Indonesia siết kiểm soát xuất khẩu dầu cọ, dấy lên lo ngại cho ngành nông nghiệp toàn cầu

Động thái mới này của Indonesia phản ánh xu hướng tăng cường vai trò nhà nước trong quản lý tài nguyên tại Indonesia dưới thời Tổng thống Prabowo Subianto

Tổng thống Indonesia, ông Prabowo Subianto vừa công bố kế hoạch yêu cầu toàn bộ hoạt động xuất khẩu dầu cọ, than đá và ferroalloy của Indonesia phải thông qua một doanh nghiệp nhà nước mới. Chính sách dự kiến triển khai từ tháng 9/2026, với giai đoạn chuyển tiếp bắt đầu từ tháng 6. Indonesia hiện là quốc gia xuất khẩu dầu cọ lớn nhất thế giới, chiếm hơn 50% nguồn cung toàn cầu. Dầu cọ là nguyên liệu quan trọng trong ngành thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và nhiên liệu sinh học, được tiêu thụ mạnh tại Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều nước châu Âu. Vì vậy, bất kỳ biến động nào từ Jakarta đều có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chuỗi cung ứng nông nghiệp toàn cầu.

Theo kế hoạch mới, các doanh nghiệp tư nhân sẽ không còn được bán trực tiếp cho khách hàng quốc tế mà phải chuyển hàng qua cơ quan nhà nước để định giá và thực hiện giao dịch xuất khẩu. Chính phủ Indonesia cho rằng cơ chế này giúp hạn chế tình trạng khai báo giá thấp, thất thoát ngoại tệ và chuyển giá trong lĩnh vực tài nguyên. Tổng thống Prabowo tuyên bố nước này đã thất thoát khoảng 908 tỷ USD doanh thu tài nguyên trong hơn ba thập kỷ qua do quản lý lỏng lẻo. Tuy nhiên, nhiều tổ chức ngành hàng cảnh báo việc tập trung quyền lực xuất khẩu có thể làm giảm tính minh bạch của thị trường dầu cọ. Các chuyên gia nhận định hệ thống mới sẽ khiến doanh nghiệp khó tiếp cận khách hàng quốc tế, kéo dài thủ tục giao dịch và làm tăng nguy cơ thao túng giá.

Dầu cọ là nguyên liệu quan trọng trong ngành thực phẩm, thức ăn chăn nuôi và nhiên liệu sinh học, được tiêu thụ mạnh tại Trung Quốc, Ấn Độ và nhiều nước châu Âu

Đối tượng chịu tác động lớn nhất được cho là nông dân trồng cọ quy mô nhỏ. Indonesia hiện có hàng triệu hộ nông dân phụ thuộc vào cây cọ dầu. Khi số lượng đầu mối thu mua giảm, người trồng cọ có nguy cơ mất lợi thế thương lượng về giá và bị ép lợi nhuận. Thị trường quốc tế cũng phản ứng nhanh trước thông tin này. Giá dầu cọ kỳ hạn tại Malaysia đã tăng ngay sau tuyên bố của Jakarta do lo ngại nguồn cung bị siết chặt. Các dự báo cho rằng Malaysia - quốc gia sản xuất dầu cọ lớn thứ hai thế giới, có thể hưởng lợi khi khách hàng quốc tế tìm kiếm nguồn cung ổn định hơn.

Ngoài áp lực về thương mại, ngành dầu cọ Indonesia còn đối mặt nhiều thách thức khác như nhu cầu biodiesel tăng mạnh và tác động của thời tiết El Nino khiến sản lượng bị ảnh hưởng. Reuters cho biết thị trường dầu thực vật toàn cầu vốn đã căng thẳng trước khi chính sách mới được công bố. Động thái mới này của Indonesia phản ánh xu hướng tăng cường vai trò nhà nước trong quản lý tài nguyên tại Indonesia dưới thời Tổng thống Prabowo. Tuy vậy, hiệu quả thực tế của mô hình này vẫn là dấu hỏi lớn, đặc biệt trong bối cảnh thị trường nông sản toàn cầu đang nhạy cảm với các rủi ro về địa chính trị, khí hậu và an ninh lương thực.