Hà Tĩnh: Nông dân điêu đứng vì lúa hè thu mất mùa do hạt lép

Vụ hè Thu chuẩn bị bước vào mùa gặt tại Hà Tĩnh

Vụ hè thu 2026, tỉnh Hà Tĩnh gieo cấy hơn 43.400 ha lúa. Tuy nhiên, khi bước vào mùa gặt, thay vì niềm vui trúng mùa, nhiều nông dân đang phải đối mặt với tình trạng lúa chín nhưng hạt lép, lửng, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất.

Ghi nhận tại phường Hà Huy Tập (TP. Hà Tĩnh), nhiều diện tích lúa dù nhìn từ xa vẫn chín vàng nhưng thực chất bông lúa lại đứng thẳng vì không có hạt. Tại tổ dân phố 8, trong số 42 ha lúa hè thu thì có tới 30 ha bị ảnh hưởng, trong đó 15 ha được đánh giá là mất trắng. Nhiều hộ dân xót xa cho biết, dù đã đầu tư hàng triệu đồng mỗi sào cho giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, nhưng nay nguy cơ không thể thu hồi vốn là rất cao.

Tình trạng tương tự cũng xảy ra tại xã Cẩm Lạc. Qua kiểm tra sơ bộ, địa phương này có khoảng 300 ha lúa bị ảnh hưởng trên tổng số hơn 1.100 ha gieo cấy. Thiệt hại tập trung chủ yếu ở các giống lúa phổ biến như Khang Dân 18 và Bắc Thịnh. Nhiều nông dân chia sẻ, lúa vẫn phát triển xanh tốt, nước tưới đầy đủ nhưng đến khi trổ bông lại không kết hạt bình thường, khiến họ không kịp trở tay.

Người nông dân lo lắng vì lúa lép, mất mùa.

Theo các chuyên gia và cơ quan chuyên môn, có ba nhóm nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng này:

Một là: Thời tiết bất lợi. Nền nhiệt năm nay cao hơn trung bình nhiều năm. Đặc biệt, giai đoạn giữa tháng 7 - thời điểm lúa trổ bông và phơi màu, gặp nắng nóng kéo dài hoặc mưa lớn đột ngột đã làm gián đoạn quá trình thụ phấn, khiến hạt bị lép, lửng.

Hai là: Dịch hại nhện gié. Đây là "kẻ thù thầm lặng" khó phát hiện bằng mắt thường. Nhện gié tấn công khiến vỏ trấu bị thâm đen, biến dạng. Hiện toàn tỉnh có khoảng 620 ha nhiễm nhện gié, tập trung tại các huyện Cẩm Xuyên, Đức Thọ, Thạch Hà...

Ba là: Thoái hóa giống. Một bộ phận người dân vẫn duy trì thói quen dùng lúa từ vụ trước làm giống (giống liền vụ). Việc này làm giảm độ thuần, khiến cây lúa thoái hóa, giảm khả năng chống chịu sâu bệnh và dễ dẫn đến tình trạng lép hạt đầu bông.

Trước thực trạng trên, Chi cục Trồng trọt và Chăn nuôi Hà Tĩnh khuyến cáo người dân cần tuân thủ nghiêm ngặt hướng dẫn kỹ thuật và chủ động thăm đồng để phát hiện dịch hại sớm. Các địa phương cũng đang phối hợp với ngành chuyên môn đánh giá cụ thể mức độ thiệt hại để có phương án hỗ trợ phù hợp cho bà con.

Về lâu dài, vụ mùa này là bài học để ngành nông nghiệp Hà Tĩnh rà soát lại cơ cấu giống, điều chỉnh lịch thời vụ nhằm né tránh các đợt thiên tai, cực đoan của thời tiết. Việc thay đổi tư duy sản xuất, sử dụng giống xác nhận và quy trình chăm sóc hiện đại là yếu tố then chốt để bảo vệ năng suất lúa trước biến đổi khí hậu ngày càng phức tạp.