Vấn nạn "thực phẩm bẩn": Thực tiễn và giải pháp

Vấn nạn thực phẩm bẩn

Thực phẩm không đảm bảo an toàn vệ sinh sẽ dễ bị ô nhiễm bởi các tác nhân lý, hóa, sinh học, nếu được tiêu thụ sẽ gây hại cho cơ thể. Tác động tức thời có thể gây ra ngộ độc thực phẩm từ nhẹ cho đến nặng như đau bụng, nôn mửa, tiêu chảy..

Tuy nhiên nguy hiểm hơn là sự tích lũy lâu dài của các độc tố trong thực phẩm bẩn gây ra những hậu quả mạn tính mà không có biểu hiện ngay ra bên ngoài, nguy hiểm nhất có thể kể đến là ung thư.

Ngày nay, thực phẩm bẩn xuất hiện rất nhiều, người tiêu dùng gặp khó khăn trong vấn đề nhận biết, khó phân biệt đâu là thực phẩm bẩn đâu là thực phẩm sạch, an toàn.

Thời gian gần đây, Cơ quan chức năng đã phát hiện nhiều thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

Ngày 27/5, Đội Quản lý thị trường số 4 tỉnh Quảng Ninh phối hợp Phòng Cảnh sát Kinh tế, Đội Kiểm soát Hải quan kiểm tra kho hàng đông lạnh tại thôn 5, xã Quảng Nghĩa, thành phố Móng Cái. Tại đây, lực lượng chức năng phát hiện nhiều thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ.

Qua kiểm tra, lực lượng chức năng phát hiện trong kho có 25 tấn mực ống đông lạnh, 300 kg sách bò và 160 kg chân gà, được bảo quản trong thùng carton và sọt nhựa. Nhiều lô hàng đã bốc mùi, không có nhãn mác hay thông tin nguồn gốc, xuất xứ.

Một trong hai cơ sở sản xuất giá đỗ ở Lào Cai bị phát hiện dùng hóa chất độc hại. (Ảnh minh họa)

Hay mới đây, Công an tỉnh Lào Cai cho biết vừa phát hiện, triệt phá 2 cơ sở trên địa bàn TP Lào Cai dùng hóa chất độc hại để sản xuất hàng trăm tấn giá đỗ bán ra thị trường. Khoảng 350 tấn giá đỗ được ủ hóa chất có hại cho sức khỏe được phân phối đến nhiều chợ dân sinh, cửa hàng rau củ trên địa bàn tỉnh Lào Cai và các địa phương lân cận trong khoảng 1 năm qua.

Trong 5 tháng, Quản lý thị trường TP. Hồ Chí Minh phát hiện 50 tấn nội tạng đông lạnh, một tấn khô bò không rõ nguồn gốc, 18.200 chai bia nhập lậu. Thông tin được ông Nguyễn Quang Huy, Chi cục phó Quản lý thị trường TP HCM, nói tại họp báo cung cấp thông tin kinh tế, xã hội chiều 15/5, khi thông tin về tình hình thực phẩm bẩn, kém chất lượng, không rõ nguồn gốc xuất xứ có diễn biến phức tạp trên địa bàn. Theo ông Huy, trước thực trạng thực phẩm bẩn, hàng hóa không rõ nguồn gốc lưu hành phức tạp, TP HCM đã tăng cường kiểm tra các mặt hàng như thực phẩm tươi sống, sản phẩm bao gói sẵn, đường cát, nội tạng động vật đông lạnh... tác động trực tiếp đến sức khỏe người tiêu dùng. Các hành vi vi phạm phổ biến như kinh doanh thực phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ; sử dụng nguyên liệu hết hạn để chế biến; vi phạm quy định về nhãn mác, vệ sinh an toàn thực phẩm.

Tình trạng quảng cáo thực phẩm sai sự thật, lạm dụng thuốc bảo vệ thực vật, thuốc thú ý, thuốc kích thích tăng trưởng diễn biến phức tạp. An toàn thực phẩm trong các khu công nghiệp, cơ sở giáo dục chưa bảo đảm… Tất cả đều ảnh hưởng lớn tới an ninh, an toàn thực phẩm.

