Giống lúa J02 được anh Lưu Tài Sáng - Giám đốc TX Định Liên gieo trồng trên diện tích tập trung và cho hiệu quả cao.

Những người tiên phong biến đất hoang thành vàng

Lúa J02 có khả năng chịu rét tốt nên rất phù hợp để canh tác vụ chiêm xuân. Ngoài ra, đặc tính vượt trội của giống lúa này là cây thấp nên hạn chế việc đổ gãy do gió, bão; bông lúa chín dai nên độ chín có thể đạt tới 95 tới 98% mới thu hoạch.

Để mở rộng diện tích gieo cấy giống lúa J02, Công ty Cổ phần Mía đường Lam Sơn ( Cty Lam Sơn) đã ký hợp đồng sản xuất liên kết đầu tư và bao tiêu sản phẩm với các hộ nông dân ở huyện Yên Định, Thiệu Hóa, Thọ Xuân. Bên cạnh đó, công ty cũng sẵn sàng đưa 5 kỹ sư nông nghiệp giúp bà con trong việc cấy, chăm sóc lúa đúng quy trình kỹ thuật.

Sau khi được phía Cty Lam Sơn ký hợp đồng bao tiêu sản phẩm, cung cấp giống, kỹ thuật chăm sóc...anh Lưu Tài Sáng, Giám đốc HTX dịch vụ sản suất nông nghiệp xã Định Liên đã mạnh dạn gieo trồng 20ha giống lúa J02. Toàn bộ diện tích 20ha trên được anh Sáng thầu lại của bà con nhân dân thôn Duyên Thượng, xã Định Liên. Lý do đất bỏ hoang là do lực lượng lao động chính của địa phương đã đi vào các nhà máy, cụm công nghiệp làm việc với mức lương cao hơn làm ruộng, người già thì không đủ sức để tiếp tục canh tác.

Toàn bộ khu đất ruộng trũng, lầy lội 20ha trên máy móc cơ giới lớn không thể vào canh tác. Thấy vậy, anh Sáng đã bàn với 6 thành viên của HTX Định Liên quyết định thuê máy móc về đào đắp thành bờ bao xung quanh, phía trên trồng cây ăn quả, phía dưới thả cá và trồng lúa.

Anh chia sẻ: Việc đào ao đắp bờ bao xung quanh chính là giải pháp tối ưu cho diện tích đất trồng lúa ở vùng lầy, trũng. Dù tốn tiền thuê máy, tốn công cải tạo nhưng sẽ cho hiệu quả lâu dài. Trong quá trình chăm sóc, chúng tôi cũng không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật và phân bón hóa học, vì sẽ dẫn tới tình trạng cá chết và mục tiêu chính là hướng tới việc sản xuất lúa gạo hữu cơ.

Vụ lúa đầu tiên HTX Định Liên đã ký hợp đồng với Cty Lam Sơn để bao tiêu đầu ra, sản lượng đạt 80 tấn/20ha, giá thu mua 8.100 đồng/kg lúa tươi, cao hơn các loại lúa thường được thu mua trên địa bàn 1.100 đồng/kg.

Tại huyện Thiệu Hóa, Cty Lam Sơn đã liên kết với các XTH và hộ dân thực hiện việc gieo trồng được 125ha lúa J02 vụ chiêm xuân theo hướng hữu cơ.

Theo chị Trần Thị Tú, Giám đốc HTX dịch vụ sản xuất nông nghiệp Thiệu Công (HTX nông nghiệp Thiệu Công) cho biết trên địa bàn xã thì có 10ha trồng lúa J02, trong đó có 5ha được ký hợp đồng với Cty Lam Sơn. “Lúa J02 cho hiệu quả, năng xuất và chất lượng cao hơn hẳn so với một số giống lúa thuần khác. Bên cạnh đó, giá thành cũng cao hơn, đầu ra sản phẩm thì được phía công ty đảm bảo” - chị Tú cho biết.

Hộ nông dân Lê Xuân Định cho rằng giống lúa J02 phù hợp để gieo trồng vụ chiêm xuân và cho năng suất cao hơn một số giống lúa thuần chủng khác.

Theo hộ nông dân Lê Xuân Định (thôn Nhân Mỹ, xã Thiệu Công) cho hay: Năm 2024, gia đình ông Định gieo cấy 1ha giống lúa J02, năng suất đạt trên 8,1 tấn, giá bán cho Cty Lam Sơn là 8.300/kg. Bước sang vụ gieo cấy 2025, ông Định tiếp tục cấy lúa J02 vì theo bác hiệu quả kinh tế cao, hai vợ chồng đã già đỡ được công phơi, đóng bao bì.

