Lâm Đồng ban hành Đề án an ninh nguồn nước và an toàn đập, hồ chứa nước

Ảnh minh họa

Mất cân đối nguồn nước – Nghịch lý trên xứ sở sông hồ

Sau khi hoàn tất việc sắp xếp đơn vị hành chính và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Lâm Đồng trở thành tỉnh có diện tích tự nhiên lớn nhất cả nước (24.239,1 km²) với quy mô dân số trên 3,35 triệu người. Địa hình trải dài từ núi cao, đồng bằng đến dải ven biển và hải đảo khiến khí hậu, thủy văn trên địa bàn biến động hết sức phức tạp.

Theo đánh giá hiện trạng năm 2025, tổng nhu cầu sử dụng nước cho sinh hoạt, nông nghiệp, công nghiệp và du lịch dịch vụ toàn tỉnh lên tới hơn 5,06 tỷ m³/năm. Dù tổng lượng nước thực tế cung cấp đạt khoảng 35,71 tỷ m³, bài toán phân bổ lại đang đặt ra nhiều thách thức gay gắt. Trong số 124 xã, phường, đặc khu của tỉnh, có tới 30 địa phương thuộc nhóm rủi ro lớn và rất lớn về an ninh nguồn nước.

Nguồn nước không đồng đều giữa các vùng là nguyên nhân chính gây ra tình trạng "nơi thừa, chốn thiếu". Dải ven biển phía Nam vừa chịu lượng mưa thấp vừa chịu áp lực lớn từ đà phát triển du lịch. Trong khi đó, các huyện phía Bắc là vùng chuyên canh cây công nghiệp dài ngày như cà phê, hồ tiêu – những loại cây trồng ngốn lượng nước tưới khổng lồ trong mùa khô.

Chưa dừng lại ở đó, trong số 961 công trình thủy lợi toàn tỉnh, hiện có tới 270 đập, hồ chứa đã bị hư hỏng, bồi lắng lòng hồ hoặc xuống cấp. Mối nguy hiểm này chực chờ phát nổ mỗi khi mùa mưa lũ đến, đe dọa trực tiếp đến tính mạng và tài sản của người dân vùng hạ lưu.

Lộ trình chiến lược: Chủ động nguồn nước, an toàn hồ đập

Đề án vừa được UBND tỉnh phê duyệt thông qua Quyết định số 4877/QĐ-UBND ngày 07/10/2026 chính là "kim chỉ nam" giúp Lâm Đồng chủ động nguồn nước, thích ứng với biến đổi khí hậu và bảo vệ môi trường sinh thái.

Đến năm 2030:

100% dân cư đô thị được cấp nước sạch qua hệ thống tập trung (tỷ lệ sử dụng nước sạch đạt trên 87%).

65% hộ dân nông thôn được dùng nước sạch và 99% dùng nước hợp vệ sinh.

Đảm bảo tưới chủ động cho 70 – 75% diện tích đất sản xuất nông nghiệp, trong đó 30 – 35% diện tích áp dụng công nghệ tưới tiên tiến, tiết kiệm nước.

100% đập, hồ chứa nước thực hiện đầy đủ quy định về quản lý an toàn.

100% nước thải từ khu, cụm công nghiệp và bệnh viện được xử lý đạt chuẩn; nâng tỷ lệ che phủ rừng lên trên 46,2%.

Tầm nhìn đến năm 2045:

Gần 100% dân cư đô thị và trên 90% dân cư nông thôn được tiếp cận nguồn nước sạch đạt quy chuẩn.

Đảm bảo cấp nước tưới chủ động cho 80 – 85% diện tích gieo trồng.

100% hồ chứa nước quan trọng đặc biệt và hồ lớn được chuyển đổi số, giám sát an toàn tự động theo thời gian thực.

Hoàn thiện mạng lưới kết nối, điều hòa và phân phối nước liên vùng giữa các lưu vực sông.

Hành động quyết liệt: Kết hợp giải pháp công trình và phi công trình

Để đưa Đề án vào cuộc sống, tỉnh Lâm Đồng xác định triển khai song song hai nhóm giải pháp lớn:

Về phi công trình, tỉnh quán triệt quan điểm không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế thuần túy. Tỉnh sẽ tăng cường quản lý tài nguyên nước theo lưu vực sông, nghiên cứu cơ chế điều tiết nước từ vùng cao nguyên dồi dào về vùng ven biển và hải đảo khô hạn (như đặc khu Phú Quý). Đồng thời, công nghệ số, bản đồ GIS, viễn thám và hệ thống dự báo hiện đại sẽ được đưa vào vận hành để quản lý minh bạch, tối ưu hóa nguồn nước.

Về công trình, tỉnh sẽ tập trung nguồn lực ưu tiên gia cố, sửa chữa dứt điểm 270 đập, hồ chứa đang bị hư hỏng. Song song đó là nạo vét lòng hồ, hoàn thiện hệ thống kênh mương tưới tiêu và đầu tư các công trình chuyển nước liên vùng. Đặc biệt, giải pháp khai thác nguồn nước từ các hồ chứa thủy điện lớn trên địa bàn như Hàm Thuận - Đa Mi, Đơn Dương, Đại Ninh, Đồng Nai 2, 3, 4, 5... sẽ được đẩy mạnh để chia lửa cho sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp trong những tháng cao điểm mùa khô.

Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao làm cơ quan đầu mối phối hợp với các đơn vị liên quan để huy động đa dạng nguồn vốn từ ngân sách, vốn ODA và xã hội hóa (PPP) nhằm triển khai Đề án hiệu quả. Sự ra đời của Đề án không chỉ giải quyết bài toán cấp bách trước mắt về nguồn nước và an toàn hồ đập, mà còn mở ra không gian phát triển bền vững cho Lâm Đồng trong nhiều thập kỷ tới./.