Việc sản xuất, tiêu thụ thực phẩm bẩn không chỉ đe dọa đến sức khỏe cộng đồng mà còn có tác động xấu đến phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.

Công tác bảo đảm an toàn thực phẩm còn bộc lộ nhiều bất cập, hạn chế trong chỉ đạo, kiểm tra, giám sát. Nhiều cơ sở sản xuất, kinh doanh vi phạm quy định về an toàn thực phẩm.

"Giải bài toán" vệ sinh an toàn thực phẩm

Từ những vụ việc trên cho thấy, ATTP là nỗi lo thường xuyên của người tiêu dùng. Thực phẩm “bẩn” không những ảnh hưởng đến sức khỏe mà còn là tác nhân dẫn đến suy giảm sức lao động. Tuy nhiên, vì lợi nhuận trước mắt, các đối tượng vẫn tìm mọi cách tuồn thực phẩm “bẩn” ra thị trường với nhiều thủ đoạn tinh vi. Đáng nói, chế tài xử lý còn nhẹ, do đó, thực phẩm “bẩn” vẫn có “đất sống”.

Đối với nước ta cũng như nhiều nước đang phát triển, lương thực thực phẩm là một loại sản phẩm chiến lược, có ý nghĩa kinh tế rất quan trọng.

Đại biểu Quốc hội Phạm Văn Hoà (đoàn Đồng Tháp). Ảnh: Cổng TTĐTQH

Qua thực tiễn tiếp xúc cử tri, theo thông tin trên Báo Đại biểu Nhân dân đại biểu Phạm Văn Hoà (đoàn Đồng Tháp) nhận định đây là câu chuyện gây ra nhiều bức xúc. Bởi những sản phẩm này có thể được tiêu thụ hàng ngày, xuất hiện trôi nổi trên thị trường. Tuy nhiên đáng nói những vụ việc này vẫn tiếp diễn trong nhiều năm, chỉ đến khi các phương tiện thông tin đại chúng, báo đài phản ánh liên tục, gây nên các "cơn sóng" dư luận thì các cơ quan chức năng mới vào cuộc kiểm tra phát hiện. Do đó việc xử lý nghiêm các vụ việc này là hết sức cấp thiết.

“Tôi nghĩ việc giám sát, kiểm tra, thanh tra là công việc phải thực hiện thường xuyên, liên tục của các cơ quan chức năng. Như vậy thì mới bảo đảm được về an toàn vệ sinh thực phẩm cho người tiêu dùng. Tôi cho rằng thời gian qua một số cơ quan chức năng trong lĩnh vực này vẫn còn đang lơ là, thiếu trách nhiệm thì chúng ta nên nghiêm túc nhìn nhận và kiểm soát lại về vấn đề này”, đại biểu Phạm Văn Hoà nhấn mạnh.

Mở rộng về vấn đề quản lý Nhà nước liên quan đến kiểm soát thực phẩm bẩn, không rõ nguồn gốc xuất xứ, đại biểu Phạm Văn Hoà cho rằng Quốc hội đang thảo luận về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, đây cũng là thời điểm để siết chặt về mặt pháp lý đối với các sản phẩm, hàng hoá có thể ảnh hưởng trực tiếp tới sức khoẻ người tiêu dùng.

“Cốt lõi nhất là cần quy định những điều cấm cho các cơ sở sản xuất, các tổ chức, cá nhân kinh doanh các mặt hàng thực phẩm. Cần nghiêm trị với các đối tượng bao che, cản trở các cơ quan chức năng thực hiện nhiệm vụ.

Các cơ quan Nhà nước cũng cần vào cuộc quyết liệt, thường xuyên kiểm tra, thanh tra đối với các cơ sở sản xuất kinh doanh phục vụ người tiêu dùng, truy suất nguồn gốc sản phẩm, điều tra từ khâu chế biến, nguồn gốc nguyên liệu xuất xứ. Có vậy mới đảm bảo an toàn được cho sức khoẻ người dân”, đại biểu Phạm Văn Hoà nhận định.

Bộ Y tế cho biết, hiện nay, chế tài xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm đã được quy định đầy đủ và đảm bảo tính răn đe. Mức phạt tiền tối đa lên đến 07 lần giá trị hàng hóa vi phạm đối với mọi hành vi vi phạm, đồng thời áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung...

