Chăm sóc sức khoẻ người cao tuổi - Biến thách thức thành cơ hội

Niềm vui tuổi xế chiều. Ảnh NT

Đây là thách thức không nhỏ, đòi hỏi cả hệ thống chính trị phải đổi mới tư duy, phương thức tổ chức và nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, để người dân không chỉ sống lâu hơn mà còn sống khỏe mạnh, độc lập và có chất lượng. Người cao tuổi có đặc điểm sức khỏe rất đa dạng, có những người còn khỏe mạnh, tham gia tích cực các hoạt động xã hội. Trong khi đó không ít người mắc nhiều bệnh mạn tính, suy giảm khả năng vận động hoặc phụ thuộc vào sự trợ giúp của người khác. Vì vậy, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không thể chỉ được hiểu là khám bệnh, cấp thuốc và điều trị khi có triệu chứng, mà cần được tiếp cận theo hướng toàn diện, liên tục, lấy người cao tuổi làm trung tâm, kết hợp giữa dự phòng, điều trị, phục hồi chức năng, chăm sóc dài hạn và hỗ trợ tinh thần, xã hội.

Trong những năm qua, công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại Việt Nam đã đạt được nhiều kết quả tích cực. Hệ thống chính sách về bảo vệ, chăm sóc và phát huy vai trò người cao tuổi từng bước được hoàn thiện; mạng lưới khám chữa bệnh từ tuyến cơ sở đến tuyến trung ương tiếp tục được củng cố. Bảo hiểm y tế góp phần mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh, giảm bớt gánh nặng chi phí cho người dân. Nhiều bệnh viện đã thành lập khoa lão hoặc tổ chức các hoạt động khám, điều trị và tư vấn dành cho người cao tuổi. Công tác quản lý bệnh mạn tính, truyền thông giáo dục sức khỏe, phục hồi chức năng và chăm sóc tại cộng đồng cũng ngày càng được quan tâm.

Tuy nhiên, trước tốc độ già hóa dân số nhanh chóng, những kết quả đạt được vẫn chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu ngày càng đa dạng và phức tạp của người cao tuổi. Mô hình chăm sóc hiện nay vẫn còn thiên về khám chữa bệnh, trong khi các hoạt động dự phòng, quản lý sức khỏe lâu dài, phục hồi chức năng và chăm sóc toàn diện chưa được phát triển tương xứng. Người cao tuổi thường đồng thời mắc nhiều bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường, bệnh tim mạch, bệnh phổi mạn tính, thoái hóa khớp và loãng xương. Bên cạnh đó, các vấn đề về suy dinh dưỡng, suy giảm nhận thức, trầm cảm, mất ngủ, té ngã và giảm khả năng tự chăm sóc cũng có thể xuất hiện, làm tăng nguy cơ khuyết tật và phụ thuộc.

Nguồn nhân lực chuyên môn về lão khoa chưa đáp ứng đầy đủ so với nhu cầu thực tế. Chăm sóc người cao tuổi đòi hỏi kiến thức và kỹ năng đặc thù về quá trình lão hóa, đa bệnh lý, sử dụng thuốc an toàn, dinh dưỡng, phục hồi chức năng, sức khỏe tâm thần và chăm sóc giảm nhẹ khi cần thiết. Tuy nhiên, năng lực chuyên môn giữa các cơ sở y tế còn chưa đồng đều; số lượng nhân lực được đào tạo chuyên sâu về lão khoa, cũng như nhân lực có kỹ năng chăm sóc dài hạn, cần tiếp tục được phát triển. Không chỉ bác sĩ mà điều dưỡng, kỹ thuật viên phục hồi chức năng, nhân viên công tác xã hội và người chăm sóc tại nhà đều cần được trang bị kiến thức phù hợp.

