Bù đắp carbon là một giải pháp cho phép cá nhân, doanh nghiệp và tổ chức chịu trách nhiệm về lượng khí thải của mình bằng cách đầu tư vào các dự án giúp giảm, lưu trữ, hấp thụ phát thải khí nhà kính GHGs (để dễ tính toán, lượng phát thải các khí nhà kính được quy về đơn vị CO2 tương đương - CO2e).

Bù đắp phát thải carbon là một cơ chế cho phép các cá nhân, tổ chức hoặc quốc gia bù đắp lượng khí thải nhà kính (carbon footprint) của họ bằng cách tài trợ cho các dự án giúp giảm hoặc loại bỏ lượng khí thải tương đương ở nơi khác. Đây là một cách để "đền bù" cho lượng khí thải không thể tránh khỏi. Các dự án này thường được quy đổi thành tín chỉ carbon, trong đó một tín chỉ tương đương với việc giảm hoặc loại bỏ một tấn CO2 tương đương (tCO2 e).

Cơ chế hoạt động của bù đắp carbon dựa trên nguyên tắc: khí thải nhà kính gây ảnh hưởng toàn cầu, vì vậy, việc giảm phát thải ở bất kỳ đâu trên thế giới đều có lợi cho khí hậu chung. Một doanh nghiệp ở Mỹ có thể mua tín chỉ carbon từ một dự án trồng rừng ở Brazil hoặc một dự án năng lượng gió ở Việt Nam. Khi đó, doanh nghiệp này được xem là đã "bù đắp" cho một phần lượng khí thải của mình. Các dự án bù đắp carbon phổ biến bao gồm:

Năng lượng tái tạo: Xây dựng các nhà máy điện gió, điện mặt trời để thay thế các nhà máy điện than. Trồng rừng và bảo tồn rừng: Các dự án trồng cây mới (phủ xanh) và bảo vệ các khu rừng hiện có khỏi nạn phá rừng. Cây cối đóng vai trò như bể chứa carbon tự nhiên. Cải thiện hiệu quả năng lượng: Cung cấp bếp tiết kiệm nhiên liệu cho các hộ gia đình ở các nước đang phát triển, hoặc nâng cấp hệ thống chiếu sáng và sưởi ấm cho các tòa nhà. Thu hồi khí methane: Thu gom khí methane từ các bãi rác hoặc trang trại chăn nuôi để sử dụng làm năng lượng, thay vì để nó thoát ra không khí.

Lợi ích: Thúc đẩy hành động chống biến đổi khí hậu: Bù đắp carbon tạo ra một nguồn tài chính quan trọng cho các dự án xanh, đặc biệt ở các nước đang phát triển. Hỗ trợ mục tiêu trung hòa carbon: Giúp các công ty và quốc gia đạt được các mục tiêu về phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) hoặc trung hòa carbon (Carbon Neutrality). Mang lại lợi ích xã hội và môi trường: Nhiều dự án bù đắp carbon không chỉ giảm khí thải mà còn tạo ra việc làm, bảo tồn đa dạng sinh học và cải thiện sinh kế cho cộng đồng địa phương.

Rủi ro: Greenwashing (Tẩy xanh): Một trong những chỉ trích lớn nhất là các công ty có thể sử dụng bù đắp carbon như một "cái cớ" để tiếp tục phát thải ô nhiễm, thay vì thực sự giảm thiểu lượng khí thải của mình. Tính thiếu minh bạch: Một số dự án có thể không mang lại lợi ích giảm khí thải thực sự, hoặc việc tính toán lượng tín chỉ carbon không chính xác. Điều này dẫn đến sự thiếu tin tưởng vào thị trường bù đắp carbon. Tính bổ sung (Additionality): Một dự án bù đắp carbon chỉ được coi là hợp lệ khi nó mang lại lợi ích giảm phát thải "bổ sung", tức là nó sẽ không xảy ra nếu không có nguồn tài chính từ việc bán tín chỉ carbon.

