Nông nghiệp hữu cơ: Thách thức và bài học kinh nghiệm rút ra trong quá trình thực hiện

Bà Kesang Tshomo, Chuyên gia Điều hành, Phát triển Lĩnh vực Nông nghiệp Hữu cơ & Cố vấn cho Sở Nông nghiệp. Ảnh: Phạm Thông

Trong phiên chiều 17/09/2025, trao đổi thảo luận về Hệ thống bảo đảm có sự tham gia (PGS – Participatory Guarantee Systems) được khởi xướng cách đây hơn hai thập kỷ. Bởi các bên liên quan trong lĩnh vực nông nghiệp hữu cơ và các thành viên của Liên đoàn Quốc tế các phong trào nông nghiệp hữu cơ (IFOAM – Organics International).

Tại châu Á, chính phủ các nước như: Ấn Độ và Philippines đã công nhận PGS như một phần trong các quy định về nông nghiệp hữu cơ.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Bhutan, phát biểu trình bày giới thiệu về Bhutan Nông nghiệp tích hợp truyền thống, gắn kết hệ thống lương thực và dinh dưỡng dựa trên chiến lược chỉ số Tổng Hạnh phúc Quốc gia (GNH). Nhấn mạnh việc cân bằng sinh thái, đa dạng sinh học, công bằng xã hội, phát triển kinh tế. Là cách tiếp cận chiến lược với SDGs và an ninh lương thực và tầm nhìn phát triển nông nghiệp hữu cơ.

Đại diện Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Bhutan chia sẻ “Sử dụng đất ở Bhutan chiếm 51,44% diện tích thuộc Vườn quốc gia và khu bảo tồn, 80% diện tích là rừng. Chỉ 3% dành cho khu dân cư và đất canh tác. Thời điểm hiện tại Bhutan có diện tích 38.394 km².

Thực trạng hiện nay chủ yếu là nông nghiệp truyền thống, ít đầu vào, quy mô nhỏ chiếm 41,3% dân số làm nông nghiệp. Bên cạnh đó, thách thức khí hậu: hạn hán, xung đột với động vật hoang dã, biến đổi lượng mưa. Thúc đẩy cây trồng thích ứng khí hậu, vùng sinh thái nông nghiệp.

Ngoài, lĩnh vực nông nghiệp Bhutan còn đạt nhiều thành tựu, trong đó có khoảng 14.099 mẫu được chứng nhận (7.520 LOAS, 1.192 bên thứ ba); 65 sản phẩm hữu cơ được chứng nhận được xuất khẩu thử nghiệm sang Singapore, Malaysia, Nhật Bản, Ấn Độ, Bangladesh. Đặc biệt, tiêu chuẩn hữu cơ Bhutan được IFOAM công nhận.

Từ đó, đại diện Bộ Nông nghiệp và Chăn nuôi Bhutan nêu khuyến nghị như sau: Hữu cơ và sinh thái nông nghiệp cần gắn chặt trong truyền thống Bhutan. Bên cạnh đó, cần thêm đầu tư, cơ giới hóa, công cụ số, nâng năng suất và liên kết hợp đồng là yếu tố then chốt.

Trong thời gian tới, cần tăng cường khung thể chế & chính sách và đầu tư R&D và nâng cao năng lực, Đẩy mạnh hợp tác, trao đổi tri thức và tích hợp hữu cơ, sinh thái với mục tiêu khí hậu, dinh dưỡng, sinh kế.

Bà Bernadette F. San Juan, Giám đốc Chương trình Nông nghiệp Hữu cơ Quốc gia, Bộ Nông nghiệp Philippines. Ảnh: Phạm Thông

Tại phiên thảo luận, Bà Bernadette F. San Juan, Giám đốc Chương trình Nông nghiệp Hữu cơ Quốc gia, Bộ Nông nghiệp Philippines cho biết “Theo đó, bối cảnh nông dân trên thế giới đang già đi.

Cụ thể, độ tuổi trung bình qua gia Anh: đạt 59; Kenya: độ tuổi trung bình đạt 60; Nhật Bản: độ tuổi trung bình cao nhất, 67; Còn Philippines: Theo tổng điều tra 2022, tuổi trung vị của nông dân: 49,7. Nguyên nhân giới trẻ hiện nay ít quan tâm: nông nghiệp vất vả, gắn với nghèo đói. Trong đó, tỷ lệ nghèo: đồng bào bản địa (32,4%), ngư dân (27,4%), nông dân (27%). Về giải pháp: NOAP triển khai Chương trình Thực tập Thanh niên trong Nông nghiệp Hữu cơ (YIPOA).

Theo bà, Bernadette F. San Juan, chương trình Thực tập Thanh niên về Nông nghiệp Hữu cơ (YIPOA), nhằm mục tiêu khơi dậy đam mê nông nghiệp hữu cơ ở thanh niên, từ đó hướng đến làm nông hữu cơ để tạo thu nhập. Kết quả triển khai: Khóa 1 (2023): 144/150 học viên tốt nghiệp; Khóa 2 (2024): 150/150 nhận vốn, đang triển khai dự án; Khóa 3 (2025): đã phân bổ về các trang trại.

Bên cạnh đó, việc mở rộng các mô hình YIPOA đã được Chương trình Ngô nhân rộng, nhiều chương trình khác đang xem xét áp dụng. Do thành công, NOAP tăng số suất từ 150/năm → 320 suất (2026) (+113%). NOAP sẽ tiếp tục giám sát, hoàn thiện, và kết nối cộng đồng cho học viên tốt nghiệp. Tới năm 2026, sẽ thí điểm chương trình “5Ks: Phụ nữ & Thanh niên vì Sức khỏe, Môi trường & Sinh kế” – nơi cựu học viên YIPOA sẽ tham gia hoặc dẫn dắt cộng đồng.

