Phát triển mô hình nông lâm kết hợp gắn với du lịch nông nghiệp và bảo vệ môi trường sinh thái

Đại diện lãnh đạo từ Trung tâm Khuyến nông quốc gia và các sở ngành liên quan

Dự diễn đàn có, đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Cục Lâm nghiệp & Kiểm Lâm, Cục Kinh tế hợp tác & PTNT, Viện Khoa học kỹ thuật nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc, Viện Nghiên cứu Lâm sinh, Trường Đại học Lâm nghiệp...Lãnh đạo Sở Nông Nghiệp và Môi trường Sơn La; Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp Sơn La; các doanh nghiệp, HTX, doanh nghiệp tiêu biểu trên địa bàn Sơn La, Điện Biên, Lai Châu, Lào Cai, Phú Thọ,…

Theo báo cáo của Trung tâm Khuyến nông Quốc gia, mô hình nông lâm kết hợp (NLKH) đang ngày càng khẳng định là một trong những giải pháp sản xuất nông nghiệp hiệu quả và bền vững tại các tỉnh miền núi, trung du – nơi có địa hình dốc, đất đai dễ thoái hóa và khí hậu phân hóa mạnh.

Ông Hoàng Văn Hồng - Phó Giám đốc Trung tâm Khuyến nông quốc gia phát biểu tại Diễn đàn

Mô hình này tích hợp hài hòa giữa trồng cây nông nghiệp, cây lâm nghiệp và chăn nuôi trên cùng một đơn vị đất. Nhờ đó, không chỉ tận dụng tối đa tài nguyên đất – nước – ánh sáng, NLKH còn giúp nâng cao hiệu quả kinh tế, cải thiện sinh kế cho người dân, đồng thời đóng góp tích cực vào bảo vệ môi trường sinh thái và ứng phó biến đổi khí hậu.

Bà Cầm Thị Phong - Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Sơn La phát biểu tại diễn đàn

Thực tế từ các địa phương như Sơn La, Lai Châu, Yên Bái, Lâm Đồng... đã cho thấy hiệu quả rõ nét khi triển khai mô hình NLKH gắn với phát triển vùng nguyên liệu, cây ăn quả, cây dược liệu dưới tán rừng hoặc chăn nuôi đại gia súc kết hợp trồng rừng. Một số mô hình đã hình thành được chuỗi liên kết nông dân – hợp tác xã – doanh nghiệp, từng bước hướng tới sản phẩm có truy xuất nguồn gốc, tham gia chương trình OCOP, gắn kết với hoạt động du lịch nông nghiệp, sinh thái cộng đồng.

TS. Phạm Hữu Thương, đại diện Tổ chức Nghiên cứu Nông lâm quốc tế tại Việt Nam (ICRAF) nhận định: NLKH là giải pháp có lợi cho cả môi trường và kinh tế, song vẫn còn rào cản trong việc nhân rộng, do chi phí đầu tư ban đầu cao, nông dân còn e ngại vì lợi ích chưa thấy rõ trong ngắn hạn, trong khi liên kết tiêu thụ còn yếu.

Để thúc đẩy mở rộng mô hình này, ông cho rằng cần hỗ trợ người dân chuyển hóa giá trị môi trường – sinh thái thành lợi ích kinh tế xã hội hiện hữu. Một hướng đi hiệu quả là phát triển mô hình NLKH gắn với du lịch nông nghiệp, sinh thái, trải nghiệm – vừa bảo tồn thiên nhiên, vừa tạo sinh kế bền vững cho cộng đồng.

Đại diện các HTX, các doanh nghiệp tiêu biểu tham gia diễn đàn

TS. Lưu Ngọc Quyến, Viện Khoa học kỹ thuật Nông lâm nghiệp miền núi phía Bắc phân tích: Tây Bắc là vùng có vị trí chiến lược về sinh thái và an ninh nguồn nước, nơi đầu nguồn của nhiều lưu vực sông lớn như sông Đà, sông Mã. Dù diện tích đất lâm nghiệp chiếm tỷ lệ cao (42,8 – 71,5%), đất nông nghiệp còn hạn chế, song vùng này lại có tiềm năng phát triển NLKH lớn nhờ đất đai đa dạng, tầng canh tác sâu, có nhiều giống bản địa quý và các tiểu vùng khí hậu độc đáo.

Trước tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu (hạn hán, lũ quét, băng giá...), NLKH được xem là giải pháp tối ưu để phát triển sản xuất nông nghiệp trên đất dốc một cách bền vững và linh hoạt.

Tại diễn đàn, bà Hoàng Thị Thu Hiền, Quyền Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp tỉnh Sơn La cho biết: Tỉnh Sơn La đã phát triển khoảng 15.000 ha mô hình NLKH, chiếm khoảng 10% diện tích đất sản xuất nông – lâm nghiệp của tỉnh. Các mô hình tiêu biểu gồm: xoài - ngô - cỏ, mắc ca - cà phê - đậu đỗ, trám đen - cà phê - đậu đỗ, với tỷ lệ sống cây cao, mang lại thu nhập tăng thêm rõ rệt cho nông dân.

