Những búp bê Kumanthong xuất hiện trên mạng. Ảnh Công an Tây Ninh

Mới đây, Công an tỉnh Tây Ninh đã có văn bản đề nghị Sở Giáo dục và Đào tạo tỉnh tăng cường tuyên truyền, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh; đồng thời cảnh báo về tác hại của việc mua bán, nuôi dưỡng, thờ cúng búp bê Kuman Thong mang yếu tố mê tín dị đoan, trái với quy định pháp luật.

Theo cơ quan công an, trên địa bàn đã xuất hiện một số trường hợp học sinh tiểu học và trung học cơ sở tham gia mua bán, sử dụng và thờ cúng loại búp bê này. Điều đáng lo ngại là các hoạt động ấy đang âm thầm diễn ra ngay trong môi trường học đường, nơi lẽ ra phải là không gian của tri thức và tư duy khoa học.

“Bùa học giỏi” thời mạng xã hội

Kuman Thong có nguồn gốc từ Thái Lan, vốn gắn với tín ngưỡng dân gian bản địa. Tuy nhiên, khi du nhập vào Việt Nam, hình ảnh này đã bị biến tướng và thương mại hóa mạnh mẽ trên các nền tảng mạng xã hội. Không khó để bắt gặp những đoạn video quảng bá Kuman Thong như “bùa may mắn”, “bùa học giỏi”, “giúp thi cử thuận lợi”, thậm chí “giữ bạn bè yêu quý”.

Chính những lời đồn thổi mang màu sắc huyền bí đã kích thích sự tò mò của học sinh, lứa tuổi còn non nớt về nhận thức và dễ bị ảnh hưởng bởi tâm lý đám đông. Một số em tin rằng chỉ cần nuôi búp bê đúng cách sẽ gặp may mắn trong học tập, được điểm cao hoặc tránh điều xui rủi.

Đáng chú ý, nhiều tài khoản mạng xã hội còn xây dựng các câu chuyện ly kỳ, cố tình tạo cảm giác rùng rợn để câu tương tác. Những nội dung kiểu “búp bê biết khóc”, “ban lộc”, “phù hộ thi đỗ” được lan truyền nhanh chóng, đánh trúng tâm lý hiếu kỳ của giới trẻ.

Theo Công an tỉnh Tây Ninh, đây thực chất là hình thức mê tín dị đoan bị lợi dụng để trục lợi, gây ảnh hưởng tiêu cực đến nhận thức của học sinh, phụ huynh và dư luận xã hội.

Chuyên gia phong thuỷ, tử vi Chu Định Sơn (Học quán Sơn Chu)

Tác động âm thầm nhưng nguy hiểm

Các chuyên gia giáo dục cho rằng điều đáng sợ nhất không nằm ở bản thân con búp bê, mà ở sự lệch lạc trong tư duy của học sinh khi đặt niềm tin vào “phép màu” thay vì nỗ lực cá nhân.

Một giáo viên trung học cơ sở tại Hà Nội chia sẻ, nhiều học sinh hiện nay chịu áp lực học tập lớn nhưng lại thiếu kỹ năng cân bằng tâm lý. Khi gặp khó khăn hoặc kết quả không như mong muốn, các em rất dễ tìm đến những thứ mang tính “cầu may” như bùa chú, vật phẩm tâm linh.

“Nếu trẻ tin rằng điểm số đến từ quyền năng siêu nhiên thay vì sự cố gắng, các em sẽ dần mất đi ý chí tự học và khả năng đối diện thất bại”, vị giáo viên này nhận định.

Không ít phụ huynh cũng bày tỏ lo ngại khi con em dành quá nhiều thời gian chăm sóc, trò chuyện hoặc làm các nghi thức theo hướng dẫn trên mạng. Một số trường hợp còn xuất hiện trạng thái lo âu, sợ hãi nếu làm sai quy tắc nuôi búp bê.

Theo các chuyên gia tâm lý, đây là biểu hiện nguy hiểm bởi trẻ em ở độ tuổi vị thành niên rất dễ bị ám thị. Nếu tiếp xúc thường xuyên với nội dung mê tín, các em có thể hình thành nỗi sợ vô hình, suy nghĩ lệ thuộc hoặc hoang tưởng.

Ranh giới giữa tín ngưỡng và mê tín

Trao đổi về hiện tượng này, chuyên gia phong thủy, tử vi Chu Định Sơn (Học quán Sơn Chu) cho rằng cần phân biệt rõ giữa tín ngưỡng dân gian và mê tín bị thương mại hóa.

Theo ông, Kuman Thong vốn là hiện tượng văn hóa trong bối cảnh tín ngưỡng của Thái Lan. Tuy nhiên, khi bị đưa lên mạng xã hội với các lời quảng bá như “bùa học giỏi”, “bùa may mắn” nhắm vào học sinh, bản chất của nó đã thay đổi hoàn toàn.

“Lúc này, nó không còn là thực hành tín ngưỡng trong môi trường văn hóa gốc, mà trở thành một dạng mê tín tiêu dùng”, ông nhận định.

Các chuyên gia cũng cảnh báo rằng phần lớn sản phẩm được rao bán hiện nay đều không rõ nguồn gốc, bị thổi giá và lợi dụng tâm lý nhẹ dạ của người mua để kiếm tiền bất chính. Nhiều học sinh bỏ tiền mua với hy vọng cải thiện kết quả học tập nhưng cuối cùng chỉ nhận lại sự phụ thuộc tâm lý và học lực sa sút.

Không thể xem nhẹ giáo dục kỹ năng sống

Sự việc tại Tây Ninh cho thấy bên cạnh việc xử lý các hành vi tuyên truyền mê tín, điều quan trọng hơn là phải tăng cường giáo dục kỹ năng sống và khả năng phản biện cho học sinh.

Trong thời đại mạng xã hội phát triển mạnh, trẻ em có thể tiếp cận hàng loạt nội dung độc hại chỉ qua vài cú chạm màn hình. Nếu thiếu sự đồng hành từ gia đình và nhà trường, các em rất dễ bị cuốn vào những trào lưu nguy hiểm.

Các chuyên gia cho rằng phụ huynh không nên chỉ cấm đoán, bởi điều đó đôi khi càng kích thích sự tò mò. Thay vào đó, cần trò chuyện, giải thích cho con hiểu giá trị của sự nỗ lực, tư duy khoa học và khả năng tự tin vào bản thân.

Niềm tin đúng đắn có thể trở thành động lực để một đứa trẻ trưởng thành. Nhưng niềm tin đặt sai chỗ, nhất là vào những “phép màu” vô căn cứ, lại có thể kéo các em rời xa thực tế và đánh mất chính năng lực của mình.