Chuyển đổi cây trồng thích ứng biến đổi khí hậu

Anh Trương Văn Arin áp dụng kỹ thuật để cây ổi thích ứng với thiên tai. Ảnh: HỮU ANH

Chủ động tính toán để thích ứng

Theo nhiều nông dân, hiện nay nông nghiệp không còn là sự “phó mặc cho trời” mà là sự chủ động tính toán để thích ứng. Việc lựa chọn loại cây trồng vừa mang lại giá trị kinh tế, vừa có khả năng chống chịu thiên tai trở thành bài toán then chốt. Thực tế, nông dân đã chủ động thay đổi tư duy, từ bỏ lối canh tác truyền thống kém hiệu quả để hướng tới các mô hình đa canh bền vững.

Tại xã Quế Sơn, anh Trương Văn Arin, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Rừng Bảo, là một trong những người tiên phong trong chuyển đổi từ cây lâm nghiệp sang cây ăn trái. Anh Arin cho biết, trước đây khu đất này chủ yếu trồng keo và bạch đàn khiến đất đai bị chai cứng, đá sỏi nhiều và thiếu hụt vi sinh vật. Sau 2 năm kiên trì cải tạo, khoan giếng tìm nguồn nước và xây dựng thảm cỏ xanh để giữ độ ẩm, hợp tác xã đã hình thành vùng trồng chuyên canh với 1.200 gốc ổi và 350 gốc mận phát triển đồng đều.

Điểm cốt lõi trong mô hình của anh Arin chính là kỹ thuật “làm chuyền” - một giải pháp thích ứng với đặc thù bão lũ của địa phương. Thay vì thu hoạch theo mùa vụ tập trung dễ gặp rủi ro trắng tay nếu bão đổ bộ, hợp tác xã thực hiện bấm cành để cây ra trái quanh năm.

“Mỗi tháng chúng tôi thu hoạch bình quân 1-2 tấn ổi. Việc làm cuốn chiếu giúp dòng vốn xoay vòng liên tục, đồng thời nếu gặp thiên tai thì chỉ một tháng sau cây đã có đợt trái mới để cung ứng ra thị trường”, anh Arin chia sẻ. Kết quả thực chất rất khả quan, năm thứ hai hợp tác xã đã thu về 11 tấn ổi chất lượng cao, giòn ngọt, được thị trường đón nhận tích cực. Mục tiêu trong năm 2026, đơn vị phấn đấu đạt sản lượng 50 tấn ổi.

Tương tự, tại xã Tây Hồ, mô hình của anh Nguyễn Duy Phương cũng minh chứng cho hiệu quả của phương thức “lấy ngắn nuôi dài”. Trên diện tích 3.000m2 đất đỏ bazan vốn bỏ hoang, anh Phương đã cải tạo để trồng đa canh 80 gốc bưởi cùng ổi, chôm chôm, bơ, mít và quýt đường. Để duy trì nguồn vốn và cải tạo đất theo hướng hữu cơ, anh trồng dặm thêm chuối. Việc tận dụng địa hình khuất gió, có đồi núi che chắn giúp vườn cây của anh trụ vững qua các mùa bão. Sau 6 năm canh tác, vườn cây bắt đầu bước vào giai đoạn thu hoạch rộ, mang lại thu nhập ổn định.

Anh Nguyễn Duy Phương trồng cây ăn trái từ mảnh vườn bỏ hoang. Ảnh: HỮU ANH

Thực tế sản xuất cho thấy, kinh nghiệm dân gian kết hợp với kỹ thuật canh tác hiện đại chính là “trợ lực” giúp nông dân Đà Nẵng đứng vững trước biến đổi khí hậu. Câu chuyện của ông Huỳnh Như Khánh (xã Bà Nà) là một bài học điển hình về sự chủ động ứng phó với thiên tai. Với hơn 20 năm gắn bó với kinh tế vườn rừng, ông Khánh sở hữu trang trại hơn 2ha trồng đa dạng từ tiêu, mít, sầu riêng đến bưởi, cam, quýt.

Nhớ lại trận bão năm 2006 khiến vườn tược tan hoang, ông Khánh đã rút ra kinh nghiệm xương máu trong việc bảo vệ cây ăn trái lâu năm. Thay vì để cây tự sinh tự diệt trước gió lớn, ông chủ động thực hiện kỹ thuật “tẩy lá” khi có tin bão.

“Thà chấp nhận mất một mùa thu hoạch, tuốt sạch lá để gió lùa qua cành, giữ cho gốc không bị lung lay, bứng rễ. Bão qua, cây lại nứt lộc và phục hồi nhanh chóng. Đây là cách để bảo vệ tài sản là những gốc cây 20 năm tuổi”, ông Khánh cho hay. Phương pháp này tuy đơn giản nhưng lại mang tính thực tiễn cao, giúp giảm thiểu tối đa thiệt hại về cấu trúc cây trồng sau thiên tai.

Cần giải pháp đồng bộ

Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật Đà Nẵng (Sở Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, thành phố có diện tích đất nông nghiệp hơn 200.724ha. Thời gian qua, công tác chuyển đổi cơ cấu cây trồng phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng và thị trường tăng giá trị sản xuất được thành phố quan tâm, chỉ đạo và triển khai thực hiện hiệu quả. Theo thống kê năm 2025, tổng diện tích chuyển đổi cơ cấu cây trồng hơn 1.156ha. Loại hình cây trồng chuyển đổi khá đa dạng, đa số diện tích chuyển đổi đều cho lợi nhuận tăng bình quân 20-30% trên cùng chân đất. Riêng các xã trung du miền núi chuyển đổi được khoảng 100ha sang trồng cây dược liệu, cây ăn trái...

Ông Huỳnh Như Khánh áp dụng kinh nghiệm dân gian trong thích ứng với thiên tai. Ảnh: HỮU ANH

Theo ngành nông nghiệp, chuyển đổi cơ cấu cây trồng đạt được một số kết quả nhất định, tuy nhiên vẫn còn gặp khó khăn, hạn chế. Đơn cử là ở vùng trung du và miền núi, diện tích đất sản xuất nông nghiệp thường manh mún, nhỏ lẻ, có độ dốc cao nên không thuận lợi cho việc tưới tiêu, cơ giới hóa, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật. Tình hình thiên tai, dịch bệnh thường xuyên xảy ra, tác động rất lớn đến tình hình sản xuất, đời sống kinh tế xã hội tại các địa phương miền núi; chưa có nhiều doanh nghiệp đầu tư liên kết sản xuất, chế biến tiêu thụ sản phẩm; thị trường tiêu thụ thiếu ổn định, chưa khuyến khích người dân đầu tư cho sản xuất.

Ông Nguyễn Văn Thành, Phó Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật cho rằng, cần có giải pháp đồng bộ để nâng cao hiệu quả chuyển đổi cây trồng ở khu vực trung du và miền núi, giúp thích ứng với biến đổi khí hậu. Cụ thể, UBND các địa phương thực hiện hiệu quả các đề án, chương trình, cơ chế chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp của thành phố, nhất là các cơ chế khuyến khích phát triển sản xuất các loại cây ăn trái, dược liệu; phát triển kinh tế vườn, kinh tế trang trại.

Cùng với đó, xây dựng mô hình chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo hướng liên kết, thích ứng với biến đổi khí hậu; tăng cường công tác tập huấn, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật trong quá trình sản xuất. Mặt khác, các địa phương cần tiếp tục đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng, công trình thủy lợi, giao thông nông thôn, giao thông nội đồng, các cơ sở chế biến nông sản gắn liền với quy hoạch, phát triển nông thôn miền núi.