Ngành mía đường không chỉ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn, mà còn là sinh kế của hàng chục nghìn hộ nông dân ở Tây Nguyên, trong đó có Gia Lai

Những năm gần đây, nhờ vào các chính sách phòng vệ thương mại của Bộ Công Thương, ngành sản xuất mía đường tại Gia Lai đã chứng kiến sự phục hồi rõ nét. Đặc biệt, các quyết định như số 477/QĐ-BCT (2021), 1578/QĐ-BCT (2021) và 1514/QĐ-BCT (2022) đã góp phần tạo dựng môi trường cạnh tranh công bằng hơn cho sản phẩm trong nước.

Diện tích trồng mía tại Gia Lai không ngừng gia tăng: từ 30.145 ha năm 2020 lên 43.433 ha vào năm 2024, tương đương mức tăng trưởng hơn 44% chỉ sau 4 năm. Vùng nguyên liệu mía tập trung chủ yếu tại các xã thuộc thị xã An Khê, huyện Kbang, Kông Chro, Phú Thiện, Ia Pa, Krông Pa, Ayun Pa và Chư Pưh. Với giá bán dao động từ 850.000 đến 1.230.000 đồng/tấn, đời sống của người dân trồng mía được cải thiện đáng kể, qua đó góp phần xóa đói giảm nghèo và ổn định thu nhập cho hàng ngàn hộ gia đình.

Theo đánh giá của UBND tỉnh Gia Lai, việc áp dụng thuế chống bán phá giá và trợ cấp đã giúp ổn định giá thu mua mía nguyên liệu, khuyến khích nông dân tiếp tục gắn bó với cây mía. Đồng thời, ngành chế biến đường trong tỉnh cũng được tiếp thêm động lực để đầu tư, cải tiến công nghệ và nâng cao năng suất.

Tuy nhiên, thách thức vẫn còn đó. Từ cuối năm 2023 đến nay, tình trạng buôn lậu đường từ Campuchia và Lào - vốn có nguồn gốc Thái Lan - vẫn diễn biến phức tạp. Đây là hình thức "lẩn tránh" các biện pháp phòng vệ thương mại, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc tiêu thụ sản phẩm đường trong nước và làm suy yếu hiệu quả của các chính sách đã ban hành.

Ngoài ra, Chính phủ Thái Lan hiện vẫn duy trì các chính sách trợ giá và hỗ trợ xuất khẩu đường, tạo ra lợi thế cạnh tranh không công bằng trên thị trường quốc tế. Điều này tiếp tục đặt ra mối lo ngại về khả năng hồi phục bền vững của ngành mía đường Việt Nam nếu các biện pháp bảo hộ không được gia hạn.

Căn cứ Điều 62 Nghị định số 10/2018/NĐ-CP, trong vòng 12 tháng trước khi các biện pháp phòng vệ thương mại hết hiệu lực (tức vào tháng 6/2026), cơ quan điều tra có thể tiếp nhận hồ sơ rà soát cuối kỳ. Hiện nay, Hiệp hội Mía đường Việt Nam và nhiều doanh nghiệp trong ngành đã chủ động nộp hồ sơ, cho thấy sự đồng thuận cao từ phía cộng đồng doanh nghiệp.

Trên cơ sở đó, UBND tỉnh Gia Lai kiến nghị Bộ Công Thương tiếp tục xem xét, rà soát và gia hạn việc áp dụng biện pháp chống bán phá giá và chống trợ cấp đối với sản phẩm đường mía có xuất xứ từ Thái Lan. Đồng thời, đề nghị các cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường nhằm ngăn chặn hiệu quả tình trạng buôn lậu đường qua biên giới.

Ngành mía đường không chỉ đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông thôn, mà còn là sinh kế của hàng chục nghìn hộ nông dân ở Tây Nguyên, trong đó có Gia Lai. Việc duy trì các biện pháp phòng vệ thương mại là yêu cầu cấp thiết nhằm bảo vệ ngành sản xuất trong nước, đảm bảo sự công bằng trong cạnh tranh và hướng đến mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững, hiện đại./.