Năm 2025, alumin và hydroxit nhôm đạt sản lượng hơn 1,3 triệu tấn với kim ngạch gần 589 triệu USD

Theo Sở Công Thương tỉnh Lâm Đồng, trong 5 năm qua toàn tỉnh đã xuất khẩu 134.382 tấn quặng titan các loại với tổng kim ngạch hơn 118,3 triệu USD. Bên cạnh đó, alumin và hydroxit nhôm tiếp tục là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực với tổng sản lượng hơn 6,96 triệu tấn, đạt kim ngạch gần 2,99 tỷ USD.

Năm 2021 được xem là giai đoạn có hoạt động xuất khẩu titan lớn nhất trong 5 năm qua khi có 4 doanh nghiệp tham gia xuất khẩu với sản lượng hơn 73.500 tấn, kim ngạch đạt hơn 39,2 triệu USD. Cùng năm, 2 doanh nghiệp xuất khẩu alumin và hydroxit nhôm với sản lượng hơn 1,41 triệu tấn, mang về hơn 764 triệu USD.

Từ năm 2022 đến 2024, sản lượng xuất khẩu titan giảm đáng kể so với năm 2021 nhưng vẫn duy trì hoạt động ổn định. Năm 2022, các doanh nghiệp xuất khẩu hơn 24.000 tấn titan; năm 2023 đạt hơn 18.100 tấn và năm 2024 khoảng 18.500 tấn. Trong khi đó, alumin và hydroxit nhôm vẫn giữ vai trò chủ lực với sản lượng dao động từ 1,3 đến 1,5 triệu tấn mỗi năm.

Riêng năm 2025, hoạt động xuất khẩu titan không còn được ghi nhận trong báo cáo, trong khi alumin và hydroxit nhôm đạt sản lượng hơn 1,3 triệu tấn với kim ngạch gần 589 triệu USD.

Theo đánh giá của ngành công thương, alumin hiện là sản phẩm mang lại giá trị xuất khẩu lớn nhất trong nhóm khoáng sản của tỉnh. Sự ổn định của các nhà máy alumin góp phần duy trì nguồn thu ngoại tệ cũng như tạo động lực cho ngành công nghiệp khai khoáng và chế biến khoáng sản tại địa phương.

Liên quan đến nguồn thu ngân sách, theo dữ liệu do cơ quan thuế cung cấp, tổng số thuế, phí nộp ngân sách từ các doanh nghiệp khai thác, mua bán khoáng sản titan có đăng ký xuất nhập khẩu trong giai đoạn 2021 - 2025 đạt hơn 713 tỷ đồng.

Trong đó, năm 2023 ghi nhận mức nộp ngân sách cao nhất với hơn 238 tỷ đồng. Năm 2024 đạt khoảng 173 tỷ đồng; năm 2025 đạt hơn 117 tỷ đồng. Theo Sở Công Thương, số liệu này bao gồm toàn bộ hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp chứ chưa tách riêng phần thu từ xuất khẩu khoáng sản.

Hiện nay, Lâm Đồng được xem là địa phương có tiềm năng khoáng sản lớn hàng đầu cả nước. Theo Quy hoạch thăm dò, khai thác, chế biến và sử dụng các loại khoáng sản thời kỳ 2021 - 2030, tầm nhìn đến năm 2050 đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt, tỉnh có khoảng 7 tỷ tấn quặng bauxite nguyên khai, chiếm khoảng 73% tổng trữ lượng cả nước.

Đối với titan, tổng trữ lượng và tài nguyên trên địa bàn tỉnh khoảng 566 triệu tấn, chiếm hơn 92% trữ lượng titan cả nước. Hiện tỉnh đã quy hoạch 17 khu vực thăm dò, khai thác titan với tổng diện tích gần 16.000 ha.

Từ nguồn tài nguyên lớn này, nhiều dự án chế biến khoáng sản đã được đầu tư tại địa phương. Đối với alumin, đến nay đã có hai dự án lớn đi vào hoạt động là Nhà máy alumin Tân Rai và Nhà máy alumin Nhân Cơ do Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (TKV) làm chủ đầu tư. Hai dự án có tổng mức đầu tư hơn 28.000 tỷ đồng, công suất mỗi nhà máy khoảng 650.000 tấn alumin mỗi năm.

Ngoài ra, Dự án Nhà máy điện phân nhôm Đắk Nông với tổng vốn đầu tư hơn 18.400 tỷ đồng hiện cũng đang hoàn thiện lắp đặt thiết bị và dự kiến vận hành trong quý IV/2026. Khi đi vào hoạt động, dự án được kỳ vọng sẽ góp phần hình thành chuỗi chế biến sâu ngành nhôm tại khu vực Tây Nguyên.

Tuy nhiên, theo Sở Công Thương, hoạt động chế biến sâu titan tại địa phương hiện vẫn còn nhiều khó khăn. Một số dự án sản xuất xỉ titan, pigment hay bột zircon đã được cấp phép nhưng triển khai chậm hoặc tạm dừng hoạt động.

Nguyên nhân chủ yếu do chi phí đầu vào cao, công nghệ chưa phù hợp và thị trường tiêu thụ hạn chế. Một số dự án dù đã hoàn thành đầu tư nhưng phải dừng sản xuất do giấy chứng nhận đầu tư hết hạn hoặc vướng các vấn đề pháp lý.

Đến nay, nhiều sản phẩm chế biến sâu titan như rutin nhân tạo, ilmenit hoàn nguyên, titan kim loại hay ferotitan vẫn chưa thu hút được nhà đầu tư. Điều này cho thấy ngành công nghiệp chế biến sâu khoáng sản của địa phương vẫn chưa phát triển tương xứng với tiềm năng tài nguyên hiện có.

Theo Sở Công Thương tỉnh Lâm Đồng, thời gian tới nguồn nguyên liệu titan và bauxite trên địa bàn chủ yếu vẫn phục vụ cho các nhà máy alumin và các dự án sản xuất bột nghiền zircon đã đi vào hoạt động. Đồng thời, tỉnh sẽ tiếp tục theo dõi tình hình xuất khẩu khoáng sản, thúc đẩy chế biến sâu và nâng cao giá trị gia tăng thay vì chỉ tập trung xuất khẩu nguyên liệu hoặc sản phẩm sơ chế như hiện nay./.