Các xe tải chở đất đá, phế thải xây dựng di chuyển trên trục đường Lê Thánh Tông (xã Gia Lâm, Hà Nội), mang phế thải đi san lấp trái phép đất nông nghiệp và ao, đầm ven đường, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông và ô nhiễm môi trường. (Ảnh: Đức Cường)

Đất nông nghiệp nén dưới chân những khối phế thải

Giữa nhịp sống đô thị hóa hối hả, những thửa ruộng tại xã Gia Lâm lại đang phải oằn mình gánh chịu những khối phế thải xây dựng trút xuống không ngừng nghỉ.

Ghi nhận của PV dọc theo trục đường Lê Thánh Tông, nơi chỉ cách sự hào nhoáng của khu đô thị hiện đại Vinhomes Ocean Park Gia Lâm chỉ vài trăm mét, một kịch bản trái ngược đang diễn ra đầy suy ngẫm. Thay vì màu xanh mướt của lúa hay sự tĩnh lặng của mặt nước nuôi trồng thủy sản, người ta chỉ thấy những đoàn xe tải, xe tự chế nối đuôi nhau trút xuống lòng đất những xà bần, gạch vụn và rác thải sinh hoạt.

Xe chở đất, phế thải xây dựng về khu vực lan lấp. Sau khi thấy có người ghi hình thì lập tức tạm dừng hoạt động.

Những thửa ruộng vốn bằng phẳng, màu mỡ giờ đây biến dạng thành những bãi đất lổn nhổn, nham nhở, nơi mà sự sống của cây trồng bị thay thế bởi sự khô khốc của bê tông vỡ. Phế thải vừa đổ xuống, máy xúc và máy ủi công suất lớn đã chờ sẵn để san gạt, nén chặt, tạo ra những mặt bằng tạm bợ nhưng lại có sức tàn phá vĩnh viễn. Không dừng lại ở đó, những đống rác thải lẫn trong phế thải còn bị đốt lộ thiên, tạo nên những cột khói đen đặc, khét lẹt bao trùm lấy không gian sống của cư dân.

Hiện trường khu vực san lấp đất nông nghiệp có dấu hiệu trái phép tại xã Gia Lâm (Hà Nội), nơi phế thải xây dựng lẫn rác thải sinh hoạt bị tập kết và đốt công khai, khói bốc lên gây ô nhiễm không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến môi trường và khu dân cư xung quanh. (Ảnh: Đức Cường)

Dưới góc độ khoa học, lớp đất mặt vốn là linh hồn của sản xuất nông nghiệp, nơi tích tụ dinh dưỡng và hệ vi sinh vật, nay đã bị vùi lấp dưới tầng tầng lớp lớp vật liệu độc hại. Khả năng phục hồi tự nhiên của những khu vực này gần như bằng không, biến những tổn thất về đất đai trở thành một vết sẹo khó lành trên cơ thể làng quê.

Sự tàn phá không chỉ dừng lại ở bề mặt đất canh tác mà còn xâm lấn thô bạo vào hệ thống mặt nước. Những ao đầm vốn đóng vai trò là lá phổi xanh, là túi điều hòa nước cho cả vùng nay dần bị thu hẹp và xóa sổ.

Khi dòng chảy tự nhiên bị chia cắt, nguy cơ úng ngập cục bộ luôn treo lơ lửng, nhất là khi thời tiết ngày càng trở nên cực đoan. Nhìn từ trên cao, những khoảng xanh và mặt nước lấp lánh đang bị những vệt màu xám xịt của phế thải lấn át, tạo nên một bức tranh sinh thái đầy bất ổn và báo động.

Hệ lụy đa chiều và câu chuyện quản lý

Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất tại xã Gia Lâm không chỉ là câu chuyện về hành chính đơn thuần mà là một sự đáng lo với tương lai. Từ góc nhìn của nông nghiệp hữu cơ, đất đai bị nhiễm kim loại nặng và tạp chất từ phế thải xây dựng sẽ không bao giờ còn đủ tiêu chuẩn để sản xuất ra những nông sản an toàn.

Khu vực san lấp đất có dấu hiệu trái phép tại xã Gia Lâm (Hà Nội), các xe tải ra vào thường xuyên kéo theo bùn đất tràn ra đường, gây mất vệ sinh môi trường và tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. (Ảnh: Linh Tân)

Quỹ đất nông nghiệp, đặc biệt là đất trồng lúa gần chân cầu vượt Phú Thị, vốn là nơi góp phần đảm bảo an ninh lương thực, nay lại bị trưng dụng làm bãi tập kết xe tải và máy móc hạng nặng. Sự nén chặt của cơ giới hóa trên nền đất lúa là một quá trình xân hại hoạt động canh tác của những thế hệ mai sau.

Khu vực gần chân cầu vượt Phú Thị (Gia Lâm, Hà Nội), nơi phóng viên ghi nhận dấu hiệu san lấp đất nông nghiệp để hình thành bãi tập kết xe, cần cẩu và máy móc hạng nặng. (Ảnh: Linh Tân)

Tồn tại của các bãi đỗ xe quy mô trên đất ao hồ ngay gần Bệnh viện đa khoa Gia Lâm khiến người dân đặt câu hỏi về tính hợp pháp. Tại sao giữa một khu vực đang phát triển năng động, những hành vi san lấp công khai như vậy lại có thể tồn tại và bành trướng? Quy định của pháp luật đã chỉ rõ, người đứng đầu địa phương phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm đất đai kéo dài. Sự im lặng hay chậm trễ trong xử lý lúc này chính là sự dung túng cho những hành vi hủy hoại môi trường?

Khu vực trước đây là mặt hồ, ao nước tại xã Gia Lâm (Hà Nội) nhưng đã bị san lấp, vùi lấp hoàn toàn để hình thành bãi đỗ xe và tập kết phương tiện, có dấu hiệu sử dụng đất mặt nước sai mục đích, làm biến dạng hiện trạng và ảnh hưởng đến khả năng điều hòa môi trường khu vực. (Ảnh: Linh Tân)

Đáng chú ý, tình trạng này đang đi ngược lại hoàn toàn với tinh thần chỉ đạo mới nhất của lãnh đạo Thành phố. Tại buổi làm việc với các địa phương vừa qua, Bí thư Thành ủy Hà Nội Nguyễn Duy Ngọc đã nhấn mạnh, các xã không được né tránh trách nhiệm, không đùn đẩy giữa xã với sở, ngành. Khi đã phân cấp thì nơi nào được giao phải chịu trách nhiệm đến cùng. Kiên quyết xử lý các trường hợp vi phạm còn tồn tại, tuyệt đối không hợp thức hóa sai phạm.

Cân bằng sinh thái nông thôn là hệ thống dễ tổn thương, khi một mắt xích bị phá vỡ, sinh kế của người nông dân sẽ bị đứt gãy. Việc khôi phục hiện trạng ban đầu sẽ tốn kém hàng thập kỷ. Để những bãi phế thải hôm nay không trở thành "di chứng" nặng nề cho thế hệ mai sau, chính quyền xã Gia Lâm và các cơ quan chức năng cần quán triệt sâu sắc yêu cầu của Bí thư Thành ủy là không để phát sinh vi phạm mới và xử lý dứt điểm các tồn tại cũ.

Đã đến lúc cần một quyết tâm bảo vệ từng tấc đất nông nghiệp, trả lại sự xanh trong cho môi trường sống, thay vì để những lợi ích ngắn hạn bóp nghẹt tương lai bền vững của một vùng quê.