Dự án hồ Thụy Phương 2: Bài học và những bất thường trong quản lý tài nguyên đất màu

Xe tải chở đất từ dự án xây dựng hồ điều hòa Thụy Phương 2 đi về các điểm đổ. Ảnh PV.

Nỗi ám ảnh của cư dân Đông Ngạc

Tiếp nối những bất thường đã phản ánh ở bài trước, hoạt động khai thác và vận chuyển đất tại dự án xây dựng hồ điều hòa Thụy Phương 2 đang lộ rõ những mảng tối trong công tác quản lý tài nguyên. Đây là dự án hạ tầng trọng điểm của Hà Nội, nơi mà mỗi mét khối đất đào lên đều là tài sản quốc gia cần được bảo vệ nghiêm ngặt.

Dự án có quy mô mặt hồ khoảng 14,5ha, tổng mức đầu tư 700 tỷ đồng từ ngân sách thành phố. Hạng mục trọng tâm bao gồm đào lòng hồ với khối lượng khổng lồ khoảng 730.000 m³ đất và thi công kè bao quanh dài 1.952m. Đơn vị chủ đầu tư dự án là Ban Quản lý dự án Đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp TP. Hà Nội; liên danh nhà thầu thực hiện gồm: Công ty CP Quảng Tây, Công ty CP Xây dựng và Thương mại Sơn Tây và Công ty CP Khoa học công nghệ Việt Nam.

Với một công trình trọng điểm có sự tham gia của những đơn vị lớn, mỗi mét khối đất đào lên đáng lẽ phải được kiểm soát nghiêm ngặt theo quy định của Luật Đất đai 2024 và Luật Bảo vệ môi trường 2020. Tuy nhiên, thực tế tài sản công đang có dấu hiệu ‘chảy máu’ dưới sự bao phủ của bóng đêm.

Ghi nhận thực tế cuối tháng 4, đầu tháng 5/2026 cho thấy, cứ khoảng 20 giờ 30 mỗi tối, khi khu dân cư Đông Ngạc bắt đầu nghỉ ngơi, các đoàn xe tải hạng nặng mới chính thức ‘thức giấc’. Từng đoàn xe nối đuôi nhau dài hàng trăm mét, ánh đèn pha quét sáng cả những tuyến đường dân sinh nhỏ hẹp. Tiếng động cơ gầm rú xuyên đêm cùng lượng khí thải khổng lồ khiến không khí trở nên ngột ngạt.

Buổi tối xuất hiện nhiều xe tải chở dất có dấu hiệu chở quá tải, chất đất cao vượt thành thùng nhưng che chắn hết sức sơ sài di chuyển trên đường Tân Xuân ( Đông Ngạc – Hà Nội). Ảnh PV.

Nghiêm trọng hơn, nhiều phương tiện có dấu hiệu chở quá tải, chất đất cao vượt thành thùng nhưng che chắn hết sức sơ sài. Khi xe tăng tốc hoặc đi qua đoạn đường gồ ghề, đất đá rơi vãi tạo thành những lớp bụi mịn dày đặc, phủ kín từ cây cối đến nhà dân.

Trời tối xuất hiện từng đoàn xe tải chở đất ra vào Bến Chèm gây ùn tắc cục bộ cả một tuyến đường. Sự việc gây ô nhiễm do bụi và tiếng ồn làm ảnh hưởng nghiêm trọng tới người dân trên địa bàn. Ảnh PV.

Người dân dọc tuyến đường ra bến Chèm bức xúc cho biết, họ phải đóng kín cửa suốt ngày đêm để hạn chế bụi bẩn và mùi khói thải. Tình trạng kéo dài nhiều tháng không chỉ gây ô nhiễm mà còn tạo áp lực nặng nề lên hạ tầng giao thông, biến việc di chuyển của học sinh và người lao động vào ban đêm trở thành một mối nguy tiềm ẩn tai nạn.

