Ảnh minh họa

Theo Kết luận của Thanh tra tỉnh Lâm Đồng, đã chỉ ra hàng loạt tồn tại, thiếu sót nghiêm trọng trong công tác quản lý đầu tư xây dựng, từ quy hoạch, thu hồi đất đến thực hiện hợp đồng và thi công, dẫn đến nguy cơ thất thoát ngân sách và khiến dự án trọng điểm này chưa thể nghiệm thu, bàn giao đưa vào sử dụng sau nhiều năm triển khai.

Dự án an sinh kéo dài và thay đổi

Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư Hồng Chính III được UBND tỉnh Bình Thuận phê duyệt chủ trương đầu tư từ năm 2007, với mục tiêu cao nhất là xây dựng khu dân cư mới, hạ tầng kỹ thuật đồng bộ nhằm ổn định chỗ ở cho các hộ dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai tại khu vực biển Hòa Thắng và giải quyết nhu cầu đất ở địa phương.

Tổng mức đầu tư ban đầu của Dự án vào năm 2014 là 43,410 tỷ đồng, trên diện tích 80.550 m2. Sau đó, do vướng mắc trong giải phóng mặt bằng, dự án đã phải điều chỉnh quy mô, giảm tổng mức đầu tư xuống còn 32,681 tỷ đồng và diện tích thực hiện giảm còn 58.310 m2. Đáng chú ý, dự án đã trải qua nhiều lần chuyển đổi Chủ đầu tư, hiện nay là Ban Quản lý dự án Nông nghiệp tỉnh Lâm Đồng. Mặc dù đã được Kiểm toán Nhà nước thực hiện kiểm toán và điều chỉnh giảm trừ giá trị hợp đồng gói thầu số 05 với số tiền 128,767 triệu đồng , song đến thời điểm thanh tra, công trình vẫn chưa được nghiệm thu bàn giao đưa vào sử dụng.

Khủng hoảng quản lý đất đai và bị lấn chiếm

Thanh tra tỉnh Lâm Đồng đã làm rõ những tồn tại kéo dài trong khâu thu hồi đất và quản lý sử dụng đất, đây là nút thắt chính khiến Dự án bị đình trệ. Cụ thể, công tác thu hồi, bồi thường đất kéo dài suốt 5 năm (từ 2017 đến 2021). Quá trình đo đạc, kiểm đếm, xác định tên hộ, hộ khẩu người dân có đất bị thu hồi được đánh giá là thiếu chặt chẽ, phải liên tục ban hành quyết định sửa đổi, bổ sung.

Nghiêm trọng hơn, do điều chỉnh quy mô dự án, tổng cộng 10.824,3 m2 đất đã thu hồi, bồi thường hỗ trợ lại bị loại ra khỏi ranh Dự án, nhưng không được Chủ đầu tư và chính quyền địa phương quản lý dứt điểm. Trong đó, 8.262,8 m2 đất của các hộ dân đã bồi thường nhưng bị loại ra đã bị 10 hộ dân lấn chiếm với tổng diện tích là 509,2 m2. Thậm chí, ngay trong phần diện tích đất nằm trong ranh Dự án đã được bồi thường, vẫn có 03 hộ lấn chiếm 240,1 m2 để xây dựng công trình trái phép.

Kết luận thanh tra cũng chỉ rõ, nguyên nhân chủ quan là Chủ đầu tư đã tiến hành bàn giao tim mốc, mặt bằng thi công toàn bộ Dự án vào tháng 01/2016, trước cả thời điểm thực hiện công tác đền bù, giải phóng mặt bằng (bắt đầu từ tháng 11/2016 và kéo dài đến năm 2021), dẫn đến công tác thi công gặp khó khăn, kéo dài thời gian thực hiện.

Sai phạm về chất lượng thi công và hợp đồng

Các vi phạm trong quản lý chất lượng xây dựng và hợp đồng cho thấy sự thiếu trách nhiệm của Chủ đầu tư và các đơn vị liên quan.

Về hợp đồng, Chủ đầu tư đã chậm trễ trong việc ký phụ lục hợp đồng điều chỉnh thời gian thi công cho gói thầu xây lắp số 05, phải đến cuối năm 2019 mới ký dù đã hết hạn từ tháng 6/2017. Tương tự, hợp đồng bảo hiểm công trình và hợp đồng tư vấn giám sát cũng không được ký điều chỉnh thời hạn, dù thời gian thực hiện kéo dài đến năm 2023 mới lập hồ sơ nghiệm thu bàn giao.

Đáng chú ý, hạng mục chân khay bằng đá hộc (tổng trị giá trước thuế 387,177 triệu đồng) đã được thi công và thanh toán, nhưng lại nằm hoàn toàn ngoài ranh quy hoạch thu hồi Dự án và trên đất của người dân. Hành vi này bị xác định là vi phạm quy định của Luật Xây dựng năm 2014 về "xây dựng công trình... vi phạm chỉ giới xây dựng".

Mặt khác, hạng mục rọ đá, kè chắn, cống thoát nước trị giá 1.715,42 triệu đồng đã bị sạt lở và cuốn trôi vào tháng 5/2021. Mặc dù Chủ đầu tư đã lập biên bản ghi nhận là do "thiên tai bất khả kháng", Thanh tra khẳng định việc lập biên bản này là "không có cơ sở pháp lý" và không đúng quy định về quản lý chất lượng công trình. Ngoài ra, công tác nghiệm thu, thanh toán khối lượng các hạng mục bồn cây xanh, ốp mái ta luy được xác định là nhiều hơn so với thực tế thi công, dẫn đến sai phạm tài chính 237,549 triệu đồng.

Xác định trách nhiệm

Kết luận thanh tra nêu rõ, trách nhiệm chính đối với các tồn tại, sai phạm thuộc về Chủ đầu tư. Đồng thời, các đơn vị liên quan như UBND xã Hòa Thắng, Trung tâm Phát triển quỹ đất huyện Bắc Bình, các đơn vị tư vấn thiết kế, giám sát, và thi công cũng phải chịu trách nhiệm trong phạm vi nhiệm vụ của mình.

Dù Dự án đã cơ bản hoàn thành cơ sở hạ tầng về giao thông, điện, nước và đáp ứng đủ điều kiện bàn giao, nhưng việc chưa xử lý dứt điểm các trường hợp lấn chiếm, xây dựng trái phép kéo dài từ năm 2022 đã cản trở công tác nghiệm thu, bàn giao.

UBND tỉnh Bình Thuận đã có văn bản chỉ đạo khẩn trương xử lý các trường hợp xây dựng không đúng quy định trong và ngoài ranh Dự án làm cơ sở để Chủ đầu tư nghiệm thu, bàn giao, đưa vào sử dụng trong năm 2025.

Dự án Hạ tầng kỹ thuật khu dân cư Hồng Chính III là một dự án an sinh xã hội có ý nghĩa lớn, nhưng đã bị đình trệ, kém hiệu quả do hàng loạt sai phạm trong quản lý, đặc biệt là sự thiếu chặt chẽ, thiếu kiên quyết trong quản lý đất đai và hợp đồng xây dựng. Việc khắc phục triệt để các tồn tại, sai phạm, đặc biệt là dứt điểm tình trạng lấn chiếm, là nhiệm vụ cấp bách để sớm hoàn tất thủ tục bàn giao, đưa công trình vào khai thác, hoàn thành mục tiêu ban đầu là ổn định chỗ ở cho người dân bị ảnh hưởng bởi thiên tai./.