Hậu quả và trách nhiệm pháp lý việc xây dựng trái phép trên đất nông nghiệp tại Kiến An Tp. Hải Phòng

Tại ngõ 336 Trần Nhân Tông thuộc địa bàn phường Kiến An TP. Hải Phòng hộ dân san lấp hàng trăm tấn chất thải rắn xây dựng trên diện tích đất nông nghiệp và mương thủy lợi.

Thực trạng đang báo động

Những ngày gần đây, dư luận tại phường Kiến An, TP. Hải Phòng không khỏi bức xúc trước các công trình xây dựng trái phép đang diễn ra rầm rộ. Theo ghi nhận, nhiều hộ dân đã xây dựng các căn nhà kiên cố từ 2 đến 3 tầng, trên diện tích đất nông nghiệp được giao quản lý theo cơ chế đất 5% (đất do UBND phường quản lý để phục vụ nhu cầu công ích hoặc giao cho hộ dân canh tác, không có chức năng đất ở).

Theo ghi nhận tại ngõ 336 Trần Nhân Tông phường Kiến An, tình trạng san lấp mặt bằng một khối lượng lớn, với hàng trăm tấn chất thải xây dựng, rác thải xuống đất nông nghiệp. Việc làm này không chỉ làm thay đổi mục đích sử dụng đất một cách trái phép mà còn gây ô nhiễm môi trường đất và nguồn nước ngầm. Đỉnh điểm của sự vi phạm là tình trạng lấn chiếm, thu hẹp diện tích mương thủy lợi vốn là hệ thống tưới tiêu và thoát nước quan trọng của khu vực. Việc lấn chiếm này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng tưới tiêu, thoát nước trong khu vực mà còn đặc biệt trong mùa mưa bão, mà còn xâm phạm trực tiếp đến công trình thủy lợi, gây nguy cơ ngập úng và mất an toàn cho việc trồng trọt của các hộ lân cận, đe dọa trực tiếp đến an toàn sản xuất nông nghiệp.

Tại ngõ 194, phố Trần Kiên, phường Kiến An TP. Hải Phòng hàng loạt công trình được xây dựng kiên cố từ 2 đến 3 tầng nằm trên diện tích đất nông nghiệp (đất 5% đất do UBND phường quản lý để phục vụ nhu cầu công ích hoặc giao cho hộ dân canh tác, nuôi trồng thủy sản, không có chức năng làm đất ở). Theo ghi nhận của phóng viên cho thấy hàng loạt công trình này được phân lô, xây dựng kiên cố, khung cột bê tông và đổ mái bằng rất chắc chắn.

Tại ngõ 194 Trần Kiên thuộc địa bàn phường Kiến An, TP. Hải Phòng hàng loạt công trình xây dựng kiên cố từ 2 đến 3 tầng trái phép trên diện tích đất nông nghiệp ( đất 5%) quỹ đất do UBND phường quản lý.

Anh Bùi Văn D. (xin dấu tên) người dân ở gần đó cho biết: “Những công trình xây dựng trên diện tích đất nông nghiệp đã khởi công rầm rộ từ trước tháng 7 đến nay tự nhiên dừng lại không hoàn thiện nữa. Không hiểu vì lí do nào đó, có những hộ chưa kịp hoàn thiện đã nhanh chóng dọn đồ vào ở”.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Tùng Lâm – Phó chủ tịch UBND phường Kiến An cho biết: Tại ngõ 336 Trần Nhân Tông thuộc địa bàn UBND phường Kiến An quản lý có trường hợp hộ dân san lấp chất thải và lấn chiếm mương trên diện tích đất nông nghiệp. Thời điểm san lấp cán bộ UBND phường kết hợp với cơ quan công an đã thiết lập biên bản, tạm giữ máy xúc yêu cầu hộ dân phải thực hiện việc múc hết chất thải ra khỏi vị trí đất nông nghiệp.

Tại ngõ 194 Trần Kiên những công trình xây dựng trên đất nông nghiệp (đất 5%) hàng loạt từ 2 đến 3 tầng được xây dựng trước thời điểm sáp nhập. Hiện nay, UBND phường đã thiết lập hồ sơ, yêu cầu tạm dừng công trình, ra quyết định xử phạt. UBND phường Kiến An sẽ xây dựng kế hoạch cưỡng chế những trường hợp này. Ông Nguyễn Tùng Lâm - Phó chủ tịch UBND Phường Kiến An cho biết thêm.

