Phát triển nông nghiệp gắn với chuyển đổi xanh: Đòn bẩy cho kinh tế Điện Biên

Diễn đàn nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp xanh, giảm phát thải, tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp, hợp tác xã và vùng nguyên liệu, đồng thời nâng cao giá trị các sản phẩm nông nghiệp chủ lực của tỉnh Điện Biên và khu vực Tây Bắc theo hướng bền vững.

Tham dự diễn đàn có đại diện các đơn vị thuộc Bộ Nông nghiệp và Môi trường; lãnh đạo UBND tỉnh Điện Biên; đại diện các sở, ban, ngành của tỉnh; nguyên lãnh đạo Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn; lãnh đạo Hội Làm vườn Việt Nam; các viện nghiên cứu, trường đại học; chuyên gia, nhà khoa học; đại diện các hiệp hội ngành hàng, doanh nghiệp, hợp tác xã hoạt động trong lĩnh vực sản xuất, chế biến, tiêu thụ nông sản; cùng đông đảo cơ quan thông tấn, báo chí Trung ương và địa phương.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Điện Biên, năm 2025 sản xuất trồng trọt tiếp tục duy trì tăng trưởng ổn định, nhiều sản phẩm chủ lực đạt kết quả tích cực. Tổng diện tích rau các loại đạt khoảng 5.156 ha, sản lượng trên 95 nghìn tấn, góp phần đáp ứng nhu cầu tiêu dùng và phát triển sản xuất hàng hóa. Đối với cây công nghiệp, diện tích cà phê đạt hơn 8.120 ha, sản lượng khoảng 6.025 tấn; mắc ca đạt trên 12.360 ha, từng bước trở thành ngành hàng có giá trị kinh tế cao. Lĩnh vực cây ăn quả đạt khoảng 4.160 ha, sản lượng 26.720 tấn, trong đó dứa là cây trồng chủ lực với diện tích trên 1.080 ha, sản lượng khoảng 9.000 tấn; chanh leo tiếp tục được duy trì và phát triển tại các vùng có điều kiện phù hợp.

Năm 2026, tỉnh đặt mục tiêu nâng diện tích rau các loại lên 6.500 ha, sản lượng 113,1 nghìn tấn; mở rộng diện tích cà phê lên trên 13.130 ha, mắc ca gần 14.900 ha và tổng diện tích cây ăn quả đạt 5.000 ha, trong đó tiếp tục phát triển các vùng chuyên canh dứa và chanh leo theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và liên kết chuỗi.

Ông Lò Văn Cương, Phó Chủ tịch Thường trực UBND tỉnh Điện Biên.

Tại diễn đàn, TS. Lê Văn Đức, Hội Làm vườn Việt Nam cho biết, để phát triển kinh tế vườn tuần hoàn tại vùng trung du và miền núi phía Bắc, cần triển khai đồng bộ nhiều nhóm giải pháp nhằm khai thác hiệu quả tài nguyên, giảm phát thải và nâng cao giá trị sản xuất.

Trọng tâm là xây dựng các mô hình sản xuất khép kín theo hướng VAC tuần hoàn, kết hợp đa dạng cây trồng, vật nuôi và thủy sản để hình thành hệ sinh thái nông nghiệp bền vững. Chất thải trong chăn nuôi và trồng trọt cần được xử lý bằng biogas, ủ phân hữu cơ, nuôi giun quế, đệm lót sinh học và các chế phẩm vi sinh để tái sử dụng làm phân bón hoặc thức ăn, giảm ô nhiễm môi trường. Đồng thời, lựa chọn giống cây trồng, vật nuôi và công nghệ phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng từng địa phương; thiết kế quy trình sản xuất tiết kiệm nước, năng lượng và kiểm soát phát thải khí nhà kính.

Ông cũng nhấn mạnh việc tích hợp sản xuất nông - lâm - thủy sản với chế biến, sản xuất theo chuỗi giá trị, số hóa trong sản xuất, kết nối với thị trường tiêu thụ, kết hợp du lịch sinh thái và trải nghiệm nhằm gia tăng giá trị. Để các mô hình phát huy hiệu quả, cần tăng cường chuyển giao khoa học công nghệ, hỗ trợ vốn, thúc đẩy liên kết sản xuất - tiêu thụ và nhân rộng các mô hình kinh tế vườn tuần hoàn đã chứng minh hiệu quả tại Phú Thọ, Tuyên Quang và một số địa phương khác.

TS Lê Văn Đức, đại diện Hội Làm vườn Việt Nam.

Trong khi đó, ThS. Đinh Thị Tiếu Oanh, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông lâm nghiệp Tây Nguyên nhấn mạnh, vùng Tây Bắc có nhiều lợi thế để phát triển cà phê chè nhờ điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng phù hợp. Tuy nhiên, để nâng cao hiệu quả sản xuất, cần chú trọng đổi mới cơ cấu giống theo hướng sử dụng các giống mới có năng suất, chất lượng cao và khả năng chống chịu tốt, thay thế dần những giống đã bộc lộ hạn chế.

