Các chiến sĩ Đồn Biên phòng Ga Ry tuần tra biên giới. Ảnh: Sông Hàn

Thách thức từ “Đại xã” vùng cao

Kể từ sau mốc thời gian lịch sử ngày 1/7/2025, khi nghị quyết về việc sắp xếp đơn vị hành chính có hiệu lực, bản đồ vùng biên đã có sự thay đổi lớn. Xã đại Hùng Sơn ra đời trên cơ sở sáp nhập 4 xã vùng cao, đứng bên cạnh xã A Vương tạo nên một dải biên cương rộng lớn. Số liệu thống kê mới nhất cho thấy, xã Hùng Sơn sau sáp nhập có diện tích tự nhiên lên tới 287,95 km², với đường biên giới dài và hiểm trở bậc nhất thành phố. Dân số tăng vọt (7.958 người, tính tới tháng 7/2025), nhưng mật độ lại thưa thớt, phân tán rải rác trong các thung lũng và sườn núi cao.

Chúng tôi ngược dốc lên Tây Giang khi cơn mưa rừng vừa dứt, sương mù dày đặc bao phủ những cánh rừng pơ-mu cổ thụ. Con đường độc đạo dẫn lên vùng cao biên giới như sợi chỉ vắt vẻo giữa lưng chừng trời. Điểm đến lần này mang một cái tên vừa lạ vừa quen: Xã Hùng Sơn! Lạ là bởi cái tên này mới chỉ chính thức xuất hiện trên bản đồ hành chính được hơn 6 tháng nay. Quen là bởi đây chính là hình hài mới của vùng đất huyền thoại gồm 4 xã: A Xan, Tr'hy, Ga Ry và Ch'ơm hợp lại.

Người dân xã vùng biên Hùng Sơn tổ chức lễ nhập làng đón cán bộ đến nhận công tác. Ảnh: A Tuấn

Còn xã A Vương (sáp nhập từ xã A Vương và xã Bhalêê) có diện tích tự nhiên 225,30 km2, dân số 5.463 người (tính tới tháng 7/2025). Dù không chịu tác động quá lớn từ việc sáp nhập như Hùng Sơn, nhưng vị trí là “cửa ngõ” huyết mạch nối từ đồng bằng lên biên giới cũng đặt ra những bài toán an ninh phức tạp. A Vương như cái phễu, nơi mọi sự giao thương, qua lại đều phải đi qua.

Trung tá Nguyễn Phúc Trường - Chính trị viên Đồn Biên phòng Ga Ry, trải tấm bản đồ hành chính mới ra trước mặt chúng tôi, giọng đầy trăn trở: “Sau ngày 1/7/2025, áp lực lên công tác quản lý biên giới và dân vận tăng lên gấp bội. Trước đây, mỗi xã có một bộ máy, một trạm y tế, một điểm chốt dân quân. Nay gom về một mối gọi là xã Hùng Sơn, địa bàn trải dài hàng chục cây số đường rừng, từ vùng thấp A Xan lên đến tận đỉnh Ch'ơm giáp nước bạn Lào.”

Cái khó nhất sau sáp nhập không phải là đường sá, mà là "lòng dân". Đồng bào Cơ Tu ở các xã vùng biên vốn quen nếp sống khép kín, nay bỗng nhiên trở thành công dân của một xã mới rộng lớn, tâm lý xáo trộn là điều khó tránh khỏi. Những lo lắng về thủ tục giấy tờ, về việc con cái đi học xa hơn, hay đơn giản là cảm giác "bị xa cách" với chính quyền xã mới... tất cả tạo nên những "khoảng trống" vô hình mà nếu không lấp đầy, kẻ xấu rất dễ lợi dụng.

Những “khoảng trống” nơi cổng trời

Nghệ nhân, y sĩ Clâu BLao - người con, “huyền thoại sống” của dân làng Cơ Tu (xã Tr’Hy cũ) nay là Hùng Sơn, nói: “Đời sống người dân ngày nay càng sung túc ngày xưa rất nhiều”. Ông nhấp chén trà, cười khà khà và tiếp lời: “Cái bụng người Cơ Tu thẳng như cây pơ-mu, nhưng cũng dễ bị lung lay nếu cái tai nghe lời xấu, cái miệng không có cái ăn.”