Hậu quả và trách nhiệm pháp lý

Các hành vi xây dựng nhà ở kiên cố trên đất nông nghiệp, san lấp bằng chất thải và lấn chiếm mương thoát nước là những vi phạm rõ ràng và nghiêm trọng, cần được xử lý triệt để theo quy định của pháp luật. Vi phạm về đất đai và xây dựng nhà ở kiên cố trên đất nông nghiệp (như đất 5% đã nêu) là hành vi sử dụng đất sai mục đích. Theo Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi, bổ sung 2020), mọi công trình xây dựng phải có Giấy phép xây dựng (trừ các trường hợp được miễn). Việc xây dựng nhà ở kiên cố trên đất nông nghiệp là xây dựng không phép và sai mục đích sử dụng đất. Luật Đất đai 2013 quy định rõ Điều 9 về nguyên tắc sử dụng đất là phải "đúng quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất và đúng mục đích sử dụng đất". Hành vi này bị xử phạt theo Nghị định 91/2019/NĐ-CP (về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai) hoặc Nghị định thay thế hiện hành. Cụ thể, hành vi "chuyển đất trồng lúa, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng, đất nông nghiệp khác không phải là đất trồng lúa, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng sang đất phi nông nghiệp" mà không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép sẽ bị phạt tiền và buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất (buộc tháo dỡ công trình, trả lại đất về mục đích nông nghiệp). Vi phạm về Bảo vệ môi trường Việc san lấp đất nông nghiệp bằng chất thải xây dựng, phế liệu không đúng quy định là hành vi gây ô nhiễm môi trường.

Theo Luật Bảo vệ môi trường 2020 tại Điều 7 quy định các hành vi bị nghiêm cấm, bao gồm "xả chất thải, chất độc hại chưa được xử lý, xử lý chưa đạt quy chuẩn kỹ thuật môi trường ra môi trường"; "chôn, lấp, đổ, thải chất thải không đúng quy định". Các hộ dân có thể bị xử phạt theo Nghị định 45/2022/NĐ-CP (về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường) đối với hành vi "chôn, lấp, đổ chất thải rắn công nghiệp thông thường, chất thải rắn sinh hoạt trái quy định về bảo vệ môi trường". Vi phạm về Công trình thủy lợi hành vi lấn chiếm, thu hẹp mương thoát nước xâm phạm đến công trình thủy lợi, gây ảnh hưởng đến an toàn và lợi ích cộng đồng. Luật Thủy lợi 2017 tại Điều 8 quy định các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động thủy lợi, bao gồm "lấn chiếm, sử dụng trái phép đất dành cho công trình thủy lợi"; "xả chất thải, làm ô nhiễm nguồn nước trong công trình thủy lợi". Các vi phạm này sẽ bị xử phạt theo Nghị định 03/2022/NĐ-CP (quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực thủy lợi và phòng, chống thiên tai; đê điều). Cụ thể, hành vi "lấn chiếm công trình thủy lợi" có thể bị phạt tiền và buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của công trình.

Kiến nghị và giải pháp

Trước thực trạng vi phạm có hệ thống và quy mô lớn như vậy, việc xử lý phải kiên quyết, đồng bộ và kịp thời. Chính quyền địa phương UBND phường Kiến An và các cấp cao hơn cần khẩn trương vào cuộc, tiến hành thanh tra, kiểm tra toàn diện, xác định rõ số lượng công trình, diện tích đất bị lấn chiếm và khối lượng chất thải đã san lấp. Áp dụng biện pháp đình chỉ thi công ngay lập tức đối với tất cả các công trình xây dựng trái phép. Ra quyết định xử phạt vi phạm hành chính theo đúng các Nghị định của Chính phủ đã trích dẫn ở trên đối với từng hành vi vi phạm (đất đai, môi trường, thủy lợi). Buộc các đối tượng vi phạm phải tháo dỡ công trình, khôi phục lại hiện trạng ban đầu của đất nông nghiệp và mương thủy lợi trong thời gian quy định. Xem xét trách nhiệm quản lý của cán bộ địa phương liên quan (đặc biệt là cán bộ địa chính, trật tự xây dựng) khi để các vi phạm nghiêm trọng này kéo dài và lan rộng mà không có biện pháp ngăn chặn kịp thời.

Nếu các vi phạm không được xử lý dứt điểm, Phường Kiến An TP. Hải Phòng sẽ phải đối mặt với nguy cơ mất kiểm soát quy hoạch đô thị, ô nhiễm môi trường kéo dài và làm xói mòn lòng tin của nhân dân vào sự nghiêm minh của pháp luật. Việc xử lý kiên quyết lúc này không chỉ là để lập lại trật tự mà còn là để bảo vệ tài nguyên đất đai và hệ thống thủy lợi quốc gia.