Quan điểm của Đảng về phát triển kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh

Đảng ta đã có chủ trương tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, phát triển văn hóa, bảo vệ môi trường - Ảnh minh họa.

Tất cả các "phế thải" của một quy trình sản xuất tiêu dùng đều nên được xem như nguyên vật liệu của các quy trình sản xuất tiêu dùng khác, bất kể đó là sản phẩm phụ hay tài nguyên được thu hồi từ một quy trình công nghiệp khác hay tài nguyên được tái sinh cho môi trường tự nhiên.

Kinh tế xanh (tiếng Anh: Green Economy) là một nền kinh tế nhằm cải thiện đời sống con người và tài sản xã hội đồng thời chú trọng giảm thiểu những hiểm họa môi trường và sự khan hiếm tài nguyên (theo Chương trình môi trường Liên hợp quốc - 2010). Kinh tế xanh, không nên được hiểu nhầm theo nghĩa là kinh doanh bởi kinh tế xanh được thể hiện trên các lĩnh vực kinh tế như: Nông-lâm-ngư nghiệp, sản xuất, giao thông vận tải, kiến trúc xây dựng, tài nguyên môi trường, du lịch sinh thái và các lĩnh vực khác của đời sống. Hai định nghĩa đều có nội hàm phát triển kinh tế phải đi đôi với bảo vệ môi trường, bảo vệ thiên nhiên.

Đảng ta đã có chủ trương tăng trưởng kinh tế phải gắn liền với tiến bộ và công bằng xã hội, phát triển văn hóa, bảo vệ môi trường. Đây là xu thế tất yếu của thời đại. Đại hội Đảng lần thứ XIII coi nhiệm vụ xây dựng và phát triển kinh tế tuần hoàn là một trong những giải pháp quan trọng để hướng đến mục tiêu phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn tới.

Nắm bắt được xu thế chung của thế giới, nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã có vốn đầu tư nước ngoài đang tận dụng các cơ hội mở cửa của Việt Nam để triển khai các hoạt động kinh doanh theo hướng xanh, các mô hình kinh tế tuần hoàn để có thể xuất khẩu các sản phẩm xanh, sản phẩm tuần hoàn vào các thị trường lớn, đem lại lợi nhuận cao. Những cơ sở để Đảng ta quyết tâm thực hiện:

Thứ nhất, Nghị quyết của Đảng đã đề cập đến việc phát triển kinh tế tuần hoàn như một giải pháp quan trọng để phát triển nhanh, bền vững đất nước nhằm đạt được các mục tiêu Đại hội Đảng đề ra, điều này được thể hiện trong Chiến lược phát triển kinh tế xã hội 10 năm 2021 - 2030. Khung pháp luật về kinh tế tuần hoàn đã và đang được xây dựng và hoàn thiện (Luật Bảo vệ môi trường và các văn bản hướng dẫn, các quy định pháp luật khác có liên quan), từ đó ngày càng tạo hành lang pháp lý đầy đủ cho doanh nghiệp, hợp tác xã thực hiện mô hình kinh tế tuần hoàn. Các cơ chế ưu đãi từ chính sách của Nhà nước liên quan đến thực hiện mô hình kinh tế tuần hoàn nhằm khuyến khích doanh nghiệp, hợp tác xã chuyển đổi đang dần được hình thành.

Thứ hai, xu thế chung toàn cầu đối với các mô hình kinh doanh bền vững nói chung và kinh tế tuần hoàn nói riêng. Mô hình kinh tế tuần hoàn được nhiều quốc gia lựa chọn như là một giải pháp cơ bản để phát triển bền vững nền kinh tế, đặc biệt là các nước Bắc Âu và các nước có nền kinh tế phát triển. Nhiều nước đã có các quy định, chính sách khuyến khích, hỗ trợ phát triển các mô hình kinh tế tuần hoàn. Đây là điều kiện để các doanh nghiệp, hợp tác xã có cơ hội trao đổi, học hỏi về kinh nghiệm, thiết kế, chuyển giao công nghệ… trên cơ sở mô hình hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã đã và đang thực hiện.

Thứ ba, khi áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, doanh nghiệp, hợp tác xã sẽ thu được nhiều lợi ích bao gồm: Cơ chế hỗ trợ, tránh được các điều chỉnh luật pháp khác về khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường, lợi nhuận gia tăng, lao động việc làm...

Thứ tư, sự phát triển nhanh của khoa học công nghệ và quá trình chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ sẽ hỗ trợ, thúc đẩy quá trình chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn nói chung và mô hình kinh tế tuần hoàn nói riêng, phù hợp với Cách mạng công nghiệp 4.0.

Thứ năm, yêu cầu và sự khuyến khích đối với các sản phẩm thân thiện với môi trường, sản phẩm xanh từ thị trường, đặc biệt là các thị trường phát triển sẽ là những động lực cho các nỗ lực chuyển dịch mô hình kinh doanh từ tuyến tính sang các mô hình kinh tế tuần hoàn, đặc biệt là đối với các doanh nghiệp, hợp tác xã có xuất khẩu.

