Ảnh minh họa

Gián đoạn kiểm nghiệm – nguyên nhân gây “tê liệt” xuất khẩu

Theo báo cáo của Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk, nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này là do các phòng xét nghiệm được chỉ định phục vụ kiểm nghiệm dư lượng hóa chất (như cadimi, vàng ô...) cho sản phẩm sầu riêng xuất khẩu đồng loạt tạm ngừng hoạt động từ ngày 11/10/2025 để bảo trì và nâng cấp hệ thống.

Sự cố này diễn ra đúng vào cao điểm thu hoạch sầu riêng của Đắk Lắk – thủ phủ sầu riêng lớn nhất cả nước, dự kiến còn kéo dài 20–30 ngày nữa mới kết thúc vụ. Việc tạm dừng kiểm nghiệm khiến toàn bộ hoạt động xuất khẩu bị ngưng trệ, gây ra hệ lụy nghiêm trọng cho doanh nghiệp, hợp tác xã và người dân.

Doanh nghiệp “đứng bánh”, nông dân khốn đốn

Theo thống kê sơ bộ, hiện gần 2.000 container sầu riêng bị mắc kẹt tại các kho lạnh, nhà máy chế biến, trên đường vận chuyển và tại cửa khẩu xuất khẩu. Do không có chứng nhận kiểm nghiệm, các lô hàng này không thể hoàn tất thủ tục thông quan.

Trước tình hình đó, nhiều doanh nghiệp buộc phải tạm ngừng thu mua sầu riêng từ người dân, khiến giá sầu riêng trên thị trường nội địa giảm sâu. Hàng nghìn hộ nông dân vì lo thua lỗ nên không dám thu hoạch, dẫn đến nguy cơ hàng nghìn tấn sầu riêng chín rụng, hư hỏng ngay tại vườn.

Không chỉ vậy, các chi phí lưu kho, điện lạnh, vận chuyển tăng cao từng ngày, khiến doanh nghiệp chịu tổn thất kép. Nhiều đơn vị phản ánh thiệt hại đã lên tới hàng chục tỷ đồng mỗi ngày nếu tình trạng kéo dài.

“Chuỗi cung ứng sầu riêng có thể đứt gãy bất cứ lúc nào nếu khâu kiểm nghiệm không được khôi phục sớm,” văn bản của Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk cảnh báo. Sự cố này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập của người trồng và doanh nghiệp mà còn đe dọa uy tín của ngành sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Bốn kiến nghị khẩn gửi cấp Trung ương

Trước tình hình đặc biệt khẩn cấp, Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk đã kiến nghị bốn nhóm giải pháp cấp bách:

1. Chỉ đạo khẩn khôi phục hoạt động xét nghiệm: Đề nghị Bộ NN&MT và Thủ tướng Chính phủ chỉ đạo sớm cho phép các phòng xét nghiệm được công nhận tái hoạt động phục vụ xuất khẩu, đặc biệt ưu tiên khu vực Tây Nguyên trong giai đoạn cuối vụ.
2. Thiết lập cơ chế “ưu tiên nhanh” (Fast-track): Cho phép các mẫu kiểm nghiệm sầu riêng được xử lý ưu tiên trong thời gian cao điểm để rút ngắn thời gian chờ và giảm thiệt hại cho doanh nghiệp.
3. Ủy quyền tạm thời cho đơn vị xét nghiệm địa phương: Kiến nghị xem xét cho phép các cơ sở xét nghiệm đủ năng lực tại địa phương được tạm thời thực hiện kiểm nghiệm, dưới sự giám sát của Bộ NN&MT, nhằm duy trì tính liên tục của chuỗi sản xuất – tiêu thụ – xuất khẩu.
4. Hỗ trợ thiệt hại kịp thời: Đề nghị các cơ quan chức năng rà soát, thống kê và ban hành chính sách hỗ trợ tài chính đối với các doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân bị ảnh hưởng nặng nề.

Nguy cơ ảnh hưởng thương hiệu quốc gia

Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk nhấn mạnh, nếu sự cố không được khắc phục sớm, thiệt hại kinh tế sẽ lan rộng, không chỉ trong phạm vi địa phương mà còn tác động dây chuyền đến toàn vùng Tây Nguyên – nơi chiếm hơn 40% diện tích trồng sầu riêng cả nước.

Ngoài ra, việc giao hàng trễ hoặc vi phạm hợp đồng có thể khiến đối tác nước ngoài mất niềm tin, ảnh hưởng nghiêm trọng đến thương hiệu “Sầu riêng Việt Nam” vốn đang được xây dựng vững chắc tại thị trường Trung Quốc, Hàn Quốc và một số nước ASEAN.

Hiệp hội Sầu riêng Đắk Lắk bày tỏ mong muốn Chính phủ, Bộ NN&MT và UBND tỉnh sớm có chỉ đạo tháo gỡ, đảm bảo thông suốt xuất khẩu, ổn định sản xuất và bảo vệ quyền lợi của người dân, doanh nghiệp. Đồng thời, thể hiện quyết tâm của ngành sầu riêng Đắk Lắk trong việc giữ vững chuỗi giá trị và thương hiệu quốc gia giữa thời điểm “nước sôi lửa bỏng”./.