước khi đưa vào giao dịch, các hạn ngạch, tín chỉ phải được đăng ký tập trung trên Hệ thống đăng ký quốc gia do Bộ Nông nghiệp và Môi trường quản lý, đồng thời được cấp mã trong nước để sử dụng thống nhất trong toàn bộ quá trình lưu ký, giao dịch và thanh toán.

Hoạt động giao dịch được thanh toán trong cùng ngày giao dịch, theo phương thức thanh toán tức thời theo từng giao dịch, không áp dụng cơ chế đối tác bù trừ trung tâm. Việc chuyển giao hạn ngạch, tín chỉ các-bon được thực hiện đồng thời với thanh toán tiền, bảo đảm an toàn, hạn chế rủi ro cho các bên tham gia.

Phân định rõ trách nhiệm của các tổ chức vận hành

Nghị định quy định cụ thể quyền và nghĩa vụ của Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội, Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam, các thành viên giao dịch, thành viên lưu ký và ngân hàng thanh toán. Trong đó, Sở Giao dịch chứng khoán Việt Nam giữ vai trò ban hành quy chế giám sát giao dịch, giám sát thành viên; Sở Giao dịch chứng khoán Hà Nội trực tiếp tổ chức vận hành hệ thống giao dịch; Tổng công ty lưu ký và bù trừ chứng khoán Việt Nam thực hiện lưu ký, thanh toán và chuyển quyền sở hữu.

Ngân hàng thanh toán phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt về năng lực tài chính, hạ tầng kỹ thuật và an toàn hệ thống, nhằm bảo đảm hoạt động thanh toán giao dịch các-bon được thông suốt, chính xác.

Tạo động lực cho chuyển dịch xanh và hội nhập quốc tế

Việc ban hành Nghị định về sàn giao dịch các-bon trong nước được kỳ vọng sẽ tạo động lực mạnh mẽ cho doanh nghiệp chủ động giảm phát thải, tối ưu chi phí tuân thủ, đồng thời mở ra cơ hội tham gia thị trường các-bon minh bạch, có tổ chức. Đây cũng là bước chuẩn bị quan trọng để Việt Nam từng bước kết nối với thị trường các-bon khu vực và quốc tế, phù hợp với các cam kết về biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.

Nghị định số 29/2026/NĐ-CP không chỉ là công cụ quản lý nhà nước mà còn là nền tảng pháp lý thúc đẩy kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển bền vững của đất nước trong giai đoạn tới./.