Thứ sáu, một số loại hình doanh nghiệp, hợp tác xã đã có sự tiếp cận mô hình kinh tế tuần hoàn trước đây do hiệu quả kinh tế mang lại. Ví dụ trong nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ, đặc biệt là các tập đoàn lớn quốc tế đầu tư tại Việt Nam đã có những bước đi thành công ban đầu trong việc chuyển đổi từ mô hình kinh doanh tuyến tính sang mô hình kinh doanh theo hướng tuần hoàn.

Thứ bảy, Đề án phát triển nông nghiệp hữu cơ giai đoạn 2020 - 2030 nhằm phục vụ Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững, thực hiện các chương trình mục tiêu quốc gia và phát huy tiềm năng thế mạnh về nông nghiệp hữu cơ của các vùng miền và địa phương, thủ tướng chính phủ đã phê duyệt Đề án 885 nhằm mở hành lang pháp lý để Nông nghiệp phát triển bền vững. Phát triển nông nghiệp hữu cơ ở các quy mô, cấp độ từ hộ gia đình, tổ hợp tác, hợp tác xã, doanh nghiệp nhằm tạo ra thực phẩm hữu cơ, môi trường an toàn cho người nông dân và sản phẩm hàng hóa có giá trị gia tăng cao.

Nhiều khía cạnh liên quan kinh tế tuần hoàn như phát triển năng lượng tái tạo, tái chế phế thải đã được đề cập trong các nghị quyết của Đảng. Chỉ thị số 36/CT-TW ngày 25/6/1998 của Bộ Chính trị về tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã khuyến khích áp dụng một số mục tiêu có nội hàm của kinh tế tuần hoàn như quy định về thuế, tín dụng nhằm hỗ trợ áp dụng các công nghệ sạch, ít phế thải, tiêu hao ít nguyên liệu và năng lượng. Năm 2004, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 41-NQ/TW về Bảo vệ môi trường trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước đã nêu quan điểm: “Khuyến khích sử dụng tiết kiệm tài nguyên, năng lượng, các sản phẩm và bao bì sản phẩm không gây hại hoặc ít gây hại đến môi trường; tái chế và sử dụng các sản phẩm tái chế”.

Đại hội XII của Đảng (tháng 1/2016) đề ra phương hướng: Tài nguyên là tài sản quốc gia, nguồn lực quan trọng của đất nước, phải được đánh giá đầy đủ, hạch toán trong nền kinh tế, được quản lý, bảo vệ, khai thác, sử dụng tiết kiệm, hợp lý, có hiệu quả và bền vững; Hạn chế, tiến tới khắc phục căn bản tình trạng huỷ hoại, làm cạn kiệt tài nguyên, ô nhiễm môi trường của các cơ sở sản xuất, các khu công nghiệp, khu đô thị. Dựa trên những dự báo chiến lược, tại Đại hội XII, Đảng đã đề ra các mục tiêu tổng quát cũng như mục tiêu cụ thể đến đến năm 2050, Việt Nam trở thành quốc gia khai thác, sử dụng tài nguyên hợp lý, hiệu quả và bền vững.

Chủ trương phát triển kinh tế tuần hoàn được đề ra tại Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/2/2020 của Bộ Chính trị về định hướng Chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đã chính thức đặt ra nhiệm vụ về thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và phát triển bền vững; đề ra các giải pháp phát triển năng lượng tái tạo, trong đó khẳng định: “Ưu tiên sử dụng năng lượng gió và mặt trời cho phát điện; khuyến khích đầu tư xây dựng các nhà máy điện sử dụng rác thải đô thị, sinh khối và chất thải rắn đi đôi với công tác bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế tuần hoàn”.

Quan điểm kinh tế tuần hoàn được nhấn mạnh trong Nghị quyết Đại hội toàn quốc của Đảng lần thứ XIII, chỉ rõ phát triển đất nước giai đoạn 2021-2030: “Chủ động thích ứng có hiệu quả với Biến đổi khí hậu, phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai, dịch bệnh; quản lý, khai thác, sử dụng hợp lý, tiết kiệm, hiệu quả và bền vững tài nguyên; lấy Bảo vệ môi trường sống và sức khỏe nhân dân làm mục tiêu hàng đầu; kiên quyết loại bỏ những dự án gây ô nhiễm môi trường, bảo đảm chất lượng môi trường sống, bảo vệ đa dạng sinh học và hệ sinh thái; xây dựng nền kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn, thân thiện với môi trường”. Chiến lược phát triển kinh tế - xã hội giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn 2045 đã khẳng định: “Khuyến khích phát triển mô hình kinh tế tuần hoàn để sử dụng tổng hợp và hiệu quả đầu ra của quá trình sản xuất”.

Chính sách pháp luật về phát triển kinh tế tuần hoàn là tổng thể nhận thức, lập trường, tư tưởng, nguyên tắc, quan điểm, chủ trương, định hướng, chương trình của Nhà nước xác định vai trò và hướng điều chỉnh để thúc đẩy phát triển kinh tế tuần hoàn trong từng giai đoạn hoặc thời kỳ phát triển, làm căn cứ và cơ sở để xây dựng pháp luật về phát triển kinh tế tuần hoàn, đưa phát triển kinh tế tuần hoàn vào cuộc sống. Đây là quan điểm nhất quán của đảng, nhà nước ta về phát triển kinh tế bền vững./.