Mô hình nông nghiệp hữu cơ và tái thiết nông thôn bền vững ở Linh Khâu (Trung Quốc) và gợi mở cho Việt Nam

Ông Châu Trạch Giang (Zhou Zejiang), Chủ tịch Ban Cố vấn của IFOAM-Organics Châu Á (ngoài cùng bên trái) chụp ảnh lưu niệm cùng các đại biểu tại Hội nghị Hữu cơ Châu Á lần thứ 8.

Huyện Linh Khâu nằm ở phía đông bắc tỉnh Sơn Tây và phía đông nam thành phố Đại Đồng (Trung Quốc)

Linh Khâu - từ lợi thế tự nhiên đến lựa chọn chiến lược

Huyện Linh Khâu nằm ở phía đông bắc tỉnh Sơn Tây và phía đông nam thành phố Đại Đồng (Trung Quốc), với tổng diện tích hơn 2.700 km², là một trong những huyện có quy mô lớn của khu vực. Tọa lạc trong “vành đai vàng” của nông nghiệp, ở khoảng vĩ độ 38-39 độ Bắc, Linh Khâu sở hữu điều kiện tự nhiên đặc biệt thuận lợi cho phát triển cây trồng, nhất là các loại ngũ cốc hạt nhỏ chất lượng cao.

Không chỉ đóng vai trò là vùng sản xuất trọng điểm của miền Bắc Trung Quốc, Linh Khâu còn được xem như một kho gen tự nhiên quý giá, nơi bảo tồn nhiều giống cây trồng có khả năng kháng sâu bệnh và thích ứng tốt với điều kiện canh tác khô hạn.

Tuy nhiên, lợi thế tự nhiên chỉ là điểm khởi đầu. Yếu tố mang tính quyết định đối với sự chuyển mình của Linh Khâu nằm ở quyết sách mang tính chiến lược, có chủ đích và kiên định của chính quyền địa phương. Kể từ sau Đại hội lần thứ 18 của Đảng Cộng sản Trung Quốc, huyện Linh Khâu đã xác định phát triển nông nghiệp hữu cơ, đặc biệt là canh tác khô hữu cơ, như một hướng đi trọng tâm nhằm thúc đẩy cải cách cơ cấu ngành nông nghiệp theo hướng cung và tiến tới hiện đại hóa nông nghiệp.

Thay vì theo đuổi tăng trưởng ngắn hạn, địa phương chủ động tìm kiếm một mô hình phát triển nông nghiệp chất lượng cao, gắn kết hài hòa giữa sản xuất, đời sống và sinh thái, đồng thời thúc đẩy liên kết giữa ba ngành: nông nghiệp - chế biến - dịch vụ.

Trong hơn một thập kỷ qua, tinh thần “kiên định con đường canh tác khô hữu cơ” đã được cụ thể hóa thông qua hệ thống quy hoạch và chính sách phát triển nhất quán. Mỗi nhiệm kỳ chính quyền kế tiếp không chỉ kế thừa mà còn mở rộng những định hướng và thành quả của giai đoạn trước, tạo nên sự kế thừa và phát triển không ngừng trong quản trị phát triển nông nghiệp ở cấp địa phương.

Với mục tiêu rõ ràng là xây dựng Linh Khâu trở thành vùng cung ứng nông sản hữu cơ phục vụ khu vực Bắc Kinh - Thiên Tân - Hà Bắc - Hùng An, huyện đã từng bước hình thành các vùng sản xuất hữu cơ từ con số gần như bằng không, không ngừng mở rộng diện tích được chứng nhận và nâng cao tiêu chuẩn quản lý chất lượng.

Song song với mở rộng quy mô, Linh Khâu đặc biệt chú trọng công tác giám sát sản xuất, đảm bảo an toàn và chất lượng nông sản, cũng như phát triển thị trường tiêu thụ. Nhờ đó, nông nghiệp hữu cơ dần trở thành một thương hiệu nhận diện của địa phương, được ghi nhận thông qua nhiều danh hiệu và giải thưởng ở cấp tỉnh và quốc gia.

