Tăng cường năng lực phòng, chống thiên tai trước diễn biến ngày càng phức tạp

Khu vực sạt lở đất tại xã Quảng Sơn, tỉnh Lâm Đồng

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, trong giai đoạn 2021-2025, thiên tai trên địa bàn tỉnh làm 54 người chết, 39 người bị thương. Tổng giá trị thiệt hại về kinh tế ước khoảng 3.815 tỷ đồng. Những con số này cho thấy tác động của thiên tai đối với đời sống người dân, cơ sở hạ tầng và hoạt động sản xuất vẫn rất lớn.

Để chủ động ứng phó, tỉnh đã từng bước hoàn thiện hệ thống tổ chức phòng, chống thiên tai. Sau khi thực hiện các quy định mới về phòng thủ dân sự, Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự tỉnh được kiện toàn, đồng thời các xã, phường và đặc khu Phú Quý đã hoàn thành việc thành lập, kiện toàn Ban Chỉ huy Phòng thủ dân sự cấp xã. Các địa phương cũng duy trì, củng cố lực lượng xung kích phòng, chống thiên tai để thực hiện nhiệm vụ ngay tại cơ sở.

Công tác tuyên truyền, đào tạo và nâng cao nhận thức cộng đồng cũng được chú trọng. Trong 5 năm, Báo và Phát thanh, Truyền hình tỉnh đã thực hiện khoảng 664 tin, bài tuyên truyền về phòng, chống thiên tai và tìm kiếm cứu nạn, với tổng thời lượng khoảng 793 phút. Bên cạnh đó, 199 biển cảnh báo tại các điểm có nguy cơ thiên tai được lắp đặt, cùng hàng nghìn tài liệu, tờ rơi, áp phích và các hình thức tuyên truyền khác. Ngành giáo dục cũng tổ chức nhiều hoạt động nâng cao kiến thức, kỹ năng phòng tránh thiên tai cho học sinh, giáo viên và cán bộ quản lý.

Năng lực theo dõi, giám sát và cảnh báo thiên tai từng bước được nâng lên. Toàn tỉnh đang vận hành 133 trạm đo mưa tự động, 15 trạm đo thủy văn tự động và 4 tháp cảnh báo lũ tự động. Các hệ thống này giúp cập nhật tình hình mưa, nước và cảnh báo sớm cho chính quyền, cộng đồng dân cư, qua đó hỗ trợ chủ động triển khai các phương án phòng tránh và ứng phó. Tỉnh cũng thực hiện xây dựng các bản đồ ngập lụt hạ du hồ chứa, bản đồ phân vùng rủi ro sạt lở đất và các cơ sở dữ liệu phục vụ công tác cảnh báo.

Cùng với công tác cảnh báo, việc chuẩn bị phương tiện, vật tư theo phương châm “4 tại chỗ” được triển khai tại các cấp. Các địa phương chủ động dự trữ lương thực, nhu yếu phẩm, thuốc chữa bệnh, vật tư và phương tiện để ứng phó khi thiên tai xảy ra. Theo báo cáo, đến nay chưa có tình huống thiên tai nào khiến người dân trên địa bàn tỉnh thiếu lương thực, thực phẩm phục vụ đời sống.

Tuy nhiên, hệ thống phòng, chống thiên tai vẫn còn nhiều điểm cần tiếp tục hoàn thiện. Trang thiết bị cứu hộ, cứu nạn hiện còn thiếu về số lượng, trong khi một số phương tiện chưa được bảo dưỡng định kỳ. Lực lượng thực hiện nhiệm vụ tại cấp xã phần lớn còn kiêm nhiệm, chưa được đầu tư đầy đủ về kỹ năng, phương tiện và trang thiết bị. Nguồn kinh phí dành cho ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai cũng còn hạn chế, chưa đáp ứng yêu cầu khắc phục toàn diện các công trình bị hư hỏng.

Một vấn đề đáng lưu ý là công tác bảo đảm an toàn hồ, đập. Đến tháng 1/2026, toàn tỉnh có 526 hồ chứa thủy lợi với tổng dung tích hữu ích thiết kế khoảng 860 triệu m³. Qua kiểm tra sau mùa mưa lũ năm 2025, có 385 hồ được đánh giá bảo đảm an toàn, nhưng 141 hồ xuất hiện các dạng hư hỏng như thấm qua thân đập, sạt lở mái, hư hỏng tràn xả lũ hoặc thiết bị vận hành cửa van.

Báo cáo cũng chỉ ra một số nguyên nhân làm gia tăng rủi ro thiên tai. Tình trạng xả rác, đổ xà bần xuống suối, lấn chiếm hành lang suối và xây dựng công trình ảnh hưởng đến khả năng thoát nước. Một số công trình, bờ taluy được xây dựng không phép hoặc không bảo đảm yêu cầu về địa chất, kết cấu, làm tăng nguy cơ sạt trượt, sập taluy khi mưa lớn.

Trước thực tế trên, Lâm Đồng kiến nghị Trung ương hỗ trợ thêm nguồn lực để sửa chữa, nâng cấp các công trình phòng, chống thiên tai; bổ sung hệ thống quan trắc khí tượng thủy văn; trang bị phương tiện cứu hộ, cứu nạn, đặc biệt cho lực lượng xung kích cấp xã. Tỉnh cũng đề nghị hỗ trợ chính sách và nguồn lực để xây dựng các mô hình sinh kế thích ứng, bền vững cho người dân tại những khu vực chịu ảnh hưởng nặng của thiên tai.

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến thiên tai có xu hướng xảy ra với tần suất và cường độ khó lường hơn, việc nâng cao năng lực phòng ngừa, cảnh báo và ứng phó ngay từ cơ sở sẽ tiếp tục là nhiệm vụ quan trọng. Cùng với đầu tư hạ tầng và thiết bị, việc nâng cao kỹ năng cho lực lượng tại chỗ và ý thức chủ động của người dân được xem là những yếu tố cần thiết để giảm thiểu thiệt hại do thiên tai gây ra./.