Bộ Y tế nhận được công văn của Ban Dân nguyện - Ủy ban Thường vụ Quốc hội về việc đề nghị trả lời kiến nghị của cử tri gửi tới sau kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV, trong đó cử tri tỉnh Bình Phước đề nghị xem xét, tăng nặng chế tài đối với các hành vi vi phạm vệ sinh an toàn thực phẩm, đảm bảo tính răn đe hiệu quả, nhằm hạn chế tình trạng mất vệ sinh an toàn thực phẩm hiện nay, vốn đang ảnh hưởng lớn đến sức khỏe của người dân.

Trả lời cử tri, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết, hiện nay, chế tài xử lý vi phạm về an toàn thực phẩm đã được quy định đầy đủ và đảm bảo tính răn đe tại Nghị định số 115/2018/NĐ-CP ngày 04/9/2018 của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, Nghị định số 117/2020/NĐ-CP ngày 28/9/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, và Nghị định số 124/2021/NĐ-CP ngày 28/12/2021 sửa đổi, bổ sung một số điều của hai nghị định trên.

Các nghị định này quy định mức phạt tiền tối đa lên đến 07 lần giá trị hàng hóa vi phạm đối với mọi hành vi vi phạm, đồng thời áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động có thời hạn, tước quyền sử dụng giấy phép, buộc tiêu hủy thực phẩm, thu hồi thực phẩm, buộc chịu chi phí xử lý ngộ độc thực phẩm, và nộp lại số tiền bằng giá trị tang vật vi phạm nếu tang vật không còn.

Ngoài ra, Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi năm 2017) tại Điều 193 quy định về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm, với khung hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù hoặc tù chung thân.

Thực hiện ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long tại Thông báo số 20/TB-VPCP ngày 15/01/2025 của Văn phòng Chính phủ, Bộ Y tế được giao trình Chính phủ sửa đổi Nghị định số 15/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018 của Chính phủ về quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật An toàn thực phẩm, trong quý I năm 2025 để xử lý các vướng mắc, bất cập cấp bách theo thực tế; đồng thời chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp, Bộ Công an và các cơ quan liên quan rà soát, nghiên cứu, báo cáo Thủ tướng Chính phủ về việc tăng mức chế tài xử phạt vi phạm an toàn thực phẩm, hoàn thành trong quý I năm 2025.

Ngày 20/01/2025, Bộ Y tế đã có Tờ trình số 78/TTr-BYT báo cáo Thủ tướng Chính phủ và Phó Thủ tướng Chính phủ Lê Thành Long về các nội dung cần sửa đổi, bổ sung trong Nghị định số 15/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018, bao gồm bổ sung quy định về thu hồi và dừng tiếp nhận Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm, Giấy xác nhận nội dung quảng cáo thực phẩm, Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm, đồng thời xác định rõ các trường hợp và thẩm quyền thu hồi nhằm tăng tính nghiêm minh trong xử lý vi phạm, đặc biệt với các trường hợp doanh nghiệp không trung thực khi công bố sản phẩm.

Để tăng cường xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, ngày 03/02/2025, Bộ Y tế đã ban hành Công văn số 556/BYT-ATTP gửi các bộ, ngành liên quan và Ủy ban nhân dân 63 tỉnh, thành phố để xin ý kiến về việc tăng mức xử phạt.

Bộ Y tế sẽ tổng hợp ý kiến, phối hợp với các đơn vị liên quan tham mưu cho Chính phủ sửa đổi chế tài xử phạt vi phạm về an toàn thực phẩm, đảm bảo thực thi pháp luật và nâng cao tính răn đe.

Như vậy có thể thấy, sự buông lỏng quản lý, những “lỗ hổng” trong chính sách, thiếu đạo đức kinh doanh và nhận thức xã hội chưa cao, tất cả đã tạo ra vòng luẩn quẩn khiến vấn nạn thực phẩm giả, thực phẩm “bẩn” âm ỉ kéo dài. Bởi vậy, điều quan trọng cả trước mắt và lâu dài là cần khẩn trương rà soát, bổ sung, hoàn thiện hệ thống pháp luật.