Loại Bỏ Khí Nhà Kính (Greenhouse Gas Removal) Loại bỏ khí nhà kính là quá trình trực tiếp hút khí nhà kính, đặc biệt là CO2, ra khỏi khí quyển và lưu trữ chúng vĩnh viễn trong các bể chứa tự nhiên hoặc nhân tạo. Khác với bù đắp carbon (chủ yếu là tránh phát thải), loại bỏ khí nhà kính tập trung vào việc hút những gì đã được thải ra. Đây là một chiến lược then chốt để đạt được mục tiêu Net Zero, vì nó giúp cân bằng lượng khí thải không thể cắt giảm hoàn toàn.

Các phương pháp loại bỏ khí nhà kính có thể được chia thành hai loại chính: - Giải pháp tự nhiên (Nature-based Solutions): Trồng rừng và tái trồng rừng: Cây cối quang hợp và hấp thụ CO2 từ khí quyển để tạo ra sinh khối. Phục hồi đất và nông nghiệp: Các phương pháp canh tác bền vững như không cày xới và sử dụng cây che phủ giúp tăng khả năng lưu trữ carbon trong đất. Carbon xanh (Blue Carbon): Bảo tồn và phục hồi các hệ sinh thái ven biển như rừng ngập mặn, đầm lầy và cỏ biển, vì chúng có khả năng lưu trữ carbon hiệu quả hơn cả rừng trên cạn.

- Giải pháp công nghệ (Technology-based Solutions): Thu giữ và lưu trữ carbon trực tiếp từ không khí (Direct Air Capture - DAC): Các nhà máy DAC sử dụng hóa chất để lọc CO2 trực tiếp từ không khí, sau đó nén và lưu trữ chúng vĩnh viễn dưới lòng đất. Bio-energy with Carbon Capture and Storage (BECCS): Trồng cây để hấp thụ CO2, sau đó đốt sinh khối đó để sản xuất năng lượng, đồng thời thu giữ và lưu trữ lượng CO2 phát ra từ quá trình đốt. Tăng cường khoáng hóa: Sử dụng các khoáng chất cụ thể để phản ứng với CO2 trong không khí, biến nó thành vật liệu rắn và lưu trữ dài hạn.

Công cụ then chốt để đạt Net Zero: Giúp loại bỏ lượng khí thải "cứng" từ các ngành công nghiệp khó giảm thiểu như hàng không và sản xuất xi măng. Giảm nồng độ khí nhà kính trong khí quyển: Nếu được thực hiện ở quy mô lớn, các công nghệ này có thể đảo ngược một phần tác động của biến đổi khí hậu bằng cách giảm nồng độ khí nhà kính tổng thể.

Chi phí cao và quy mô nhỏ: Hầu hết các công nghệ này vẫn đang trong giai đoạn phát triển và thử nghiệm, với chi phí rất cao và quy mô còn hạn chế. Nhu cầu năng lượng lớn: Các công nghệ như DAC đòi hỏi một lượng năng lượng lớn để vận hành, và nếu năng lượng này không đến từ nguồn tái tạo, nó có thể làm tăng thêm lượng phát thải. Việc lưu trữ CO2 dưới lòng đất có thể đối mặt với rủi ro rò rỉ hoặc thiếu không gian lưu trữ an toàn.

Bù đắp carbon và loại bỏ khí nhà kính thường bị nhầm lẫn, nhưng chúng đóng vai trò bổ sung cho nhau. Bù đắp carbon là một chiến lược tài chính để hỗ trợ các dự án giảm phát thải và tạo động lực kinh tế cho hành động vì khí hậu. Nó không nhất thiết phải loại bỏ khí nhà kính đã có trong khí quyển, mà chủ yếu là ngăn chặn việc phát thải thêm. Ngược lại, loại bỏ khí nhà kính là một hành động vật lý, trực tiếp hút khí đã có sẵn trong không khí. Đây là một giải pháp thiết yếu cho mục tiêu Net Zero, nơi việc giảm phát thải đến mức tối đa là chưa đủ, mà cần phải tích cực loại bỏ phần còn lại.

Trong tương lai, để đạt được các mục tiêu khí hậu toàn cầu, cần có sự kết hợp hài hòa giữa việc giảm thiểu phát thải ngay tại nguồn (là ưu tiên hàng đầu), bù đắp carbon cho những lượng phát thải không thể cắt giảm ngay lập tức, và loại bỏ khí nhà kính ở quy mô lớn để đảo ngược nồng độ khí thải trong khí quyển./.