Xuất hiện liên tục các xe chở đất về Bến Chèm tập kết đất màu để vận chuyển lên thuyền đi tiêu thụ.Ảnh PV.

Lộ trình ‘tàng hình’ của tài nguyên đất màu

Tại khu vực bến Chèm, hoạt động tập kết và trung chuyển đất xuống tàu thủy diễn ra nhộn nhịp cả ngày lẫn đêm. Từ góc nhìn trên cao, các tàu vận tải đường thủy neo đậu sát bờ, máy xúc hoạt động liên tục để đưa đất xuống khoang tàu phục vụ vận chuyển đi nơi khác. Khối lượng đất này bao gồm cả đất màu thuộc loại tài nguyên có giá trị sinh học và kinh tế cao đối với nông nghiệp hữu cơ.

Câu hỏi đặt ra là việc đưa đất dự án xuống tàu thủy tại bến Chèm đã được cấp phép đúng quy định hay chưa? Theo Nghị định 168/2024/NĐ-CP, các hành vi chở quá tải, không che chắn gây rơi vãi đều bị xử phạt nghiêm khắc, mức phạt lên đến hàng chục triệu đồng và tước giấy phép lái xe. Tuy nhiên, việc đoàn xe vẫn ngang nhiên hoạt động xuyên đêm đặt ra nghi vấn về sự buông lỏng quản lý của chính quyền cơ sở và các lực lượng chức năng.

Hoạt động vận chuyển đất từ các xe xuống tàu diễn ra khẩn trương và liên tục. dấu hỏi pháp lý về nguồn gốc đất này được vận chuyển về Bến Chèm cần được làm rõ. Ảnh PV.

Những dấu hỏi về tính pháp lý của dòng chảy tài nguyên đất tại Thụy Phương 2 vẫn chưa tìm được lời giải đáp thỏa đáng. Nhằm mang đến cái nhìn đa chiều nhất, Tạp chí Hữu cơ Việt Nam đã chủ động liên hệ đặt lịch công tác với UBND phường Đông Ngạc, Công an địa phương và phía Ban Quản lý dự án. Dẫu vậy, đến nay phản hồi từ các cơ quan này vẫn là một ẩn số, khiến lộ trình của những chuyến tàu đêm càng trở nên mù mịt hơn trong mắt cộng đồng.

Trong bối cảnh Hà Nội đang hướng tới khai thác quỹ đất bãi sông cho nông nghiệp sinh thái với thời hạn thuê lên tới 20 năm, việc để thất thoát đất màu tại dự án Thụy Phương 2 là một nghịch lý xót xa. Đất màu không phải là phế thải xây dựng vô giá trị mà là sinh kế của nông dân, là tài sản không tái tạo mà thiên nhiên phải mất hàng thế kỷ mới bồi đắp nên.

Việc để nguồn ‘vàng nâu’ này bị tháo chạy dưới những chuyến tàu đêm, biến tài sản công thành hàng hóa thương mại trôi nổi không chỉ là sự thất thoát về kinh tế mà còn là sự tổn thương nghiêm trọng đến niềm tin của cộng đồng vào tính minh bạch của các dự án ngân sách.

Quản lý tài nguyên đất từ các dự án đầu tư công không thể chỉ nằm trên những bản kế hoạch phê duyệt rồi bị lãng quên giữa bụi đường và bóng tối. Đã đến lúc các cơ quan thanh tra, cảnh sát giao thông và tài nguyên môi trường cần thực hiện trách nhiệm giám sát bằng những chế tài nghiêm khắc nhất, thay vì để mặc cho những ‘hung thần’ bóng đêm tự ý định đoạt số phận của tài nguyên quốc gia.

Sự thượng tôn pháp luật và quyền được sống trong môi trường trong lành của người dân Đông Ngạc phải được đặt lên trên lợi ích cục bộ của bất kỳ đơn vị thi công nào. Chỉ khi mỗi mét khối đất được trả về đúng sứ mệnh của nó, công cuộc xây dựng nông nghiệp bền vững mới thực sự có nền móng vững chắc.