Mỗi năm có khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa thải ra môi trường, trong đó một lượng lớn bị thải ra biển - Ảnh minh họa.

Ô nhiễm nhựa, hay còn gọi là ô nhiễm "trắng", đang trở thành thách thức môi trường cấp bách trên phạm vi toàn cầu, trong đó có Việt Nam. Tác động tiêu cực của rác thải nhựa đến động vật hoang dã, hệ sinh thái và sức khỏe con người đòi hỏi những biện pháp xử lý kịp thời và mạnh mẽ hơn.

Sự gia tăng nhanh chóng của dân số và phát triển kinh tế đã thúc đẩy đáng kể việc sử dụng sản phẩm nhựa tại Việt Nam. Theo thống kê, mỗi năm có khoảng 1,8 triệu tấn rác thải nhựa thải ra môi trường, trong đó một lượng lớn bị thải ra biển. Tỷ lệ tái chế nhựa còn thấp, chỉ khoảng 27%, trong khi phần lớn rác thải được xử lý bằng phương pháp chôn lấp hoặc đốt. Điều này tạo ra gánh nặng lớn cho môi trường, đe dọa thảm họa "ô nhiễm trắng".

Rác thải nhựa, tồn tại dưới nhiều dạng vật thể khác nhau, gây ô nhiễm không khí và nguồn nước. Quá trình đốt nhựa sản sinh chất độc hại, ảnh hưởng đến sức khỏe con người và hệ sinh thái. Việc chôn lấp nhựa làm suy giảm chất lượng đất, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây trồng. Do thời gian phân hủy kéo dài, rác thải nhựa tích tụ gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng đến động vật và vi sinh vật.

Để giải quyết vấn đề này, Việt Nam đã ban hành nhiều chính sách nhằm giảm thiểu rác thải nhựa. Luật Bảo vệ môi trường 2020 quy định trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR), yêu cầu các doanh nghiệp thu gom và tái chế sản phẩm, bao bì nhựa. Nghị định số 08/2022/NĐ-CP đề ra lộ trình hạn chế sản xuất, nhập khẩu túi ni-lông khó phân hủy và sản phẩm nhựa dùng một lần.

Để thực thi hiệu quả các quy định pháp luật, cần rà soát và ban hành các quy định về quản lý chất thải nhựa; nghiên cứu lộ trình hạn chế sản phẩm nhựa khó phân hủy; đề xuất quy định trách nhiệm tái chế cho nhà sản xuất; xây dựng nhãn sinh thái cho sản phẩm thân thiện môi trường; và thúc đẩy nghiên cứu, ứng dụng công nghệ tái chế.

Cần thiết lập cơ chế ưu đãi cho doanh nghiệp sản xuất thân thiện môi trường và doanh nghiệp tái chế; tăng cường chuyển giao công nghệ tái chế; phát triển hạ tầng thu gom, tái chế; và phân loại rác thải tại nguồn. Các địa phương cần xây dựng và nhân rộng mô hình hiệu quả trong thu gom, phân loại, xử lý rác thải; đồng thời biểu dương các sáng kiến bảo vệ môi trường.