Hiện đang ghi nhận tác động của biến đổi khí hậu không phân bổ đồng đều, gây gia tăng bất bình đẳng trong sản xuất nông nghiệp giữa các khu vực và nhóm nông dân

Biến đổi khí hậu đang tái định hình ngành nông nghiệp toàn cầu khi các hiện tượng nắng nóng cực đoan, hạn hán kéo dài và mưa lũ bất thường xuất hiện với tần suất ngày càng dày đặc. Hiện đang ghi nhận tác động của biến đổi khí hậu không phân bổ đồng đều, gây gia tăng bất bình đẳng trong sản xuất nông nghiệp giữa các khu vực và nhóm nông dân. Theo các nghiên cứu gần đây, năng suất nông nghiệp tại nhiều vùng nhiệt đới hiện thấp hơn tới 35% so với mức có thể đạt được nếu không chịu tác động của biến đổi khí hậu. Các mặt hàng quan trọng như cà phê, ca cao và bông liên tục biến động sản lượng do thời tiết thất thường.

Nông trại quy mô lớn thường có điều kiện đầu tư hệ thống tưới tiêu, giống cây chịu hạn, bảo hiểm mùa vụ và công nghệ dự báo thời tiết. Trong khi đó, các hộ sản xuất nhỏ lại phụ thuộc nhiều vào lượng mưa tự nhiên và nguồn vốn hạn chế, khiến họ dễ tổn thương hơn trước các cú sốc khí hậu. Nhiệt độ tăng cao cũng tạo thêm áp lực đối với lao động nông nghiệp. Báo cáo của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hợp quốc và Tổ chức Khí tượng Thế giới cho thấy nắng nóng cực đoan đang đe dọa sinh kế của hơn 1 tỷ người trên toàn cầu. Một số khu vực có thể phải đối mặt với tới 250 ngày mỗi năm quá nóng để làm việc ngoài trời.

Nếu nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 2°C, khoảng 27% dân số thế giới có thể phải đối mặt với tình trạng đất đai khô hạn bất thường, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp

Bên cạnh đó, lượng mưa ngày càng phân bố không đồng đều. Nghiên cứu theo dõi giai đoạn 1980-2022 cho thấy nhiều khu vực trên thế giới đang chứng kiến lượng mưa tập trung vào các đợt ngắn nhưng cường độ lớn, trong khi thời gian khô hạn kéo dài hơn. Nếu nhiệt độ toàn cầu tăng thêm 2°C, khoảng 27% dân số thế giới có thể phải đối mặt với tình trạng đất đai khô hạn bất thường, gây ảnh hưởng trực tiếp đến sản xuất nông nghiệp. Mặc dù nông nghiệp là một trong những lĩnh vực chịu tác động trực tiếp nhất từ biến đổi khí hậu, chỉ khoảng 4% nguồn tài chính khí hậu toàn cầu hiện được phân bổ cho các hoạt động tăng cường khả năng chống chịu của ngành này. Các chuyên gia cho rằng mức đầu tư này chưa tương xứng với vai trò của nông nghiệp trong bảo đảm an ninh lương thực và sinh kế cho hàng tỷ người.

Nếu không có các chính sách hỗ trợ phù hợp, khoảng cách giữa những nông hộ có khả năng thích ứng và những nhóm dễ bị tổn thương sẽ tiếp tục gia tăng. Đầu tư vào hạ tầng thủy lợi, hệ thống cảnh báo sớm, giống cây trồng thích ứng khí hậu và các chương trình hỗ trợ tài chính cho nông dân quy mô nhỏ được xem là những giải pháp then chốt nhằm giảm thiểu bất bình đẳng và tăng khả năng chống chịu của ngành nông nghiệp trước các sự thay đổi khí hậu ngày càng khó lường.