Ngày nay, “nông nghiệp hữu cơ” không chỉ là một phương thức sản xuất tại Linh Khâu, mà đã trở thành biểu tượng phát triển của huyện, khẳng định vị thế của địa phương trong chiến lược phát triển nông nghiệp chất lượng cao và bền vững của Trung Quốc.

Hướng dẫn viên giới thiệu về canh tác hữu cơ cho đại biểu tham dự Đại hội Thế giới về Các Huyện Nông nghiệp Hữu cơ (ODWC) lần thứ 3 và Diễn đàn Nông nghiệp Hữu cơ Quốc tế Datong Chehe lần thứ 12 tại cánh đồng kê ở huyện Linh Khâu (tỉnh Sơn Tây, Trung Quốc). Ảnh: Zhu Xingxin/China Daily

Nông nghiệp hữu cơ - nền tảng tái thiết nông thôn tại Linh Khâu

Trên nền tảng định hướng chiến lược dài hạn, huyện Linh Khâu đã từng bước xác lập nông nghiệp hữu cơ không chỉ là một lĩnh vực sản xuất, mà là trụ cột của quá trình tái thiết nông thôn toàn diện. Mô hình phát triển của địa phương này được triển khai theo hướng hệ thống, đồng bộ và liên ngành, qua đó hình thành một hệ sinh thái nông thôn mới. Trong đó, sản xuất nông nghiệp, bảo vệ sinh thái, nâng cao đời sống cộng đồng và mở rộng thị trường được gắn kết chặt chẽ.

Trước hết, Linh Khâu tập trung xây dựng các vùng sản xuất hữu cơ quy mô lớn, được quy hoạch tập trung và phát triển theo hướng chuyên môn hóa. Từ xuất phát điểm gần như bằng không, các vùng nguyên liệu hữu cơ đã nhanh chóng được hình thành, mở rộng cả về diện tích lẫn số lượng sản phẩm được chứng nhận. Quá trình này đi kèm với việc chuẩn hóa quy trình sản xuất, áp dụng các tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất và tăng cường kiểm soát đầu vào, qua đó tạo nền tảng cho việc đảm bảo chất lượng nông sản vô cùng nghiêm ngặt.

Đóng vai trò then chốt trong tiến trình này là sự hỗ trợ mạnh mẽ và nhất quán của chính quyền các cấp. Chính quyền huyện Linh Khâu không chỉ thực hiện chức năng quản lý, mà còn giữ vai trò kiến tạo phát triển thông qua hệ thống chính sách khuyến khích, hỗ trợ tài chính, kỹ thuật và tổ chức sản xuất. Việc tăng cường năng lực lãnh đạo, nâng cao hiệu quả định hướng chính sách, cũng như chủ động phòng ngừa và quản lý rủi ro đã giúp tạo dựng một môi trường thuận lợi cho nông nghiệp hữu cơ phát triển ổn định về lâu dài.

Song song với sản xuất, Linh Khâu chú trọng thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị, gắn nông nghiệp với chế biến và dịch vụ, qua đó mở rộng không gian phát triển cho khu vực nông thôn. Các doanh nghiệp đầu ngành được khuyến khích tham gia dẫn dắt, đóng vai trò cầu nối giữa nông dân và thị trường, đồng thời thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất, bảo quản và chế biến nông sản. Cách tiếp cận này không chỉ nâng cao giá trị gia tăng của sản phẩm hữu cơ, mà còn tạo thêm việc làm và sinh kế bền vững cho cộng đồng địa phương.

