Đề xuất tiêu chí vùng nguyên liệu đạt chuẩn để thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp bền vững

Tại cuộc toạ đàm mới đây của Chính sách nông nghiệp và môi trường (ISPAE), sản xuất nông nghiệp Việt Nam hiện vẫn chủ yếu dựa trên các hộ quy mô nhỏ, manh mún, gây khó khăn cho việc áp dụng khoa học công nghệ, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và phát triển các chuỗi liên kết bền vững

Trước tình trạng thị trường trong nước và quốc tế ngày càng đặt ra yêu cầu cao về chất lượng, an toàn thực phẩm, truy xuất nguồn gốc và phát triển bền vững, việc hình thành các vùng nguyên liệu đạt chuẩn được xem là giải pháp quan trọng để nâng cao hiệu quả liên kết chuỗi giá trị nông nghiệp. Theo nghiên cứu đề xuất của Viện Chiến lược, Chính sách nông nghiệp và môi trường (ISPAE), sản xuất nông nghiệp Việt Nam hiện vẫn chủ yếu dựa trên các hộ quy mô nhỏ, manh mún, gây khó khăn cho việc áp dụng khoa học công nghệ, xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc và phát triển các chuỗi liên kết bền vững. Trong khi đó, nhiều thị trường xuất khẩu lớn như Hoa Kỳ, Liên minh châu Âu, Nhật Bản hay Trung Quốc đang tăng cường các tiêu chuẩn liên quan đến phát thải carbon, bảo vệ môi trường và minh bạch chuỗi cung ứng.

Từ năm 2022 đến năm 2025, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai thí điểm xây dựng vùng nguyên liệu nông, lâm sản đạt chuẩn tại 13 tỉnh với mục tiêu hình thành 5 vùng nguyên liệu quy mô lớn, làm cơ sở nhân rộng trên phạm vi cả nước. Trên cơ sở kết quả thí điểm và khảo sát thực tế tại nhiều địa phương, dự thảo tiêu chí vùng nguyên liệu đạt chuẩn được xây dựng theo 5 nhóm nội dung chính gồm quy mô và quy hoạch vùng nguyên liệu; hạ tầng phục vụ sản xuất, kinh doanh; tổ chức sản xuất; ứng dụng khoa học công nghệ và chuyển đổi số; hiệu quả kinh tế, xã hội và môi trường.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã triển khai thí điểm xây dựng vùng nguyên liệu nông, lâm sản đạt chuẩn tại 13 tỉnh với mục tiêu hình thành 5 vùng nguyên liệu quy mô lớn, làm cơ sở nhân rộng trên phạm vi cả nước

Theo đề xuất, vùng nguyên liệu đạt chuẩn phải là vùng sản xuất hàng hóa tập trung, quy mô lớn, phù hợp với quy hoạch phát triển ngành hàng và có bản đồ số quản lý vùng. Hệ thống hạ tầng phải bảo đảm các điều kiện về giao thông nội vùng, thủy lợi, điện, logistics, môi trường và hạ tầng số phục vụ sản xuất, chế biến và tiêu thụ nông sản. Đối với tổ chức sản xuất, tối thiểu 70% sản lượng phải được tiêu thụ thông qua các hình thức liên kết chuỗi giá trị. Ít nhất 50% hộ nông dân trong vùng tham gia các tổ chức kinh tế tập thể như hợp tác xã hoặc tổ hợp tác. Đồng thời, 100% hợp tác xã phải hoạt động đúng quy định pháp luật và có cán bộ được đào tạo về quản trị.

Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu tối thiểu 70% diện tích hoặc sản lượng được sản xuất theo các tiêu chuẩn chứng nhận hoặc quy trình sản xuất bền vững như GAP, hữu cơ, FSC, ASC hay các mô hình giảm phát thải

Dự thảo cũng đặt ra yêu cầu tối thiểu 70% diện tích hoặc sản lượng được sản xuất theo các tiêu chuẩn chứng nhận hoặc quy trình sản xuất bền vững như GAP, hữu cơ, FSC, ASC hay các mô hình giảm phát thải. Toàn bộ diện tích vùng nguyên liệu phải được cấp mã số vùng trồng hoặc vùng nuôi, đồng thời tăng cường ứng dụng công nghệ số, cơ giới hóa và truy xuất nguồn gốc. Về hiệu quả, giá trị sản xuất trên một đơn vị diện tích trong vùng nguyên liệu đạt chuẩn phải cao hơn ít nhất 10% so với khu vực bên ngoài vùng. Các tiêu chí cũng hướng tới nâng cao thu nhập cho người sản xuất, sử dụng hiệu quả tài nguyên, giảm tác động môi trường và tăng khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu.

Đóng góp ý kiến với ISPAE, nhiều đại biểu cho rằng việc ban hành tiêu chí vùng nguyên liệu đạt chuẩn sẽ tạo cơ sở pháp lý quan trọng để phát triển các vùng sản xuất tập trung gắn với liên kết chuỗi giá trị, qua đó nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản Việt Nam và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững trong giai đoạn tới.