Cảng Lạch Huyện. nguồn sưu tầm

Khu thương mại tự do và tầm quan trọng

Khu thương mại tự do (Free Trade Zone - FTZ) là một khu vực địa lý được xác định rõ ràng, nơi hàng hóa có thể được nhập khẩu, lưu trữ, xử lý, tái chế, và xuất khẩu mà không phải chịu thuế quan hoặc chịu thuế quan ở mức thấp hơn, đồng thời được hưởng các quy định về hải quan, quản lý, và đầu tư thông thoáng, linh hoạt hơn so với phần còn lại của lãnh thổ quốc gia.

Mục tiêu chính của FTZ bao gồm:

Thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI): Với chính sách ưu đãi thuế và thủ tục đơn giản, FTZ trở thành điểm đến hấp dẫn cho các doanh nghiệp quốc tế muốn đặt cơ sở sản xuất, lắp ráp, kho bãi.

Thúc đẩy thương mại và logistics: FTZ là trung tâm tập kết, phân phối hàng hóa, nơi các hoạt động logistics (vận tải, kho bãi, phân loại, đóng gói) diễn ra sôi động.

Phát triển các ngành dịch vụ giá trị gia tăng: Bao gồm dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, tư vấn, nghiên cứu và phát triển (R&D) gắn liền với hoạt động thương mại.

Tạo việc làm và tăng trưởng kinh tế: Sự phát triển của FTZ sẽ kéo theo nhu cầu về nhân lực, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và đóng góp vào GRDP của địa phương cũng như quốc gia.

Nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế: FTZ giúp quốc gia hội nhập sâu hơn vào chuỗi giá trị và mạng lưới thương mại toàn cầu.

Trên thế giới, các FTZ thành công điển hình có thể kể đến như Dubai (Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất), Thượng Hải (Trung Quốc), Singapore. Việt Nam đã có các khu chế xuất, khu công nghiệp, khu kinh tế tổng hợp, nhưng mô hình FTZ với cơ chế đặc thù, ưu việt hơn còn khá mới mẻ và đang trong quá trình nghiên cứu, thí điểm.

Tiềm năng vượt trội của Hải Phòng để xây dựng FTZ

Hải Phòng sở hữu những lợi thế cốt lõi để trở thành một địa điểm lý tưởng cho việc hình thành và phát triển Khu thương mại tự do: Vị trí địa lý chiến lược và cửa ngõ hàng hải quốc tế Hải Phòng là thành phố cảng biển lớn nhất miền Bắc Việt Nam, nằm ở vị trí cửa ngõ ra biển của Vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ, kết nối trực tiếp với các tuyến hàng hải quốc tế quan trọng đi Đông Bắc Á, châu Âu, châu Mỹ.

Đặc biệt, cảng nước sâu Lạch Huyện (cảng cửa ngõ quốc tế Hải Phòng) có khả năng tiếp nhận tàu trọng tải lớn (hơn 100.000 DWT), đóng vai trò xương sống cho hoạt động xuất nhập khẩu của toàn miền Bắc và một phần của Trung Quốc.

Hệ thống hạ tầng giao thông đồng bộ và hiện đại:

Đường bộ: Mạng lưới cao tốc phát triển vượt bậc với các tuyến trọng yếu như Cao tốc Hà Nội – Hải Phòng – Quảng Ninh, đường bộ ven biển, cùng các quốc lộ kết nối thuận tiện đến các trung tâm kinh tế lân cận, bao gồm cả tuyến đến Lạng Sơn, cửa khẩu quan trọng với Trung Quốc.

Hàng không: Sân bay quốc tế Cát Bi đã được nâng cấp, mở rộng, có khả năng phục vụ các chuyến bay quốc tế, thuận tiện cho việc đi lại của các nhà đầu tư, chuyên gia và vận chuyển hàng hóa giá trị cao.

Đường sắt: Tuyến đường sắt kết nối Hải Phòng với các tỉnh phía Bắc và cửa khẩu quốc tế.

Hệ thống đường thủy nội địa: Mạng lưới sông ngòi dày đặc, thuận lợi cho việc vận chuyển hàng hóa từ các tỉnh sâu trong nội địa ra cảng biển.

Khu kinh tế Đình Vũ – Cát Hải hiện hữu: Đây là khu kinh tế tổng hợp ven biển rộng lớn, được hưởng nhiều ưu đãi đặc biệt và đã thu hút nhiều dự án FDI quy mô lớn. Việc nâng cấp và mở rộng khu vực này thành một FTZ sẽ tận dụng được cơ sở hạ tầng sẵn có và kinh nghiệm quản lý đầu tư, tạo nền tảng vững chắc.

Nền tảng công nghiệp và logistics phát triển: Hải Phòng đã có nhiều khu công nghiệp (KCN) lớn và hiện đại như DEEP C, Tràng Duệ, VSIP, thu hút các tập đoàn công nghệ cao, sản xuất chế tạo, điện tử. Sự phát triển mạnh mẽ của công nghiệp tạo ra nhu cầu lớn về logistics và thương mại, là tiền đề tốt cho FTZ.

Kinh nghiệm hội nhập và cải cách hành chính: Hải Phòng luôn là một trong những địa phương dẫn đầu cả nước về chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI), thể hiện cam kết mạnh mẽ của chính quyền trong việc cải thiện môi trường đầu tư, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện thuận lợi cho doanh nghiệp.

