Kinh tế số là nền kinh tế dựa trên công nghệ số, dữ liệu và kết nối Internet, thúc đẩy đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, hình thành mô hình kinh doanh mới, mở rộng thị trường, tăng tính minh bạch và khả năng cạnh tranh của quốc gia.

Đối với Việt Nam, phát triển kinh tế số không chỉ là lựa chọn chiến lược mà còn là con đường ngắn nhất để bứt phá, thu hẹp khoảng cách với các quốc gia phát triển, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững. Kinh tế số được hiểu là toàn bộ các hoạt động kinh tế dựa trên nền tảng công nghệ số, dữ liệu số và Internet. Kinh tế số không chỉ bao gồm lĩnh vực công nghệ thông tin, thương mại điện tử hay các nền tảng số, mà còn bao trùm quá trình số hóa các ngành kinh tế truyền thống như nông nghiệp, công nghiệp, thương mại, tài chính, logistics, y tế, giáo dục và quản trị nhà nước.

Điểm cốt lõi của kinh tế số là lấy dữ liệu làm tài nguyên mới, lấy công nghệ số làm công cụ sản xuất chủ đạo và lấy đổi mới sáng tạo làm động lực phát triển. Trong nền kinh tế này, giá trị không chỉ được tạo ra từ tài nguyên thiên nhiên hay lao động giản đơn, mà từ khả năng kết nối, xử lý và khai thác dữ liệu một cách hiệu quả.

Vai trò của kinh tế số đối với tăng trưởng kinh tế

Kinh tế số góp phần nâng cao năng suất lao động thông qua tự động hóa, trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn và các nền tảng số. Nhờ đó, doanh nghiệp có thể tối ưu quy trình sản xuất, giảm chi phí, nâng cao chất lượng sản phẩm và dịch vụ.

Bên cạnh đó, kinh tế số mở ra không gian phát triển mới cho các mô hình kinh doanh sáng tạo như thương mại điện tử, kinh tế nền tảng, fintech, edtech, healthtech… Những mô hình này giúp doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, tiếp cận thị trường rộng lớn với chi phí thấp hơn, qua đó thúc đẩy khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo.

Đối với quốc gia, kinh tế số giúp mở rộng nguồn thu, tăng hiệu quả quản lý, minh bạch hóa hoạt động kinh tế và nâng cao năng lực điều hành vĩ mô. Trong bối cảnh kinh tế thế giới nhiều biến động, kinh tế số được xem là “vùng đệm” giúp nền kinh tế thích ứng linh hoạt trước các cú sốc bên ngoài.

Kinh tế số tại Việt Nam - Cơ hội lớn, thách thức không nhỏ

Việt Nam được đánh giá là một trong những quốc gia có tiềm năng lớn để phát triển kinh tế số, với dân số trẻ, tỷ lệ người dùng Internet cao và khả năng tiếp cận công nghệ nhanh. Những năm gần đây, kinh tế số Việt Nam tăng trưởng mạnh, đóng góp ngày càng lớn vào GDP, đặc biệt trong các lĩnh vực thương mại điện tử, thanh toán số, dịch vụ trực tuyến và công nghiệp công nghệ thông tin.

Chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước đã xác định rõ kinh tế số là một trong những trụ cột của mô hình tăng trưởng mới. Các chương trình chuyển đổi số quốc gia, phát triển chính phủ số, kinh tế số và xã hội số đang tạo ra nền tảng quan trọng cho quá trình này.

Tuy nhiên, Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Khoảng cách số giữa các vùng, miền còn lớn; hạ tầng số ở một số khu vực chưa đồng bộ; kỹ năng số của lực lượng lao động còn hạn chế. Bên cạnh đó, vấn đề an toàn thông tin, bảo mật dữ liệu, khung pháp lý cho các mô hình kinh doanh số mới vẫn cần tiếp tục hoàn thiện.

Kinh tế số gắn với chuyển đổi mô hình phát triển

Kinh tế số không tồn tại tách rời mà gắn chặt với quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng từ chiều rộng sang chiều sâu, từ khai thác tài nguyên sang dựa vào tri thức và công nghệ. Trong nông nghiệp, kinh tế số giúp hình thành nông nghiệp thông minh, truy xuất nguồn gốc, kết nối trực tiếp giữa nông dân và thị trường. Trong công nghiệp, kinh tế số thúc đẩy sản xuất thông minh, công nghiệp 4.0 và chuỗi cung ứng số.

Đặc biệt, kinh tế số đóng vai trò quan trọng trong thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững. Các công nghệ số giúp tối ưu sử dụng năng lượng, giảm phát thải, nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên và hỗ trợ thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Giải pháp phát triển kinh tế số bền vững

Để kinh tế số thực sự trở thành động lực tăng trưởng chủ đạo, cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là tiếp tục hoàn thiện thể chế, xây dựng khung pháp lý linh hoạt, tạo môi trường thuận lợi cho đổi mới sáng tạo và các mô hình kinh doanh số.

Thứ hai, đầu tư phát triển hạ tầng số hiện đại, đồng bộ, bao phủ rộng khắp, đặc biệt là hạ tầng dữ liệu, mạng viễn thông và nền tảng số dùng chung. Thứ ba, phát triển nguồn nhân lực số chất lượng cao, gắn đào tạo với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Ngoài ra, cần thúc đẩy chuyển đổi số trong doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hỗ trợ họ tiếp cận công nghệ, nền tảng số và thị trường số. Đồng thời, nâng cao nhận thức của toàn xã hội về vai trò của kinh tế số, bảo đảm phát triển đi đôi với an toàn, an ninh mạng và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Kinh tế số không chỉ là xu thế toàn cầu mà đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với sự phát triển của Việt Nam trong giai đoạn mới. Việc nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức và triển khai hiệu quả chiến lược phát triển kinh tế số sẽ quyết định khả năng bứt phá của nền kinh tế, nâng cao chất lượng tăng trưởng và vị thế quốc gia trên bản đồ kinh tế thế giới. Kinh tế số, nếu được phát triển đúng hướng, sẽ là chìa khóa mở ra tương lai thịnh vượng, sáng tạo và bền vững cho Việt Nam./.