Một điểm nổi bật khác của mô hình Linh Khâu là sự gắn kết chặt chẽ giữa phát triển nông nghiệp và bảo vệ sinh thái. Địa phương ưu tiên hoàn thiện hệ thống xây dựng văn minh sinh thái, tăng cường bảo vệ môi trường tự nhiên và triển khai các biện pháp kiểm soát ô nhiễm trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Việc đảm bảo chất lượng được đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu, thông qua cơ chế giám sát sản xuất nghiêm ngặt và hệ thống truy xuất nguồn gốc chặt chẽ, góp phần củng cố niềm tin của thị trường đối với sản phẩm hữu cơ Linh Khâu.

Bên cạnh đó, Linh Khâu đặc biệt coi trọng hợp tác đối ngoại và liên kết tri thức, thể hiện qua việc phối hợp hiệu quả với các trường đại học, viện nghiên cứu và tổ chức chuyên môn trong và ngoài nước. Các hoạt động nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và đào tạo nguồn nhân lực đã góp phần nâng cao năng lực sản xuất tại chỗ, đồng thời tạo điều kiện thu hút và sử dụng linh hoạt nguồn nhân lực chất lượng cao về nông thôn.

Thông qua việc đồng thời phát triển sản xuất, nâng cấp cộng đồng và mở rộng thị trường tiêu thụ, nông nghiệp hữu cơ tại Linh Khâu đã trở thành “lực đẩy” quan trọng thúc đẩy tái thiết nông thôn theo hướng bền vững. Mô hình này cho thấy nông nghiệp hữu cơ, khi được đặt trong một khung chính sách phù hợp và được triển khai một cách có hệ thống, có thể vượt ra ngoài vai trò kinh tế thuần túy để trở thành nền tảng cho sự phát triển toàn diện của nông thôn.

Mô hình nông nghiệp hữu cơ tại Linh Khâu đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong đời sống cộng đồng nông thôn.

Hiệu quả đa chiều của mô hình Linh Khâu

Việc lấy nông nghiệp hữu cơ làm nền tảng phát triển đã mang lại cho huyện Linh Khâu những hiệu quả rõ nét trên cả ba phương diện sinh thái, kinh tế và xã hội, qua đó khẳng định tính bền vững và khả năng nhân rộng của mô hình.

Trên phương diện sinh thái, nông nghiệp hữu cơ đã góp phần cải thiện đáng kể chất lượng môi trường tự nhiên tại Linh Khâu. Việc áp dụng các phương thức canh tác hữu cơ và quản lý sinh thái khoa học giúp nâng tỷ lệ chất hữu cơ trong đất lên trên 5%, đồng thời cải thiện độ phì, độ thông thoáng và khả năng giữ nước của đất.

Các biện pháp sản xuất thân thiện với môi trường cũng góp phần giảm thiểu ô nhiễm và xói mòn đất, cải thiện chất lượng nguồn nước - đạt chuẩn từ Cấp độ III trở lên. Đáng chú ý, chỉ số sinh thái (Ecological Index – EI) của huyện được xếp loại “Xuất sắc” ở cấp tỉnh, phản ánh những cải thiện toàn diện về môi trường sinh thái. Bên cạnh đó, việc quản lý hệ sinh thái hợp lý còn thúc đẩy chu trình dinh dưỡng tự nhiên, gia tăng đa dạng sinh học và khả năng tự cân bằng của hệ sinh thái nông nghiệp.

Về kinh tế, nông nghiệp hữu cơ đã trở thành động lực tăng trưởng mới cho khu vực nông thôn Linh Khâu. Ngành nông nghiệp hữu cơ ghi nhận mức tăng trưởng ổn định, đồng thời tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang các lĩnh vực liên quan như chế biến, logistics và dịch vụ.

Thông qua việc tiêu chuẩn hóa sản xuất và phát triển chuỗi giá trị, giá trị gia tăng của nông sản được nâng cao rõ rệt. Đặc biệt, thương hiệu địa phương “Lĩnh Tú - Linh Khâu” (Lingxiu - Lingqiu) đã từng bước khẳng định vị thế trên thị trường trong và ngoài nước, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản hữu cơ và củng cố hình ảnh của địa phương trong chiến lược phát triển nông nghiệp chất lượng cao.

