Đẩy mạnh cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật trong nông nghiệp Việt Nam

Chất lượng sản phẩm nông nghiệp phụ thuộc vào việc áp dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất

Tuy nhiên, trong bối cảnh toàn cầu hóa, biến đổi khí hậu phức tạp và yêu cầu phát triển bền vững, việc đẩy mạnh cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật (KHKT) trong nông nghiệp là yêu cầu tất yếu, mang tính chiến lược lâu dài.

Trước hết, có thể thấy rằng cuộc cách mạng KHKT trong nông nghiệp đã và đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất truyền thống. Nếu trước đây, sản xuất chủ yếu dựa vào kinh nghiệm, lao động thủ công và phụ thuộc nhiều vào thiên nhiên, thì ngày nay, ứng dụng khoa học - công nghệ đã giúp nâng cao năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế. Việc sử dụng giống mới có năng suất cao, khả năng chống sâu bệnh tốt; áp dụng cơ giới hóa, tự động hóa trong gieo trồng, thu hoạch; sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật sinh học… đã tạo ra bước chuyển mạnh mẽ trong sản xuất nông nghiệp.

Đặc biệt, trong những năm gần đây, nông nghiệp Việt Nam đang từng bước tiếp cận với nông nghiệp công nghệ cao. Các mô hình nhà kính, nhà lưới, hệ thống tưới nhỏ giọt, canh tác thủy canh, khí canh, ứng dụng công nghệ sinh học trong chọn tạo giống… ngày càng được nhân rộng. Ở nhiều địa phương như Lâm Đồng, Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, các khu nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao đã cho thấy hiệu quả vượt trội, mang lại giá trị kinh tế gấp nhiều lần so với phương thức canh tác truyền thống.

Cuộc cách mạng KHKT còn góp phần thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong nông nghiệp. Việc ứng dụng công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật (IoT) giúp người nông dân có thể giám sát độ ẩm, dinh dưỡng đất, tình hình sâu bệnh; dự báo thời tiết; quản lí quy trình sản xuất và truy xuất nguồn gốc sản phẩm. Nhờ đó, sản phẩm nông nghiệp không chỉ nâng cao chất lượng mà còn đáp ứng tốt hơn các tiêu chuẩn khắt khe của thị trường trong và ngoài nước.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh KHKT trong nông nghiệp còn có ý nghĩa quan trọng trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp. Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề của nước biển dâng, hạn hán, xâm nhập mặn và thiên tai cực đoan. Ứng dụng khoa học - công nghệ giúp phát triển các giống cây trồng, vật nuôi thích ứng với điều kiện khắc nghiệt; cải tiến hệ thống thủy lợi; sử dụng tài nguyên nước hiệu quả; giảm phát thải khí nhà kính trong sản xuất nông nghiệp. Đây là điều kiện quan trọng để xây dựng nền nông nghiệp xanh, bền vững và thân thiện với môi trường.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy việc triển khai cuộc cách mạng KHKT trong nông nghiệp nước ta vẫn còn nhiều hạn chế. Quy mô sản xuất nhỏ lẻ, manh mún; trình độ lao động nông thôn còn hạn chế; nguồn vốn đầu tư cho nghiên cứu và ứng dụng khoa học – công nghệ chưa tương xứng; mối liên kết giữa nhà khoa học, doanh nghiệp và nông dân chưa chặt chẽ… là những rào cản lớn. Nhiều nông dân còn e ngại khi tiếp cận công nghệ mới do chi phí cao và thiếu thông tin.

Để đẩy mạnh cuộc cách mạng KHKT trong nông nghiệp, trước hết cần có sự vào cuộc đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp, nhà khoa học và người nông dân. Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp công nghệ cao; tăng cường hỗ trợ tín dụng, bảo hiểm nông nghiệp; đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho khu vực nông thôn. Đồng thời, cần đầu tư mạnh mẽ hơn cho nghiên cứu, chuyển giao và ứng dụng các tiến bộ khoa học – công nghệ, đặc biệt là công nghệ sinh học, công nghệ thông tin và công nghệ chế biến sau thu hoạch.

Doanh nghiệp đóng vai trò then chốt trong việc tổ chức sản xuất theo chuỗi giá trị, liên kết với nông dân thông qua hợp đồng bao tiêu sản phẩm, cung ứng vật tư và chuyển giao kỹ thuật. Khi có sự tham gia tích cực của doanh nghiệp, nông nghiệp sẽ dần chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang sản xuất hàng hóa quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu thị trường. Bên cạnh đó, việc xây dựng thương hiệu, nâng cao năng lực cạnh tranh cho nông sản Việt Nam trên thị trường quốc tế cũng cần được chú trọng.

Về phía người nông dân, cần chủ động nâng cao trình độ, tích cực học hỏi, tiếp thu tiến bộ khoa học – kỹ thuật, thay đổi tư duy sản xuất từ “lấy số lượng làm chính” sang “lấy chất lượng và hiệu quả làm trọng tâm”. Sự mạnh dạn đổi mới của người nông dân chính là yếu tố quyết định sự thành công của cuộc cách mạng KHKT trong nông nghiệp.

Ngoài ra, cần chú trọng phát triển kinh tế tập thể, hợp tác xã kiểu mới nhằm tạo điều kiện tích tụ ruộng đất, áp dụng đồng bộ cơ giới hóa và công nghệ cao. Khi sản xuất được tổ chức quy mô lớn, việc ứng dụng KHKT sẽ thuận lợi và hiệu quả hơn. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác quốc tế, học hỏi kinh nghiệm từ các quốc gia có nền nông nghiệp tiên tiến, tiếp nhận và làm chủ công nghệ hiện đại.

Có thể khẳng định rằng, đẩy mạnh cuộc cách mạng khoa học - kĩ thuật trong nông nghiệp là con đường tất yếu để nâng cao năng suất lao động, gia tăng giá trị sản phẩm và phát triển bền vững. Trong thời đại kinh tế tri thức và cách mạng công nghiệp 4.0, nông nghiệp không còn là lĩnh vực lạc hậu mà có thể trở thành ngành kinh tế hiện đại, ứng dụng công nghệ cao và đóng góp quan trọng vào tăng trưởng quốc gia.

Với tiềm năng đất đai phong phú, khí hậu đa dạng và truyền thống cần cù sáng tạo của người nông dân, nếu biết tận dụng tốt các thành tựu khoa học - kỹ thuật, nông nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể vươn lên tầm cao mới, khẳng định vị thế trên bản đồ nông nghiệp thế giới. Đẩy mạnh cuộc cách mạng KHKT trong nông nghiệp không chỉ là yêu cầu phát triển kinh tế mà còn là nhiệm vụ chiến lược nhằm xây dựng một nền nông nghiệp hiện đại, hiệu quả và bền vững cho tương lai đất nước./.