Ông Định chia sẻ: “ hạt gạo của J02 tròn to như hạt gạo nếp, ăn có vị ngọt đậm. Những người già, người bị cao huyết áp, tiểu đường như vợ chồng tôi ăn lâu dài thì các chỉ số về đường huyết giảm đáng kể”.

Những trăn trở của người đi tiên phong

Việc ký hợp đồng liên kết với Cty Lam Sơn giúp HTX xã Định Liên không còn lo lắng đầu ra cho lúa. Khi thu hoạch, máy gặt sẽ phun trực tiếp lúa lên xe ô tô rồi chở về nhà máy mà không cần mất công phơi lúa. Ngoài ra, người dân cũng không mất thêm tiền mua bao bì, công người lao động đi theo máy để đóng bao, trong khi giá thành mua lúa tươi J02 còn cao hơn cả lúa khô thuần khác.

“Lúa J02 chịu rét rất tốt nên phù hợp với vụ chiêm xuân của địa phương. Tuy nhiên, chính sách hỗ trợ việc tích tụ đất đai phục vụ sản xuất nông nghiệp thực sự đến được tay người nông dân. Việc sản xuất lúa theo hướng hưu cơ tại địa phương cũng chưa được cấp mã vùng, vì vậy giá thành cũng chưa đi đôi với chất lượng của lúa. Chỉ khi nào được cấp mã vùng trồng thì lúc đó giá thành cao lên, người dân mới quyết tâm đầu tư, chuyển đổi phương thức trồng lúa hữu cơ theo hướng bền vững” - anh Sáng trăn trở.

Điều chị Trần Thị Tú, Giám đốc HTX nông nghiệp Thiệu Công hết sức trăn trở khi năm 2021 toàn xã có tới 80ha gieo cấy lúa J02, đến năm 2024 diện tích giảm xuống còn 10ha. Lý do bởi năm 2023 chất lượng giống không đảm bảo, tỉ lệ nảy mầm thấp, sâu bệnh nhiều đặc biệt là bệnh đạo ôn, khiến năng suất giảm đáng kể.

Trần Thị Tú, Giám đốc HTX nông nghiệp Thiệu Công cho rằng khi nào chính sách hỗ trợ liên kết vùng được thực hiện đầy đủ thì người dân mới mạnh dạn đầu tư phát triển nông nghiệp bền vững.

Ngoài ra, chị Trần Thị Tú cũng kiến nghị đề xuất Cty Lam Sơn cần có các chính sách hỗ trợ người nông dân như: chi phí vận chuyển nếu HTX hoặc hộ dân tự thuê xe vận chuyển về nhà máy xay xát, hỗ trợ phân bón, thuốc bảo vệ thực vật. Khi nào các chính sách hỗ trợ liên kết vùng được thực hiện đầy đủ thì người dân mới mạnh dạn đầu tư, dồn điền đổi thửa, thực hiện những cánh đồng mẫu lớn thay vì sản xuất nhỏ lẻ như hiện nay.

Theo ông Lê Bá Chiều, Phó Tổng giám đốc phụ trách nguyên liệu Cty Lam Sơn cho biết: Chất lượng gạo J02 được khoa học đánh giá rất tốt cho sức khỏe người sử dụng. Cty Lam Sơn cũng đã ký kết hợp đồng cung ứng mỗi năm 1000 tấn gạo cho Công ty cổ phần OneOne Việt Nam làm nguyên liệu để sản xuất bánh gạo. Bên cạnh đó, gạo J02 cũng là nguyên liệu để phục vụ cho sản xuất sữa gạo của công ty.

Được biết, năm 2023 diện tích Cty Lam Sơn ký hợp đồng với các HTX và hộ dân trên địa bản tỉnh Thanh Hóa là 350 ha. Nhưng năm 2024 diện tích giảm còn 295ha. Nguyên nhân diện tích gieo trồng giảm là do năm 2023 chất lượng giống chưa đảm bảo, dẫn tới năng suất giảm làm người dân phải chuyển đổi sang canh tác giống lúa khác trong vụ chiêm xuân năm 2024.

“Việc mở rộng diện tích gieo trồng lúa J02, diện tích liên kết với các HTX cùng với các hộ dân cũng còn nhiều khó khăn. Trong đó chủ yếu là chính sách hỗ trợ của Nhà nước về tích tụ đất đai, sản xuất nông nghiệp hữu cơ chưa được quan tâm đúng. Từ đó, người nông dân chuyển sang các ngành nghề khác mà không chú trọng đến sản xuất nông nghiệp” - Ông Chiều cho hay.