Trên phương diện xã hội, mô hình nông nghiệp hữu cơ tại Linh Khâu đã tạo ra những chuyển biến tích cực trong đời sống cộng đồng nông thôn. Thu nhập của người nông dân được cải thiện, các sinh kế bền vững được hình thành, qua đó góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và ổn định xã hội.

Quá trình phát triển nông nghiệp hữu cơ còn thúc đẩy sự tích hợp giữa phát triển đô thị và nông thôn, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các khu vực. Nhờ những kết quả này, mô hình giảm nghèo dựa trên nông nghiệp hữu cơ của Linh Khâu đã được lựa chọn làm trường hợp điển hình để chia sẻ tại các diễn đàn quốc tế, qua đó mở rộng tầm ảnh hưởng và lan tỏa kinh nghiệm phát triển nông thôn bền vững.

Về tổng thể, những hiệu quả đa chiều đạt được cho thấy nông nghiệp hữu cơ tại Linh Khâu không chỉ mang lại lợi ích trước mắt, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho phát triển nông thôn dài hạn, cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ môi trường và tiến bộ xã hội.

Việc phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Linh Khâu luôn được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với bảo vệ sinh thái.

Những điểm đáng học hỏi từ mô hình Linh Khâu

Trường hợp huyện Linh Khâu cho thấy, thành công của nông nghiệp hữu cơ không phải là kết quả của những sáng kiến rời rạc, mà bắt nguồn từ một cách tiếp cận có chủ đích và được dẫn dắt bởi hệ thống chính sách cụ thể. Thay vì phó mặc cho thị trường tự phát, chính quyền địa phương giữ vai trò kiến tạo và định hướng, xây dựng khung chính sách ổn định, dài hạn và nhất quán, qua đó tạo lập môi trường thuận lợi để nông nghiệp hữu cơ phát triển bền vững. Sự liên tục trong quy hoạch và triển khai chính sách qua nhiều nhiệm kỳ đã giúp Linh Khâu tránh được những đứt gãy thường thấy trong quá trình chuyển đổi mô hình nông nghiệp.

Bên cạnh đó, phát triển nông nghiệp hữu cơ tại Linh Khâu luôn được đặt trong mối quan hệ chặt chẽ với bảo vệ sinh thái. Việc ưu tiên các nguyên tắc canh tác thân thiện với môi trường, kiểm soát chặt chẽ ô nhiễm và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên cho thấy địa phương không đánh đổi môi trường để lấy tăng trưởng ngắn hạn. Cách tiếp cận này giúp nông nghiệp hữu cơ trở thành công cụ phục hồi hệ sinh thái, đồng thời tạo nền tảng cho phát triển lâu dài.

Một điểm đáng chú ý khác là thương hiệu và thị trường được xây dựng song song với quá trình tổ chức sản xuất. Linh Khâu không dừng ở việc mở rộng diện tích canh tác hữu cơ, mà chủ động phát triển thương hiệu địa phương, tăng cường truyền thông và mở rộng hợp tác trong và ngoài nước. Việc gắn sản xuất với thị trường giúp nâng cao giá trị gia tăng của nông sản hữu cơ, củng cố niềm tin của người tiêu dùng và bảo đảm đầu ra ổn định cho nông dân.

Trên hết, mô hình Linh Khâu đặt người nông dân và cộng đồng nông thôn ở vị trí trung tâm của tiến trình phát triển. Các chính sách và chương trình hỗ trợ không chỉ hướng tới tăng sản lượng hay giá trị kinh tế, mà còn chú trọng nâng cao năng lực, cải thiện sinh kế và chất lượng cuộc sống của người dân. Nhờ đó, nông nghiệp hữu cơ trở thành động lực thúc đẩy gắn kết cộng đồng, thu hẹp khoảng cách phát triển và tạo dựng nền tảng xã hội vững chắc cho tái thiết nông thôn.

