Các hộ dân ở bản Sáng dựng lều dọc suối Xim vừa bán nước và dưa hấu.

Thoát nghèo từ mô hình trồng dưa hấu

Quang Chiểu là xã biên giới của huyện Mường Lát (Thanh Hóa) những năm trước đây, người dân chủ yếu canh tác lúa nước, chăn thả gia súc trong rừng, đời sống kinh tế còn gặp nhiều khó khăn.

Vì có vị trí địa lý giáp với nước bạn Lào, nơi có địa hình, thổ nhưỡng khí hậu tương tự; nhiều hộ dân ở bản Sáng đã sang thăm quan, học hỏi kinh nghiệm trồng và chăm sóc dưa hấu. Sau đó, người dân đem giống về, cải tạo đất bắt đầu trồng dưa hấu trên diện tích đất canh tác bằng phẳng ít ỏi của bản Sáng.

Diện tích này trước đây chủ yếu trồng lúa nước; tuy nhiên hiệu quả kinh tế không cao, chủ yếu đủ cung cấp gạo ăn. Việc mở rộng diện tích trồng dưa hấu tạo sinh kế lâu dài, giảm nghèo bền vững cho nhiều hộ gia đình ở bản Sáng, xã Quang Chiểu.

Ban đầu vì chưa có kinh nghiệm, dưa hấu chậm lớn, chưa cho giá trị kinh tế cao. Vừa làm vừa rút kinh nghiệm, các hộ gia đình chỉ bảo nhau kinh nghiệm để vận dụng vào quá trình trồng và chăm sóc.

Những năm gần đây, vì có kinh nghiệm chăm sóc nên dưa hấu phát triển tốt, cho năng suất cao. Các hộ dân tiếp tục nghĩ ra cách tiêu thụ chủ động, để không phụ thuộc nhiều vào thương lái. Họ bảo nhau dựng những chiếc lều tre bên cạnh suối Xim, vừa bán nước giải khát cho người đi đường và kết hợp bán dưa hấu. Ai có nhu cầu, cũng được chủ vườn dẫn xuống tham quan vườn dưa, tự tay chọn từng quả ưng ý nhất.

Vì vậy, dù vào đại vụ sản lượng dưa hấu nhiều nhưng các hộ trồng dưa ở bản Sáng, xã Quang Chiểu ít phụ thuộc vào thương lái. Thông thường dưa hấu chỉ đủ tiêu thụ tại địa phương. Vào những ngày dưa hấu cho thu hoạch, bản Sáng nhộn nhịp như chợ phiên, người từ khắp các xã trên địa bàn huyện Mường Lát về thăm quan vườn dưa, tự chọn từng quả, rồi ngồi bên cạnh dòng suối Xim mát lạnh thưởng thức.

Đến nay, nhiều hộ gia đình ở bản Sáng đã thoát nghèo, vươn lên trở thành những hộ khá giả. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, lựa chọn giống cây phù hợp với thổ nhưỡng, khí hậu cho hiệu quả kinh tế chính là sinh kế lâu dài, đối với người dân các huyện miền núi.

Gia đình ông Vi Văn Thư, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xã Quang Chiểu có 3 sào trồng dưa ở bản Sáng.

Mở rộng diện tích từ đất trồng lúa kém hiệu quả

Ông Vi Văn Thứ, Phó Chủ tịch UBND xã Quang Chiểu, cho biết, năm nay toàn xã có hơn 13ha dưa hấu, sản lượng đạt trên 100 tấn quả. Với giá bán ổn định 10.000 đồng/kg, bà con ở xã Quang Chiểu thu về trên 1 tỷ đồng tiền bán dưa.

“Do hợp thổ nhưỡng và khí hậu, dưa hấu cho quả to, nhiều thịt và ngọt hơn những nơi khác. Đến mùa dưa, bà con trong xã lập lán dọc tỉnh lộ 521E, thu hút người mua. Người dân rất phấn khởi vì trồng dưa cho lợi nhuận gấp 5 lần cấy lúa. Đến thời điểm này, bà con trong bản đã bán được khoảng 80% sản lượng dưa", ông Thứ chia sẻ.

UBND xã Quang Chiểu khuyến khích người dân, mở rộng diện tích trồng dưa từ diện tích trồng lúa kém hiệu quả ở các bản Pùng, Xim, Bàn. Đồng thời lên kế hoạch xây dựng thương hiệu, quảng bá sản phẩm dưa hấu của địa phương.

Gia đình ông Vi Văn Thư, Chủ tịch Mặt trận Tổ quốc xã Quang Chiểu cũng có 3 sào trồng dưa hấu, trước đây trồng lúa hiệu quả kinh tế thấp. Từ khi chuyển đổi sang mô hình trồng dưa hấu, hiệu quả kinh tế cao hơn gấp 4-5 lần. Ba sào dưa năm nay trừ chi phí thu lãi 15 triệu đồng.

Gia đình anh Lò Văn Chuân, bản Sáng trồng 3 sào dưa. Năm nay, gia đình anh thu được hơn 2 tấn quả. Với giá bán 10.000 đồng/kg, gia đình anh Chuân thu về hơn 20 triệu đồng.

Anh Chuân nhẩm tính, với 3 sào ruộng nếu trồng lúa thì thu được 3-5 triệu đồng. Với năng suất và giá cả như năm nay, trồng dưa cho lãi gấp 5 lần so với lúa. Anh Chuân dự tính sang năm sẽ chuyển đổi thêm 1 sào đất đang trồng lúa sang trồng dưa hấu.

Anh Vi Văn Chuân bên vườn dưa được mùa.

Khoảng đầu tháng 1 dương lịch, bà con bắt đầu xuống giống. Sau 3 tháng chăm sóc, quả dưa bắt đầu chín và cho thu hoạch. Nhờ điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu thuận lợi, mỗi quả dưa đạt trọng lượng 5-6kg.

Dưa hấu được trồng ở ruộng, bón phân chuồng đã ủ hoai, ít sử dụng phân bón hóa học. Loài cây dây leo này ưa đất tơi xốp, vì thế người trồng cần cung cấp đủ nước cho cây vào ngày nắng, khô hanh và thoát nước tốt khi trời mưa.

Người dân mong muốn UBND xã Quang Chiểu sẽ đấu mối với các doanh nghiệp, hợp tác xã, bao tiêu sản phẩm, giúp bà con yên tâm sản xuất, sẵn sàng mở rộng diện tích để tăng năng suất cây trồng.