Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Bảo Dương, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông - Lâm Bắc Giang kiểm tra vườn nho Mẫu Đơn trong Khu vực nghiên cứu các giống cây trồng mới của Nhà trường.

Thành công này đang mở ra hướng đi mới trong phát triển nông nghiệp giá trị cao tại Bắc Ninh, góp phần thúc đẩy liên kết khoa học công nghệ giữa hai quốc gia ngày càng đi vào chiều sâu, thực chất.

Từ mô hình khảo nghiệm đến sản xuất đại trà

Ít ai nghĩ rằng, trên vùng đất vốn quen với các loại cây trồng truyền thống, những giống nho cao cấp lại có thể sinh trưởng, phát triển tốt và cho hiệu quả kinh tế vượt trội. Tuy nhiên, điều đó đã trở thành hiện thực nhờ quá trình hợp tác bài bản, lâu dài giữa Trường Đại học Nông - Lâm Bắc Giang và Viện Khoa học nông nghiệp Quảng Tây.

Ngay từ năm 2017, hai bên đã ký kết chương trình nghiên cứu trong khuôn khổ dự án Hành lang Biên giới Việt - Trung, tập trung vào khảo nghiệm, chuyển giao giống nho Hạ Đen, cùng một số giống ngô và dưa lưới. Với sự hỗ trợ thiết bị nhà màng hiện đại từ phía bạn, Nhà trường đã triển khai các mô hình trồng thử nghiệm quy mô lớn: khoảng 8.000 m² nho Hạ Đen trong nhà màng, 10.000 m² ngô và 1.700 m² dưa lưới.

Đầu năm 2018, cây giống được đưa vào chăm sóc, đồng thời các chuyên gia từ Quảng Tây trực tiếp sang hỗ trợ kỹ thuật. Chỉ sau hơn một năm, đến 2019, quy trình trồng và chăm sóc nho Hạ Đen đã được hoàn thiện. Không chỉ dừng lại ở đó, Nhà trường còn tuyển chọn được 3 giống dưa lưới và 3 giống ngô phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng miền Bắc.

Sau giai đoạn khảo nghiệm, nho Hạ Đen nhanh chóng được xác định là cây trồng chủ lực. Thực tế sản xuất cho thấy, giống nho này đạt năng suất từ 15 - 16 tấn/ha/năm (2 vụ), giá trị thu về hơn 270 triệu đồng/ha, cao gấp nhiều lần so với các loại cây trồng truyền thống. Đặc biệt, cây có thể trồng ở nhiều chân ruộng, miễn là chủ động được nguồn nước tưới tiêu, phù hợp với điều kiện sản xuất của nhiều địa phương.

Vườn nho trồng trong nhà màng của Trường Đại học Nông - Lâm Bắc Giang.

Từ năm 2023, Trường Đại học Nông - Lâm Bắc Giang đã đẩy mạnh chuyển giao giống và kỹ thuật ra thực tiễn. Đến nay, diện tích trồng nho Hạ Đen do Nhà trường chuyển giao trên cả nước đã đạt khoảng 330 ha, với tổng giá trị chuyển giao ước tính 15 tỷ đồng. Riêng tại tỉnh Bắc Ninh, hàng chục ha đã được đưa vào canh tác, từng bước hình thành những mô hình sản xuất nông nghiệp hàng hóa có giá trị cao.

Không chỉ phục vụ sản xuất, Nhà trường còn phát triển mô hình vườn nho kết hợp tham quan, trải nghiệm, thu hút đông đảo học sinh, sinh viên và người dân đến tìm hiểu, qua đó lan tỏa tư duy làm nông nghiệp công nghệ cao.

Mở rộng hợp tác, nâng tầm chuỗi giá trị nông sản

Trên nền tảng thành công của nho Hạ Đen, từ năm 2022, hai bên tiếp tục hợp tác nghiên cứu giống nho Mẫu Đơn (nho sữa ) - một loại nho cao cấp, không hạt, có giá trị kinh tế cao hơn. Dù yêu cầu kỹ thuật chăm sóc khắt khe hơn, nhưng kết quả bước đầu rất khả quan.

Hiện nay, nho Mẫu Đơn đã được trồng đại trà tại nhiều tỉnh phía Bắc, trong đó có Bắc Ninh. Với năng suất 7 - 8 tấn/ha/vụ (2 vụ), giá trị thu về cao gấp 1,5 - 2 lần so với nho Hạ Đen. Giống cây này đang mở ra cơ hội lớn trong việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao thu nhập cho nông dân.

Không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, hợp tác giữa Trường Đại học Nông - Lâm Bắc Giang và Viện Khoa học nông nghiệp Quảng Tây đã bước sang giai đoạn mới từ năm 2024, tập trung vào lĩnh vực chế biến sâu nông sản.

Một dấu mốc quan trọng là việc hai bên cùng đầu tư xây dựng Phòng thí nghiệm Liên hợp bảo quản và chế biến nông sản Việt - Trung. Tháng 9/2025, phía bạn đã chuyển giao hệ thống thiết bị, dây chuyền chế biến hiện đại với tổng kinh phí khoảng 1,5 tỷ đồng.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Phạm Bảo Dương, Hiệu trưởng Trường Đại học Nông – Lâm Bắc Giang, đội ngũ cán bộ đã được tập huấn vận hành thiết bị và dự kiến phòng thí nghiệm sẽ chính thức đi vào hoạt động trong thời gian tới. Đây là nền tảng quan trọng để ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ vào chế biến sâu, kéo dài chuỗi giá trị nông sản, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Phòng thí nghiệm Liên hợp bảo quản và chế biến nông sản Việt - Trung được phục vụ cho công tác đào tạo và nghiên cứu trong lĩnh vực sau thu hoạch. Tại đây, sinh viên có điều kiện thực hành, tiếp cận quy trình bảo quản, chế biến và phát triển các sản phẩm nông sản giá trị gia tăng như nước ép trái cây, trái cây sấy, rượu chuối…, góp phần gắn đào tạo, nghiên cứu khoa học với thực tiễn trong sản xuất, kinh doanh.

Trong bối cảnh quan hệ hợp tác Việt Nam - Trung Quốc ngày càng phát triển, những mô hình liên kết như tại Trường Đại học Nông - Lâm Bắc Giang không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế mà còn tạo ra kênh chuyển giao công nghệ thiết thực, góp phần hiện đại hóa nền nông nghiệp.

Với nhiều dư địa về đất đai, khí hậu và nhu cầu thị trường, Bắc Ninh đang đứng trước cơ hội lớn để phát triển các loại cây trồng, vật nuôi có giá trị cao. Từ những vườn nho trĩu quả hôm nay, một hướng đi mới cho nông nghiệp công nghệ cao đang dần hình thành, hứa hẹn mang lại những “mùa quả ngọt” bền vững trong tương lai.