Ông Yoshikuni Watanabe, Thị trường Thành phố Kisarazu, Nhật Bản. Ảnh: Phạm Thông

Tại Nhật Bản, Kisarazu đã xây “thành phố hữu cơ”, đưa gạo organic vào bữa trưa học đường Kisarazu ban hành Organic City Ordinance (2016), triển khai gạo hữu cơ học đường (2019, 5 nông dân), đến nay ~70% gạo học đường là hữu cơ, mục tiêu 100% trong thập kỷ tới; đồng thời mở rộng sang rau – ngũ cốc để tiến tới “bữa trưa học đường hoàn toàn hữu cơ”. Mô hình kết nối nông nghiệp – giáo dục – năng lượng tái tạo – du lịch – phục hồi sinh thái biển và tuần hoàn chất thải hữu cơ. Thách thức: chi phí cao, già hóa lao động, mở rộng nguồn cung. Thành phố dự kiến lập Trung tâm Hỗ trợ Nông nghiệp, phát triển “Vòng tuần hoàn sinh thái vùng” làm giá trị cốt lõi cho toàn bộ phát triển đô thị. Bài học: “đặt hàng công” (bữa trưa học đường) là chìa khóa tạo cầu ổn định, đồng thời giáo dục – văn hóa – du lịch giúp biến nông nghiệp thành niềm tự hào địa phương.

Toàn cảnh phiên hội nghị với chủ đề chính sách. Ảnh: Phạm Thông

Học hỏi, trao đổi kiến thức về những đổi mới trong sản xuất, xúc tiến thương mại, nghiên cứu khoa học phục vụ nông nghiệp hữu cơ Việt Nam với các nước trong khu vực từ thực tiễn.

“Hội nghị Hữu cơ châu Á lần 8” là dịp giới thiệu, kết nối hợp tác trong thương mại sản phẩm nông nghiệp, du lịch tại tỉnh Ninh Bình và các tỉnh thành cả nước. Ninh Bình với lợi thế là tỉnh có tiềm năng về sản xuất nông nghiệp truyền thống, nông nghiệp xanh, nông nghiệp hữu cơ, có nhiều di sản văn hoá thiên nhiên, nhiều danh lam, thắng cảnh và có Trung tâm Phật giáo đạt nhiều kỷ lục của châu Á và Việt Nam, là điểm đến của nhiều du khách trong nước và quốc tế. Đồng thời kết hợp giới thiệu, quảng bá sản phẩm nông nghiệp hữu cơ Việt Nam với bạn bè quốc tế thông qua hội chợ thương mại quốc tế với 250 gian hàng trưng bày trong 7 ngày tại Trung tâm huấn luyện và thi đấu thể dục thể thao tỉnh Ninh Bình.

Các đại biểu chụp ảnh sau phiên hội nghị. Ảnh: Phạm Thông

Ninh Bình xác định nông nghiệp sinh thái – hữu cơ – đa giá trị gắn du lịch. Hiện có 25,9 ha được chứng nhận hữu cơ (chủ yếu dược liệu), >5.000 ha lúa và >700 ha rau “theo hướng hữu cơ”, 6.000 ha lúa giảm phát thải KNK; nổi bật là 1.689 ha nuôi ngao Rạng Đông – Kim Sơn đạt chứng nhận quốc tế ASC, mở cửa xuất khẩu. Tỉnh thúc đẩy cơ giới hóa (máy cấy, drone, máy sấy), chuỗi giá trị lúa đặc sản – phân bón hữu cơ – liên kết và mô hình du lịch nông nghiệp (“Cánh đồng Sắc vàng Tam Cốc”, “Đầm sen Hang Múa”, “Farm Riti – Cúc Chi”). Thách thức: đất manh mún, chi phí – năng suất – thị trường, chứng nhận phức tạp.

“Hội nghị Hữu cơ châu Á lần thứ 8” năm 2025 có nhiều nội dung về chính sách, thị trường, thực hành hữu cơ,… có liên quan tới lĩnh vực nông nghiệp nói chung và nông nghiệp hữu cơ nói riêng. Các nội dung sau sẽ được chia ra 3 (từ ngày 17/09/2025 – 19/09/2025). Hội thảo với phiên buổi sáng là phiên toàn thể và buổi chiều sẽ được chia ra 2-3 phiên song song.

“Hội nghị Hữu cơ Châu Á lần thứ 8” – Vì tương lai tốt đẹp hơn Hội nghị Hữu cơ Châu Á lần thứ 8 với chủ đề “Vì tương lai tốt đẹp hơn” đã khai mạc sáng 17/9/2025, tại Ninh ...

Khai mạc Hội chợ Công thương vùng đồng bằng sông Hồng - Ninh Bình 2025 Tối 15/9, tại Trung tâm Thể thao 1 tỉnh Ninh Bình, Bộ Công thương và Ủy ban nhân dân tỉnh Ninh Bình khai mạc Hội ...

Phó Thủ tướng Chính phủ gửi thư chúc mừng “Hội nghị Hữu cơ Châu Á lần thứ 8" Hiện nay, Chính phủ Việt Nam coi phát triển nông nghiệp hữu cơ là một trong những định hướng chiến lược, không chỉ nhằm đảm ...