Kết quả nghiên cứu của Viện cho thấy các giống mới như: TN1, TN2, TN6, TN7, TN9 và đặc biệt là THA1 đều có năng suất khoảng 3 tấn nhân/ha, kháng bệnh gỉ sắt tốt, chất lượng hạt và chất lượng thử nếm cao hơn giống Catimor đang được trồng phổ biến.

Bên cạnh việc phát triển giống, bà Oanh cho rằng, cần triển khai đồng bộ các giải pháp về nhân giống, quy trình canh tác, tưới nước tiết kiệm, thích ứng với biến đổi khí hậu và quản lý vùng trồng theo yêu cầu truy xuất nguồn gốc, không gây mất rừng theo quy định của thị trường xuất khẩu.

Theo bà, việc tưới nước và bón phân đúng thời điểm còn giúp cây ra hoa đồng đều, quả chín tập trung, qua đó giảm chi phí thu hái do không phải thu hoạch nhiều đợt. Đồng thời, cần nâng cao năng lực sơ chế ngay tại vùng nguyên liệu để người dân chủ động hơn trong tiêu thụ, hạn chế tình trạng bị ép giá.

ThS. Đinh Thị Tiếu Oanh, Viện Khoa học Kỹ thuật Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên.

Bà cũng đề xuất địa phương và doanh nghiệp xây dựng các điểm thu mua, sơ chế và chế biến tập trung, góp phần giải quyết tình trạng ùn ứ nông sản vào thời điểm thu hoạch chính vụ, nâng cao giá trị và phát triển bền vững ngành cà phê chè tại khu vực Tây Bắc.

Còn theo PGS.TS Phạm Anh Tuấn, nguyên Viện trưởng Viện Cơ điện nông nghiệp và Công nghệ sau thu hoạch, Điện Biên có nhiều lợi thế phát triển nông nghiệp với quỹ đất nông - lâm nghiệp chiếm trên 90% diện tích tự nhiên, nhiều vùng nguyên liệu tập trung và các sản phẩm chủ lực như gạo, cà phê Arabica, mắc ca, chè, rau an toàn, cây ăn quả và dược liệu. Tuy nhiên để nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, Điện Biên cần ưu tiên ứng dụng công nghệ bảo quản, chế biến sau thu hoạch phù hợp với từng ngành hàng.

Đối với lúa gạo, cần đẩy mạnh công nghệ sấy, bảo quản silo và chế biến gạo chất lượng cao; với cà phê, chè tập trung vào chế biến đặc sản, rang xay, lên men có kiểm soát và chiết xuất hoạt chất. Các sản phẩm cây ăn quả cần phát triển hệ thống kho lạnh, tiền làm lạnh, công nghệ bao gói khí biến đổi (MAP), cấp đông nhanh (IQF), sấy lạnh và sấy thăng hoa nhằm kéo dài thời gian bảo quản và giữ chất lượng. Đối với rau an toàn, ưu tiên hoàn thiện chuỗi lạnh, công nghệ bao gói và sơ chế, chế biến hiện đại. Trong khi đó, dược liệu và mắc ca cần được đầu tư các công nghệ sấy nhiệt thấp, chiết xuất hoạt chất, tinh dầu, ép dầu và chế biến thực phẩm chức năng.

Đại biểu tham dự diễn đàn.

Bên cạnh đó, theo ông Tuấn, tỉnh cũng cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ trong chế biến, tận dụng hiệu quả nguồn phụ phẩm nông nghiệp nhằm gia tăng giá trị sản phẩm, phát triển chuỗi sản xuất theo hướng kinh tế tuần hoàn, giảm phát thải và hướng tới phát triển bền vững.

Điểm nhấn của diễn đàn lần này là phiên Tọa đàm với chủ đề “Kết nối chuỗi giá trị nông sản Điện Biên theo hướng xanh, bền vững”. Tại tọa đàm, các đại biểu đã tập trung trao đổi về định hướng phát triển các sản phẩm chủ lực của Điện Biên; thúc đẩy chuyển đổi xanh, kinh tế tuần hoàn; phát triển chuỗi giá trị cà phê, mắc ca, rau quả; đồng thời đề xuất các giải pháp tăng cường liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân nhằm xây dựng vùng nguyên liệu bền vững, nâng cao giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nông sản Điện Biên trên thị trường trong nước và quốc tế.

Diễn đàn đã mang đến nhiều góc nhìn và giải pháp thiết thực nhằm phát triển nông nghiệp Điện Biên theo hướng xanh, hiện đại và bền vững. Các tham luận và phiên tọa đàm tập trung làm rõ những giải pháp về phát triển vùng nguyên liệu, đổi mới giống, ứng dụng khoa học công nghệ, chế biến sâu, kinh tế tuần hoàn và liên kết chuỗi giá trị. Đây là cơ sở quan trọng để Điện Biên khai thác hiệu quả tiềm năng, nâng cao giá trị các sản phẩm nông nghiệp chủ lực, thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và từng bước khẳng định vị thế nông sản Tây Bắc trên thị trường trong nước và quốc tế./.