Dự án Thủy điện La Ngâu: "Nút thắt" 16 năm chồng lấn quy hoạch và bài toán xử lý tồn đọng

Khu vực đang triển khai dự án thủy điện La Ngâu nằm trong dự án hồ La Ngà 3 - Ảnh minh họa

Điểm nghẽn từ một quyết định phê duyệt "rủi ro"

Dự án Thủy điện La Ngâu (quy mô công suất 46 MW, tổng vốn đầu tư 1.040 tỷ đồng) do Công ty Cổ phần Thủy điện La Ngâu làm chủ đầu tư, ban đầu thuộc địa giới hành chính tỉnh Bình Thuận, nay thuộc xã Đồng Kho và xã La Dạ, tỉnh Lâm Đồng. Theo kế hoạch ban đầu, dự án dự kiến khởi công vào năm 2008 và đi vào hoạt động cuối năm 2009. Thế nhưng tính đến năm 2026, công trình này đã trễ hẹn đến 16 năm.

Theo kết luận của Thanh tra tỉnh Lâm Đồng ngày 10/6/2026, nguồn gốc của sự chậm trễ kéo dài bắt nguồn ngay từ khâu thẩm định và cấp Giấy chứng nhận đầu tư năm 2008. Trước đó, từ năm 2003 đến năm 2007, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (NN&PTNT) đã liên tục thể hiện quan điểm không thống nhất xây dựng thủy điện La Ngâu do công trình này nằm hoàn toàn trong lòng hồ chứa nước La Ngà 3 – một dự án thủy lợi đa mục tiêu trọng điểm đã được phê duyệt quy hoạch từ năm 2006.

Bất chấp cảnh báo quy hoạch hồ La Ngà 3 sẽ làm ngập toàn bộ thủy điện, Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Thuận (cũ) thời điểm đó vẫn tham mưu cấp phép đầu tư dựa trên một điều khoản ràng buộc khá hy hữu: “Nhà đầu tư phải tự chịu trách nhiệm và chấp nhận rủi ro khi công trình La Ngà 3 được xây dựng”. Cơ quan thanh tra chỉ rõ, việc tham mưu này đã vi phạm quy định về thẩm tra sự phù hợp quy hoạch và bỏ qua đánh giá tính khả thi, hiệu quả thu hồi vốn của dự án. Sự đánh đổi mang tính lỏng lẻo này đã đặt nền móng cho những tranh chấp pháp lý kéo dài sau này.

Tranh chấp quy hoạch quốc gia và thế tiến thoái lưỡng nan

Bước sang giai đoạn triển khai, mâu thuẫn giữa hai quy hoạch ngành cấp quốc gia (Quy hoạch Điện và Quy hoạch Thủy lợi) nhanh chóng phát lộ. Một mặt, dự án thủy điện liên tục có tên trong các Quy hoạch phát triển điện lực quốc gia (từ Quy hoạch Điện V đến Điện VIII điều chỉnh). Mặt khác, vị trí xây dựng nhà máy lại không thể tách rời khỏi quy hoạch lòng hồ La Ngà 3.

Hậu quả là từ năm 2010, Bộ NN&PTNT đã yêu cầu dừng xây dựng thủy điện để bảo vệ quy hoạch hồ chứa. Phía ngân hàng thương mại cũng từ chối giải ngân vốn vay cho doanh nghiệp vì lý do rủi ro chồng lấn quy hoạch này. Dự án chính thức rơi vào trạng thái "đóng băng".

Trước tình thế đó, Chính phủ đã có nhiều văn bản chỉ đạo rà soát, tìm giải pháp tháo gỡ. UBND tỉnh Bình Thuận (cũ) đã từng đề xuất phương án dừng hẳn dự án thủy điện để ưu tiên cho hồ thủy lợi, đồng thời xác định chi phí hợp lý để bồi thường hoặc ưu tiên giao phần phát điện kết hợp (34 MW) trong dự án hồ La Ngà 3 cho chủ đầu tư.

Tuy nhiên, nút thắt lớn nhất nằm ở việc Công ty Cổ phần Thủy điện La Ngâu kiên quyết không đồng thuận tự nguyện dừng dự án. Doanh nghiệp yêu cầu giải quyết chồng lấn theo đúng Luật Quy hoạch, dẫn đến việc các chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ qua các thời kỳ chưa thể thực thi triệt để. Bên cạnh đó, Tổ công tác liên ngành do Sở Kế hoạch và Đầu tư tỉnh Bình Thuận chủ trì ở giai đoạn trước cũng bị phê bình vì chưa chủ động, tích cực nghiên cứu tham mưu để dứt điểm vụ việc.

Hướng đi nào cho tương lai

Tại thời điểm thanh tra năm 2026, cả hai dự án tiếp tục nằm trong các quy hoạch ngành cấp quốc gia do Thủ tướng Chính phủ phê duyệt. Do đó, thẩm quyền điều chỉnh, bổ sung hoặc loại bỏ dự án ra khỏi quy hoạch hoàn toàn thuộc thẩm quyền của Thủ tướng.

Cơ quan chức năng địa phương từng đưa ra giải pháp "tối hậu thư": Đề nghị doanh nghiệp dịch chuyển vị trí nhà máy thủy điện về phía hạ lưu hồ La Ngà 3 để bảo toàn mục tiêu kinh doanh, đồng thời nhường mặt bằng cho dự án thủy lợi. Trường hợp doanh nghiệp không hợp tác, phương án thu hồi dự án theo quy định pháp luật và dựa trên các cam kết rủi ro năm 2007 sẽ được xem xét.

Hồ La Ngà 3 là dự án đa mục tiêu cấp thiết nhằm bảo đảm nguồn nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và dịch vụ cho cả một vùng kinh tế. Việc giải quyết dứt điểm những tồn đọng tại thủy điện La Ngâu không chỉ là nhiệm vụ gỡ khó cho doanh nghiệp dở dang, mà quan trọng hơn, là để giải phóng nguồn lực đất đai, khơi thông dòng chảy đầu tư cho hạ tầng thủy lợi quốc gia. Bài học từ La Ngâu một lần nữa khẳng định: Sự nhất quán, tầm nhìn dài hạn và tính tuân thủ trong công tác quy hoạch chính là yếu tố sống còn của mọi dự án đầu tư./.