Ban cố vấn là các lãnh đạo của Trung tâm kỹ thuật nông nghiệp tỉnh Sơn La

Đặc biệt, trong khuôn khổ Dự án “Phục hồi đất và cải thiện sinh kế tại Việt Nam”, Sơn La đã phục hồi gần 7.000 ha cây ăn quả, hơn 8.000 ha đất lâm nghiệp, trồng trên 13 triệu cây đa mục đích, với tổng vốn đầu tư lên đến 15,5 triệu USD, hỗ trợ khoảng 15.000 hộ tại 8 huyện từ năm 2025–2029.

Chương trình NLKH đã góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao giá trị sản xuất, cải thiện đời sống bà con, nhất là vùng sâu vùng xa. Tính đến nay, gần 80% xã đạt chuẩn nông thôn mới, hơn 57 bản đạt chuẩn bản nông thôn mới, cho thấy sự thay đổi rõ rệt nhờ định hướng phát triển bền vững.

Tại diễn đàn, nhiều đại biểu, nông dân, hợp tác xã đã đưa ra các câu hỏi liên quan đến chính sách, cơ chế, định hướng hỗ trợ phát triển mô hình NLKH gắn với du lịch nông nghiệp và bảo vệ môi trường. Nhiều ý kiến cho rằng cần: Đẩy mạnh liên kết 4 nhà (nhà nước – nhà khoa học – nhà doanh nghiệp – nhà nông); Có chính sách tín dụng ưu đãi, hỗ trợ kỹ thuật, tiêu thụ sản phẩm; Tăng cường truyền thông, quảng bá mô hình hiệu quả, gắn với hoạt động du lịch trải nghiệm, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ sinh thái.

Ông Cầm Văn Hoàng, Giám đốc HTX Nông nghiệp bản Sàng Nà Tre, xã Chiềng Mai, Sơn La đã nêu câu hỏi trực diện: Tỉnh Sơn La có chính sách gì để hỗ trợ nông dân trong việc phát triển mô hình nông nghiệp kết hợp?

Trả lời vấn đề này, ông Hồ Trung Kiên, Chi cục Trưởng Chi cục Phát triển nông thôn tỉnh Sơn La, cho biết: "Tỉnh đã ban hành nhiều chính sách quan trọng. Điển hình là Nghị quyết số 06-NQ/TU ngày 21/01/2021 về phát triển công nghiệp chế biến nông sản giai đoạn 2021-2025 và định hướng đến năm 2030. Cùng với đó là Nghị quyết 08-NQ/TU ngày 21/1/2023 về phát triển nông, lâm, nghiệp và thủy sản theo hướng tập trung, bền vững, ứng dụng công nghệ cao. Những nghị quyết này không chỉ là kim chỉ nam cho việc cơ cấu lại ngành nông nghiệp mà còn là nền tảng để triển khai các chương trình hỗ trợ cụ thể cho bà con."

Quang cảnh buổi Diễn đàn

Một câu hỏi khác đến từ ông Lèo Văn Lếch, Giám đốc HTX Nông nghiệp Thành Cương, xã Mai Sơn, tỉnh Sơn La. Ông bày tỏ mong muốn được hỗ trợ mở rộng quy mô mô hình nông lâm kết hợp, phát triển cây trồng và tìm đầu ra cho sản phẩm.

Về vấn đề này, bà Ngần Thị Minh Thanh, Phó Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp tỉnh Sơn La, đã có những chia sẻ cụ thể. Bà cho biết, Trung tâm Kỹ thuật nông nghiệp vừa mới đi vào hoạt động chính thức từ ngày 30/6, và sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc hỗ trợ các hợp tác xã.

Trung tâm sẽ đồng hành với bà con, cung cấp tư vấn và hỗ trợ kỹ thuật canh tác, tổ chức các lớp tập huấn, đào tạo chuyên sâu," bà Minh Thanh nói. "Chúng tôi cũng sẽ tư vấn mô hình, hỗ trợ bà con tính toán hiệu quả kinh tế để đảm bảo đầu ra. Quan trọng hơn, chúng tôi sẽ trở thành cầu nối, kết nối các hợp tác xã với đối tác và các đơn vị liên quan để cùng nhau phát triển các mô hình nông lâm kết hợp bền vững.

Bên cạnh các vấn đề kỹ thuật, việc quảng bá sản phẩm cũng được quan tâm. Ông Nguyễn Đình Hướng, một nông dân đến từ xã Mường Bú, đặt câu hỏi về cách thức để đưa các sản phẩm đặc trưng của Sơn La đến với du khách rộng rãi hơn.

Trả lời câu hỏi này, đại diện tỉnh Sơn La cho biết, tỉnh đang đẩy mạnh nhiều hoạt động quảng bá sản phẩm nông nghiệp thông qua các hình thức đa dạng như tổ chức các hội chợ trưng bày và triển lãm sản phẩm. Đây là cách để đưa nông sản chất lượng cao của Sơn La đến gần hơn với người tiêu dùng và du khách từ mọi miền.

Diễn đàn đã góp phần lan tỏa nhận thức và điển hình sản xuất nông nghiệp bền vững, từng bước xây dựng thương hiệu nông sản theo lợi thế vùng miền, hướng đến nông nghiệp sinh thái - kinh tế xanh - nông thôn phát triển toàn diện.