Ngày xưa "thương" chỉ là buôn bán nhỏ, ngày nay "thương" lại mang hàm ý khác.

Nhiều ý kiến cho rằng “phi thương bất phú” xuất phát từ một câu ngạn ngữ cổ của Trung Quốc: “Vô nông bất ổn, vô công bất phú, vô thương bất hoạt” (無農不穩，無工不富,無商不活), nghĩa là “không có nông nghiệp thì không ổn định, không có công nghiệp thì không thể giàu, không có buôn bán thì xã hội không hoạt động”. Như vậy, “phi thương bất phú” chỉ là một phần trong một tổng thể lớn hơn, nhấn mạnh vai trò của thương mại (buôn bán, trao đổi) trong sự vận hành của xã hội.

Trong xã hội cổ đại, nông nghiệp là nền tảng của nền kinh tế. Tuy nhiên, chỉ dựa vào nông nghiệp thì khó có thể tạo ra sự giàu có lớn mạnh. Công nghiệp, với khả năng sản xuất hàng loạt, tạo ra giá trị gia tăng cao hơn, được xem là động lực để làm giàu. Nhưng để hàng hóa từ nông nghiệp và công nghiệp đến được tay người tiêu dùng, cần có hoạt động thương mại. Thương mại tạo ra sự lưu thông hàng hóa, kết nối cung và cầu, thúc đẩy kinh tế phát triển. Vì vậy, “vô thương bất hoạt” nhấn mạnh rằng nếu không có hoạt động thương mại, xã hội sẽ trì trệ, không thể phát triển.

Từ ý nghĩa này, “phi thương bất phú” được hiểu là nếu không có hoạt động buôn bán, trao đổi hàng hóa, thì khó có thể đạt được sự giàu có. Nó nhấn mạnh vai trò của thương mại như một cầu nối quan trọng trong quá trình tạo ra và phân phối của cải. Cách hiểu “không buôn bán thì không giàu” đã dẫn đến một số lầm tưởng: Đồng nhất “buôn bán” với “làm giàu bằng mọi giá”: Nhiều người hiểu sai rằng chỉ cần buôn bán thì sẽ giàu, bất kể bằng phương thức nào, kể cả gian lận, buôn lậu, trốn thuế… Đây là một cách hiểu lệch lạc, đi ngược lại với đạo đức kinh doanh và pháp luật.

Xem thường các ngành nghề khác: Cách hiểu này vô tình hạ thấp vai trò của các ngành nghề khác như nông nghiệp, công nghiệp, khoa học, giáo dục… Thực tế, sự phát triển của một xã hội cần sự đóng góp của tất cả các ngành nghề. Tập trung quá mức vào lợi nhuận ngắn hạn: Việc quá chú trọng vào “bất phú” (làm giàu) có thể dẫn đến việc coi thường các giá trị khác như chất lượng sản phẩm, dịch vụ khách hàng, trách nhiệm xã hội…

Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, “phi thương bất phú” cần được hiểu một cách rộng hơn và sâu sắc hơn: Thương mại, bao gồm cả thương mại truyền thống và thương mại điện tử, đóng vai trò quan trọng trong việc lưu thông hàng hóa, mở rộng thị trường, tạo công ăn việc làm và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế. Việc làm giàu phải dựa trên sự tuân thủ pháp luật, đạo đức kinh doanh, tạo ra giá trị thực cho xã hội.

Ngày nay thương mở rộng hơn, sâu sắc hơn.

Kinh doanh không chỉ là lợi nhuận, mà còn là trách nhiệm với khách hàng, đối tác, cộng đồng và môi trường. Sự giàu có không chỉ được đo bằng tiền bạc, mà còn bao gồm cả tri thức, sức khỏe, các mối quan hệ xã hội tốt đẹp, sự đóng góp cho cộng đồng… Để đạt được sự thịnh vượng, cần sự kết hợp của nhiều yếu tố, bao gồm cả thương mại, sản xuất, khoa học công nghệ, giáo dục, chính sách của nhà nước… Không thể chỉ dựa vào thương mại mà bỏ qua các yếu tố khác.

Để hiểu rõ hơn về cách hiểu đúng đắn của “phi thương bất phú”, chúng ta có thể xem xét một số ví dụ: Một doanh nghiệp sản xuất nông sản hữu cơ, không chỉ tập trung vào sản xuất mà còn xây dựng hệ thống phân phối, tiếp thị sản phẩm đến người tiêu dùng. Họ không chỉ tạo ra lợi nhuận mà còn góp phần bảo vệ môi trường và sức khỏe cộng đồng.

Một startup công nghệ phát triển ứng dụng di động, không chỉ tập trung vào công nghệ mà còn xây dựng chiến lược kinh doanh, tiếp cận thị trường và chăm sóc khách hàng. Họ không chỉ tạo ra sản phẩm mà còn tạo ra giá trị cho người dùng. Một người nông dân áp dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời tìm kiếm thị trường tiêu thụ ổn định. Họ không chỉ làm nông mà còn kinh doanh nông sản một cách hiệu quả.

“Phi thương bất phú” không đơn thuần là “không buôn bán thì không giàu”. Nó nhấn mạnh vai trò quan trọng của thương mại trong sự phát triển kinh tế và xã hội. Tuy nhiên, cần hiểu đúng đắn rằng kinh doanh cần dựa trên đạo đức và pháp luật, sự giàu có không chỉ là tiền bạc, và cần sự kết hợp của nhiều yếu tố để đạt được sự thịnh vượng bền vững. Trong bối cảnh hiện đại, “phi thương bất phú” nên được hiểu là “thương mại hiệu quả góp phần quan trọng vào sự thịnh vượng”, chứ không phải là “chỉ có buôn bán mới giàu”./.