Nghệ nhân Clâu BLao (thứ 2 từ phải sang) - một người con, “huyền thoại sống” của dân làng Cơ Tu. Ảnh: Sông Hàn

Lời già Clâu BLao không sai. Dù đã có nhiều nỗ lực, nhưng tỷ lệ hộ nghèo tại Hùng Sơn và A Vương vẫn còn ở mức cao so với mặt bằng chung, trình độ dân trí chưa cao. Rừng già rậm rạp, đường mòn lối mở chằng chịt, địa hình chia cắt, khí hậu khắc nghiệt, khiến sản xuất nông nghiệp bấp bênh, nên tình trạng thanh niên bỏ bản đi làm ăn xa. Chưa kể, các đối tượng xấu cũng luôn kích động di cư tự do, truyền đạo trái phép.

Từ những “khoảng trống” đó, nếu như cấu trúc cộng đồng làng bản lỏng lẻo thì thế trận lòng dân” sẽ bị suy yếu. Đó là một quy luật nghiệt ngã của bất kỳ vùng biên nào, không phải riêng các xã vùng biên phía tây Đà Nẵng. Trong bối cảnh mới đầy thách thức ấy, công tác dân vận được xác định không chỉ là nhiệm vụ chính trị mà là mệnh lệnh sinh tồn của lực lượng bảo vệ biên giới, cũng như đội ngũ cán bộ, chính quyền cơ sở.

Thực tiễn cho thấy, ngoài lực lượng Biên phòng “bám” phương châm: “Đồn là nhà, biên giới là quê hương, đồng bào các dân tộc là anh em ruột thịt”. Các lực lượng khác như cán bộ, công chức, y bác sĩ, giáo viên (đặc biệt là người bản địa, am hiểu văn hóa dân tộc đồng bào) cũng đóng vai trò rất quan trọng trong công tác dân vận, tuyên truyền các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng, Nhà nước đến tận thôn bản, từng người dân.

Bác sĩ Nguyễn Huy Thông không quản ngại trèo đèo, lội suối đi khắp các thôn bản, buôn làng để truyền thông giáo dục sức khỏe, khám chữa bệnh cho đồng bào dân tộc Cơ Tu. Ảnh: Sông Hàn

Bác sĩ Nguyễn Huy Thông – người có gần 40 năm gắn bó với công tác y tế tại các xã miền núi của huyện Tây Giang cũ (trong đó có Hùng Sơn, A Vương ngày nay), chia sẻ: “Bảo vệ chủ quyền là phải làm sao để bà con nơi đây (gồmCh'ơm, Ga Ry, A Vương) có cơm ăn, áo mặc, ốm đau có thuốc chữa. Khi cái bụng no, cái chân ấm, bà con mới tin Đảng, tin Bác Hồ. Khi ấy, mỗi người dân sẽ tự nguyện là một cột mốc sống.”

Như lời nguyên Bí thư Huyện ủy Tây Giang Bh'riu Liếc từng nói: "Huyện phải cảm ơn Bác sĩ Nguyễn Huy Thông rất nhiều. Sự sâu sát, gần dân và yêu thương người khác của ông sẽ còn được người Cơ Tu nhắc đến mãi mãi"

Có thể nói, sự kiện sáp nhập hành chính ngày 1/7/2025 đã mở ra một không gian phát triển mới cho các xã vùng biên của Đà Nẵng, trong đó có Hùng Sơn và A Vương, nhưng cũng đặt lên vai những người làm công tác dân vận một trọng trách nặng nề chưa từng có. Thành thử, câu chuyện về những “cột mốc sống” bảo vệ chủ quyền không phải là lý thuyết suông. Làm sao để kết nối lòng dân của 4 vùng đất cũ thành một khối thống nhất? Làm sao để A Vương và Hùng Sơn trở thành “cặp lá chắn” vững chắc phía tây thành phố?

Câu trả lời không nằm trên các văn bản báo cáo, mà nằm ở những dấu chân lấm bùn của những người lính quân hàm xanh, những người cán bộ cơ sở làm công tác dân vận, tuyên truyền.. đang ngày đêm lặn lội xuống từng bản làng. Họ đang bắt đầu một hành trình mới – hành trình xây dựng “lũy thép” trong lòng người.

(Còn tiếp)