Những nhà báo hưu nhưng không nghỉ ở Thái Nguyên. Ảnh NT

Gánh nặng tài chính cũng là một trở ngại lớn đối với công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Các bệnh mạn tính thường phải điều trị lâu dài, tái khám định kỳ và sử dụng nhiều thuốc. Ngoài chi phí y tế, nhiều gia đình còn phải chi trả cho dinh dưỡng, phương tiện hỗ trợ vận động, cải tạo nhà ở và người chăm sóc. Bảo hiểm y tế có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ chi phí khám chữa bệnh, nhưng không thể đáp ứng toàn bộ nhu cầu chăm sóc sức khỏe. Với những người cao tuổi không có khả năng tự chủ tài chính, những khoản chi này có thể trở thành gánh nặng rất đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận dịch vụ và chất lượng cuộc sống.

Để khắc phục những hạn chế trên, trước hết cần đổi mới mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi theo hướng toàn diện, liên tục và cá thể hóa. Mỗi người cao tuổi cần được đánh giá không chỉ về bệnh lý mà còn về khả năng vận động, nhận thức, dinh dưỡng, tâm lý, khả năng tự chăm sóc và điều kiện sống. Trên cơ sở đó, cơ sở y tế xây dựng kế hoạch chăm sóc phù hợp, kết hợp điều trị, dự phòng biến chứng, phục hồi chức năng và hỗ trợ sinh hoạt. Đối với người mắc nhiều bệnh mạn tính, cần tăng cường phối hợp giữa các chuyên khoa, rà soát thuốc định kỳ và bảo đảm sự liên tục trong chăm sóc giữa bệnh viện, y tế cơ sở và gia đình.

Phát triển nguồn nhân lực lão khoa phải được xác định là nhiệm vụ trọng tâm, chiến lược. Cần đẩy mạnh đào tạo liên tục và phát triển mạng lưới hỗ trợ chuyên môn giữa các bệnh viện. Đồng thời, cần quan tâm đào tạo điều dưỡng lão khoa, nhân viên phục hồi chức năng, nhân viên công tác xã hội và người chăm sóc tại nhà.

Một giải pháp quan trọng khác là xây dựng và áp dụng bộ tiêu chí đánh giá chất lượng chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại các bệnh viện lão khoa, bệnh viện đa khoa có chuyên khoa lão và cơ sở chăm sóc người cao tuổi. Bộ tiêu chí cần bao quát năng lực tổ chức, nhân lực, đánh giá toàn diện người bệnh, quản lý bệnh mạn tính, sử dụng thuốc an toàn, phòng ngừa té ngã, suy dinh dưỡng, loét do tỳ đè, phục hồi chức năng và chăm sóc sau xuất viện. Đồng thời, cần theo dõi các kết quả như mức độ duy trì khả năng tự chăm sóc, tỷ lệ biến chứng có thể phòng ngừa, tình trạng tái nhập viện và sự hài lòng của người bệnh, gia đình. Việc đánh giá phải gắn với hoạt động cải tiến chất lượng thực chất, tránh hình thức và tạo cơ sở để phân bổ nguồn lực theo nhu cầu.

Già hóa dân số không chỉ là thách thức mà còn là cơ hội để Việt Nam đổi mới hệ thống y tế, nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác chăm sóc người cao tuổi, góp phần xây dựng một xã hội nhân văn hơn. Những kết quả đạt được trong thời gian qua là nền tảng quan trọng, nhưng để đáp ứng yêu cầu trong giai đoạn tới, cần chuyển mạnh từ chăm sóc chủ yếu khi có bệnh sang quản lý sức khỏe suốt quá trình lão hóa; từ phụ thuộc phần lớn vào gia đình sang mô hình chia sẻ trách nhiệm giữa Nhà nước, hệ thống y tế, cộng đồng và gia đình; từ chú trọng số lượng dịch vụ sang quan tâm thực chất đến chất lượng và kết quả chăm sóc. Thành công của công tác chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không chỉ được đo bằng tuổi thọ trung bình, mà còn bằng số năm sống khỏe mạnh, khả năng duy trì sự độc lập, chất lượng cuộc sống và mức độ hài lòng của người cao tuổi. Đầu tư cho lĩnh vực này chính là đầu tư cho tương lai bền vững của đất nước.