Bệnh đốm nâu trên cây thanh long, do nấm Neoscytalidium dimidiatum (Penz) Crous & Slipper gây ra, đã và đang là một trong những thách thức lớn đối với sản xuất thanh long. Bệnh thường phát sinh mạnh từ tháng 6 đến tháng 12 hằng năm, khi thời tiết nóng ẩm và mưa nhiều. Bào tử nấm theo nước mưa xâm nhập vào mô cây, gây hoại tử trên thân, cành và quả, làm quả sần sùi, thối từng mảng, giảm năng suất và giảm giá trị thương phẩm.

Tại một số thời điểm, diện tích nhiễm bệnh ghi nhận có thể lên đến hàng nghìn hecta, với mức giảm năng suất từ 20 – 50%. Do chưa có thuốc đặc trị, biện pháp xử lý chủ yếu hiện nay vẫn là vệ sinh vườn trồng, cắt bỏ cành bệnh, tiêu hủy mầm bệnh hoặc sử dụng hóa chất nhưng hiệu quả còn hạn chế và khó kiểm soát bệnh tận gốc.

Ứng dụng vi sinh vật đối kháng

Từ thực tế đó, một nhóm nghiên cứu trong nước đã triển khai phân lập nấm bệnh và sàng lọc hệ vi sinh vật có khả năng đối kháng, nhằm chế tạo chế phẩm sinh học kiểm soát bệnh đốm nâu theo hướng bền vững hơn.

Quy trình nghiên cứu bao gồm:

• Thu thập mẫu bệnh từ vườn thanh long
• Phân lập nấm gây bệnh Neoscytalidium dimidiatum
• Tuyển chọn các chủng vi sinh vật đối kháng từ bộ sưu tập lưu trữ
• Thử nghiệm trong phòng thí nghiệm và tại mô hình thực địa

Kết quả cho thấy một số nhóm vi sinh vật tỏ ra hiệu quả, gồm:

• Xạ khuẩn Streptomyces spp.
• Vi khuẩn Bacillus spp.
• Vi nấm Trichoderma spp.

Các chủng này tạo ra hoạt chất sinh học có thể:

- Ức chế khả năng sinh trưởng và phát tán của nấm gây bệnh

- Tăng cường sức đề kháng của cây

- Hỗ trợ phục hồi mô bị tổn thương

Hai dạng chế phẩm sinh học được nghiên cứu

Từ quá trình thử nghiệm, nhóm nghiên cứu đã phát triển hai dạng chế phẩm:

Khuyến nghị sử dụng theo khoa học

Để tối ưu hiệu quả – chế phẩm cần sử dụng kết hợp:

Tần suất khuyến nghị:

➡ 1–2 lần/tháng tùy theo điều kiện vườn và mức độ bệnh

Lưu ý:

Hiệu quả ngoài đồng ruộng có thể bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ, mưa, ánh sáng → cần sử dụng duy trì lâu dài để bảo đảm mật độ vi sinh vật có lợi trong đất.

Ý nghĩa của nghiên cứu đối với sản xuất thanh long

✔ Giảm phụ thuộc vào thuốc hóa học

✔ Tăng tính bền vững, hạn chế ô nhiễm đất – nước

✔ Góp phần cải thiện năng suất và chất lượng quả

✔ Hướng đến phát triển vùng trồng theo mô hình nông nghiệp hữu cơ – an toàn