Công nhân HTX Tiên Phong đóng gói sản phẩm trà dược liệu trên dây chuyền hiện đại.

Mướp đắng rừng – bước ngoặt khởi nghiệp

Sinh năm 1992 tại xã Yên Trạch, huyện Phú Lương (Thái Nguyên), Nguyễn Quốc Hoàng từng theo học ngành Kỹ thuật máy tính, Đại học Kỹ thuật Công nghiệp – Đại học Thái Nguyên. Sau khi tốt nghiệp năm 2014, anh nhanh chóng có công việc ổn định tại doanh nghiệp công nghệ ở thành phố lớn.

Thế nhưng, giữa phố thị ồn ào, Hoàng luôn trăn trở: “Làm sao để quê hương mình phát triển, để bà con không phải rời bản đi làm thuê?” Câu hỏi đó thôi thúc anh quyết định rẽ lối: bỏ phố về quê.

Năm 2018, Hoàng bắt đầu cùng bà con tham gia Hợp tác xã (HTX) Nông nghiệp Tiên Phong, thử nghiệm trồng cà gai leo. Thiếu vốn, thiếu kinh nghiệm, mô hình gặp không ít thất bại. Nhưng thay vì bỏ cuộc, Hoàng nhận trách nhiệm đứng đầu HTX, vừa điều hành sản xuất, vừa tự học thêm về y học cổ truyền để tích lũy kiến thức.

Qua khảo sát thổ nhưỡng, anh nhận thấy mướp đắng rừng – một loài thảo dược quý, hợp khí hậu miền núi và dễ thích nghi – có tiềm năng lớn. Năm 2022, Hoàng mạnh dạn trồng thử 0,8ha theo hướng hữu cơ. Kết quả vụ đầu tiên đạt doanh thu trên 500 triệu đồng – thành quả vượt mong đợi, mở ra niềm tin cho HTX.

Nhờ thành công ban đầu, diện tích trồng nhanh chóng mở rộng: 3,3ha (năm 2024) rồi 7,3ha (đầu 2025). Bên cạnh mướp đắng rừng, HTX còn phát triển khôi nhung, ba kích, cà gai leo, đu đủ… Tất cả đều được trồng hữu cơ, tuyệt đối không hóa chất. “Trồng dược liệu là chăm sóc sức khỏe, nên sản phẩm phải sạch ngay từ gốc rễ,” Hoàng chia sẻ.

Nguyễn Quốc Hoàng (áo phông trắng) giới thiệu quy trình sản xuất trà dược liệu cho đoàn thanh niên địa phương tham quan, học tập.

Chuỗi giá trị bền vững từ cây thuốc đến OCOP

Theo thống kê mới nhất, thị trường dược phẩm Việt Nam năm 2023 đạt khoảng 7 – 7,7 tỷ USD, và được dự kiến đạt 10 tỷ USD vào năm 2026, với tốc độ tăng trưởng kép hàng năm khoảng 6-8%. Điều này cho thấy nhu cầu sử dụng thuốc, thảo dược và các sản phẩm từ dược liệu đang tăng cao. Với nguồn dược liệu tự nhiên phong phú — Việt Nam có hơn 5.100 loài cây thuốc — nhưng hiện chỉ đáp ứng được khoảng 30% nhu cầu nội địa, còn lại phải nhập khẩu — thì cơ hội cho các mô hình như HTX Tiên Phong là rất lớn.”

Không dừng lại ở canh tác, Hoàng và HTX Tiên Phong chú trọng đầu tư chế biến sâu. Từ mướp đắng rừng, HTX tạo ra các sản phẩm trà nguyên quả, trà thái lát, trà túi lọc; đồng thời phát triển thêm hơn 15 dòng sản phẩm khác như cao cà gai leo, cao khôi nhung, cao xương khớp, cao mỡ máu, cao gan…

Các sản phẩm đều được đóng gói chuyên nghiệp, có tem truy xuất nguồn gốc và chứng nhận an toàn thực phẩm. Cuối năm 2024, HTX hoàn tất hồ sơ đạt chuẩn VietGAP, hữu cơ và OCOP – bước tiến lớn trong khẳng định thương hiệu dược liệu miền núi trên thị trường.

Điểm đặc biệt trong cách làm của Hoàng là gắn sản xuất cây dược liệu với chăm sóc sức khỏe cộng đồng. HTX xây dựng mô hình vật lý trị liệu kết hợp thuốc nam hỗ trợ điều trị xương khớp, thoái hóa cột sống, thu hút nhiều người dân đến trải nghiệm. Song song, Hoàng lồng ghép du lịch sinh thái: du khách có thể ở nhà sàn truyền thống, tham gia thu hái thảo dược, học cách chế biến trà, tìm hiểu dịch vụ chăm sóc sức khỏe cổ truyền. Đây là hướng đi giàu bản sắc, vừa tạo thêm nguồn thu, vừa bảo tồn văn hóa Tày.

Hiện HTX có 15 thành viên chính thức, tạo việc làm cho gần 20 lao động địa phương – chủ yếu là đồng bào Tày, Dao, Nùng – với thu nhập bình quân 6 triệu đồng/người/tháng. Không chỉ bán trực tiếp, sản phẩm của HTX còn được đưa lên các sàn thương mại điện tử và kênh mạng xã hội như Facebook, TikTok, Zalo, giúp dược liệu vùng cao đến gần hơn với người tiêu dùng khắp cả nước.

Nguyễn Quốc Hoàng trong vườn mướp đắng rừng – loại cây dược liệu đã giúp anh khởi nghiệp thành công ngay trên quê hương.

Lời nhắn từ một hạt giống xanh

“Trong bối cảnh ngành dược phẩm và dược liệu Việt Nam đang tăng trưởng mạnh - xuất khẩu thảo dược khoảng 400 triệu USD/năm, riêng quế hồi đạt 276 triệu USD năm 2022 - thì mỗi mô hình sản xuất hữu cơ, chế biến sâu như của Hoàng không chỉ là câu chuyện cá nhân, mà có thể góp phần vào chiến lược phát triển dược liệu quốc gia.”

Câu chuyện khởi nghiệp của Nguyễn Quốc Hoàng không chỉ là hành trình lập nghiệp mà còn là minh chứng cho sức mạnh tự lực của người trẻ dân tộc thiểu số. Anh đã biết kết hợp tri thức bản địa, khoa học công nghệ và bản sắc văn hóa để làm giàu ngay trên quê hương.

Từ mướp đắng rừng, Hoàng đã gieo nên niềm tin rằng: cây dược liệu Việt có thể trở thành hướng đi bền vững cho nông thôn, mở ra cơ hội thoát nghèo cho bà con miền núi. “Dược liệu Việt không chỉ mang lại giá trị sức khỏe, mà còn là chìa khóa để vùng cao vươn lên bằng chính nội lực,” anh khẳng định.

Thông điệp mà Hoàng gửi tới lớp trẻ: hãy dám nghĩ, dám làm, và đừng ngại trở về quê hương. Bởi đôi khi, con đường làm giàu và cống hiến không nằm ở nơi đô thị hoa lệ, mà bắt đầu từ một hạt giống nhỏ, kiên cường vươn lên giữa núi rừng.