TSKH. Hà Phúc Mịch, Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp hữu cơ Việt Nam (đứng giữa) tham quan mô hình sản xuất rau hữu cơ tại Lâm Đồng.

Gợi mở cho Việt Nam từ mô hình Linh Khâu

Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mô hình tăng trưởng nông nghiệp theo hướng xanh và bền vững, yêu cầu đặt ra không chỉ dừng lại ở việc mở rộng diện tích hay gia tăng sản lượng nông nghiệp hữu cơ, mà là xây dựng một chiến lược phát triển tổng thể gắn với tái thiết không gian nông thôn, bảo vệ hệ sinh thái và nâng cao sinh kế cho người nông dân. Kinh nghiệm quốc tế, trong đó có mô hình của huyện Linh Khâu (Trung Quốc), cung cấp những gợi mở đáng chú ý cho quá trình hoạch định và thực thi chính sách tại Việt Nam.

Trường hợp Linh Khâu cho thấy, nông nghiệp hữu cơ chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi được đặt trong khuôn khổ chiến lược dài hạn, có sự dẫn dắt rõ nét của Nhà nước, với định hướng nhất quán qua nhiều giai đoạn phát triển. Đối với Việt Nam, điều này hàm ý rằng phát triển nông nghiệp hữu cơ không nên được xem như một phân khúc thị trường đơn lẻ hay một giải pháp kỹ thuật mang tính cục bộ, mà cần được tích hợp vào các chiến lược lớn hơn về phát triển nông thôn bền vững, thích ứng với biến đổi khí hậu và thực hiện các cam kết phát triển xanh.

Bên cạnh đó, kinh nghiệm của Linh Khâu cũng gợi mở tầm quan trọng của việc kết nối chặt chẽ giữa sản xuất - thị trường - cộng đồng. Việc song song xây dựng vùng sản xuất tiêu chuẩn hóa, phát triển thương hiệu, mở rộng thị trường tiêu thụ và tăng cường vai trò của truyền thông để nâng cao nhận thức về hữu cơ trong cộng đồng là những yếu tố giúp bảo đảm tính bền vững và khả năng lan tỏa của mô hình. Đây là những bài học có ý nghĩa đối với Việt Nam trong bối cảnh nhiều địa phương vẫn đang gặp khó khăn trong khâu tiêu thụ, xây dựng chuỗi giá trị và duy trì động lực tham gia của người nông dân.

Từ góc độ rộng hơn, mô hình Linh Khâu gợi mở cho Việt Nam một cách tiếp cận mang tính chiến lược: coi nông nghiệp hữu cơ không chỉ là phương thức canh tác thân thiện với môi trường, mà là nền tảng cho quá trình tái cấu trúc nông thôn theo hướng hiện đại, hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, bảo vệ sinh thái và tiến bộ xã hội.

Việc vận dụng linh hoạt những kinh nghiệm này, phù hợp với điều kiện thể chế, kinh tế - xã hội và sinh thái của Việt Nam, có thể góp phần định hình con đường phát triển nông nghiệp bền vững trong giai đoạn tới./.

Đại hội Thế giới lần thứ 3 về các Huyện Nông nghiệp Hữu cơ diễn ra tại Đại Đồng (Trung Quốc) Từ ngày 26–29/8/2025, Đại hội Thế giới về Các Huyện Nông nghiệp Hữu cơ (ODWC) lần thứ 3 diễn ra tại thành phố Đại Đồng, ...

Những nét chấm phá của nông nghiệp hữu cơ năm 2025 Năm 2025 đánh dấu một bước chuyển quan trọng trong tiến trình phát triển nông nghiệp hữu cơ ở Việt Nam, khi xu hướng tiêu ...

Xây dựng niềm tin bền vững và mở rộng quy mô thị trường hữu cơ Tại Hội thảo báo cáo kết quả nghiên cứu về "Niềm tin của người tiêu dùng và chứng nhận hữu cơ tại Việt Nam", Giám ...