Tác động kì vọng từ việc hình thành khu thương mại tự do

Việc thành lập FTZ tại Hải Phòng được kỳ vọng sẽ mang lại những tác động tích cực đột phá trên nhiều phương diện:

Thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao: FTZ với các chính sách ưu đãi vượt trội về thuế, hải quan, thủ tục hành chính sẽ hấp dẫn các tập đoàn đa quốc gia, đặc biệt là trong các lĩnh vực công nghệ cao, logistics, thương mại điện tử xuyên biên giới, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), công nghiệp xanh, tạo ra giá trị gia tăng cao.

Phát triển Hải Phòng thành trung tâm logistics quốc tế: FTZ sẽ trở thành một hub logistics quan trọng, nơi tập kết, phân loại, đóng gói, trung chuyển hàng hóa quy mô lớn, kết nối chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu. Các dịch vụ logistics giá trị gia tăng như kho bãi thông minh, phân phối đa kênh, fulfillment (thực hiện đơn hàng) sẽ phát triển mạnh mẽ.

Đa dạng hóa và nâng cao chất lượng dịch vụ thương mại: Bên cạnh thương mại hàng hóa, FTZ sẽ thúc đẩy phát triển các dịch vụ thương mại quốc tế như dịch vụ tài chính, ngân hàng, bảo hiểm, tư vấn pháp lý, kế toán, kiểm toán, dịch vụ công nghệ thông tin.

Tạo động lực cho phát triển kinh tế biển và kinh tế xanh: FTZ có thể trở thành trọng tâm cho các ngành kinh tế biển mới, như công nghiệp tàu biển, năng lượng tái tạo ngoài khơi, du lịch biển cao cấp, và các dịch vụ hậu cần cảng biển.

Tạo việc làm và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực: Sự phát triển của FTZ sẽ tạo ra hàng chục nghìn việc làm mới, đòi hỏi chất lượng cao, từ đó thúc đẩy phát triển nguồn nhân lực, đặc biệt là trong các lĩnh vực logistics, thương mại quốc tế, công nghệ.

Thúc đẩy cải cách thể chế: Để vận hành FTZ hiệu quả, đòi hỏi các cơ chế, chính sách quản lý nhà nước phải có tính đột phá, linh hoạt, theo chuẩn mực quốc tế, từ đó tạo động lực cải cách hành chính, hoàn thiện thể chế kinh tế của cả quốc gia.

Thách thức và lộ trình triển khai

Mặc dù tiềm năng rất lớn, việc xây dựng và vận hành một FTZ thành công tại Hải Phòng sẽ đối mặt với không ít thách thức:

Hoàn thiện khung pháp lý: Việc xây dựng một khung pháp lý đặc thù, đủ mạnh và thông thoáng để FTZ hoạt động hiệu quả, cạnh tranh được với các FTZ trong khu vực và trên thế giới, là thách thức lớn nhất. Cần có sự đồng thuận và điều chỉnh các luật, nghị định liên quan.

Vốn đầu tư hạ tầng: Dù đã có hạ tầng tốt, nhưng để FTZ hoạt động với quy mô quốc tế, sẽ cần nguồn vốn đầu tư khổng lồ vào hạ tầng cảng biển, kho bãi, đường giao thông kết nối, công nghệ thông tin, năng lượng tái tạo...

Nguồn nhân lực chất lượng cao: Các ngành dịch vụ, công nghiệp trong FTZ đòi hỏi nguồn nhân lực có trình độ cao, am hiểu về luật pháp quốc tế, logistics, tài chính, công nghệ. Việc đào tạo và thu hút nhân tài là yếu tố then chốt.

Cạnh tranh khu vực: Các nước trong khu vực như Singapore, Malaysia, Thái Lan đã có nhiều FTZ hoạt động hiệu quả. Hải Phòng cần xây dựng được lợi thế cạnh tranh riêng biệt để thu hút nhà đầu tư.

Quản lý và giám sát: Việc quản lý, giám sát các hoạt động trong FTZ cần đảm bảo tính minh bạch, hiệu quả, chống thất thoát thuế, buôn lậu và các hoạt động phi pháp.

Vấn đề môi trường: Sự phát triển mạnh mẽ của kinh tế cũng cần đi đôi với việc bảo vệ môi trường, đảm bảo phát triển bền vững.

Khu thương mại tự do tại Hải Phòng không chỉ là một dự án phát triển kinh tế đơn thuần mà còn là một tầm nhìn chiến lược nhằm nâng tầm vị thế của thành phố và đất nước trên bản đồ kinh tế toàn cầu. Với những lợi thế vượt trội về vị trí địa lý, hạ tầng cảng biển và giao thông, cùng với quyết tâm chính trị mạnh mẽ, Hải Phòng có đầy đủ tiềm năng để xây dựng một FTZ thành công.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa tầm nhìn này, đòi hỏi sự chuẩn bị kỹ lưỡng về khung pháp lý, đầu tư hạ tầng, phát triển nguồn nhân lực và cơ chế quản lý linh hoạt, hiệu quả. Khi FTZ được hình thành và vận hành hiệu quả, Hải Phòng sẽ thực sự trở thành một trung tâm logistics và thương mại quốc tế năng động, góp phần quan trọng vào sự phát triển bền vững của đất nước và khu vực./.