Nuôi ngao ở xã Kim Sơn, Ninh Bình.

Tiềm năng được “đánh thức”

Sau sáp nhập, không gian biển, ven biển của Ninh Bình được mở rộng với chiều dài bờ biển khoảng 90 km, vươn ra Vịnh Bắc bộ - Bắc Biển Đông. Đây là lợi thế vượt trội để phát triển kinh tế biển đa ngành như du lịch sinh thái, văn hóa, nuôi trồng thủy sản, dịch vụ cảng biển và năng lượng tái tạo.

Tận dụng chiều dài gần 90 km bờ biển, nhiều cửa sông lớn cùng vùng triều, đầm phá rộng, Ninh Bình sở hữu một không gian kinh tế biển đa dạng, giàu tiềm năng để phát triển đa ngành, đa chuỗi. Thời gian qua, nhiều địa phương ven biển đã chủ động mở hướng đi mới trong nuôi trồng thủy hải sản công nghệ cao, chế biến sâu, phát triển thương hiệu OCOP, đầu tư hạ tầng cảng cá, logistics và đẩy mạnh du lịch trải nghiệm biển, hướng đến mô hình kinh tế biển hiện đại, bền vững.

Ninh Bình được đánh giá là một trong những tỉnh trọng điểm phát triển nghề nuôi nghêu, ngao của Việt Nam, với tổng diện tích khoảng 1.700 ha, sản lượng bình quân 17 nghìn tấn/năm.

Nghề nuôi ngao tại vùng bãi bồi ven biển xã Kim Sơn đã có những đóng góp to lớn cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội địa phương; nâng cao kinh tế hộ gia đình; góp phần thay đổi bộ mặt nông thôn ven biển. Trong những năm đầu phát triển, sản phẩm ngao của xã Kim Sơn chủ yếu tiêu thụ nội địa và xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Tuy nhiên, lượng tiêu thụ nhìn chung rất thấp và giá cả cũng bấp bênh.

Được sự kết nối của Trung tâm Hợp tác quốc tế Nuôi trồng và Khai thác thủy sản bền vững (ICAFIS) và sự hỗ trợ tư vấn của Trung tâm Nghiên cứu tài nguyên và Phát triển nông thôn (RECERD), từ năm 2020, Sở Nông nghiệp và môi trường Ninh Bình đã phối hợp với Công ty Cổ phần XNK Thủy sản Thanh Hóa (HASUVIMEX) và các hộ nuôi ngao, nghêu xã Kim Sơn triển khai Dự án “Liên kết chuỗi ngao theo ASC tỉnh Ninh Bình”.

Ngày 29/11/2022, Tổng cục Thủy sản, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn (nay là Cục Thủy sản và Kiểm ngư, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) đã phối hợp với Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Ninh Bình long trọng tổ chức Lễ công bố Chứng nhận ASC cho vùng nuôi ngao huyện Kim Sơn cũ (nay là xã Kim Sơn) tỉnh Ninh Bình.

Đây là cột mốc quan trọng, góp phần định danh sản phẩm ngao, nghêu Việt Nam vươn tầm quốc tế trong bối cảnh cạnh tranh và hội nhập toàn cầu. Chứng nhận này đồng thời giúp ngành nghêu Việt Nam khẳng định thương hiệu và nâng cao vị thế trên trường quốc tế.

Lễ công bố Chứng nhận ASC cho vùng nuôi ngao Kim Sơn – tỉnh Ninh Bình.

Nuôi ngao theo tiêu chuẩn Chứng nhận bền vững ASC

HTX ngao Kim Sơn đã xây dựng được vùng nuôi ngao có diện tích 889,35ha (chưa kể các vùng phụ cận mà các hộ nuôi cố gắng hoàn thiện theo các yêu cầu của tiêu chuẩn ASC); đặc biệt vùng nuôi ngao Kim Sơn đã đặt tọa độ và định vị cho từng vùng nuôi. Ngày 29/11/2022, sau khi kết thúc Lễ công bố Chứng nhận ASC, đại diện cộng đồng nuôi ngao tỉnh Ninh Bình và Công ty Cổ phần XNK Thủy sản Thanh Hóa đã cùng ký kết biên bản ghi nhớ liên kết chuỗi.

Vùng nuôi ngao xã Kim Đông là một trong những vùng nuôi trọng điểm của Ninh Bình, được Tổ chức Chứng nhận Quốc tế Control Union cấp giấy chứng nhận ASC vào năm 2022, với diện tích 839 ha đã mở ra cơ hội xuất khẩu sang các thị trường khắt khe, như châu Âu, Mỹ, Nhật Bản.

Đối với quy trình nuôi ngao ASC, mật độ nuôi duy trì từ 230- 250 con/m², bãi nuôi được làm sạch trước khi thả và theo dõi, chăm sóc định kỳ. Các báo cáo về tốc độ sinh trưởng, tình trạng đàn nuôi được gửi thường xuyên cho cơ quan chuyên môn để kiểm soát toàn bộ vùng nuôi.

Bộ tiêu chuẩn ASC dựa trên bốn trụ cột chính: môi trường, xã hội, phúc lợi động vật, an toàn thực phẩm; với các yêu cầu về quản lý chất lượng nước/chất thải, kiểm soát dịch bệnh, sử dụng thức ăn và thuốc khắt khe, bảo đảm mật độ nuôi phù hợp, an toàn lao động, minh bạch chuỗi cung ứng và truy xuất nguồn gốc.

Chia sẻ với chúng tôi, anh Nguyễn Văn Quang, một hộ nuôi tại Kim Đông cho biết, ngao ASC được thu hoạch định kỳ nghiêm ngặt, bảo đảm đúng kích cỡ thương phẩm và giảm tác động đến môi trường. Sau khi lên bờ, ngao được đưa vào khu vực làm sạch và phân loại tập trung bằng nước biển đã qua xử lý, loại bỏ tạp chất trước khi đóng gói.

Hiện nay, xã Kim Đông có 226 hộ, phần lớn tham gia nuôi ngao và trở thành nguồn thu nhập chính, cải thiện đời sống người dân, tạo việc làm ổn định. Quy mô nuôi ngao thương phẩm của xã hiện khoảng 1.200ha, tập trung từ vùng ngoài đê Bình Minh III đến Cồn Nổi, sản lượng đạt gần 28.000 tấn/năm.

Theo ông Phạm Huy Trung, Trưởng phòng Kinh tế xã Kim Đông, việc áp dụng tiêu chuẩn quốc tế ASC giúp kiểm soát chất lượng nước, dịch bệnh và giảm thiểu rác thải, bảo vệ hệ sinh thái bãi bồi, đồng thời chứng minh nguồn gốc, chất lượng và tính bền vững của sản phẩm. Xã sẽ duy trì và mở rộng diện tích nuôi ngao đạt chuẩn ASC, hướng tới 100% diện tích đạt chuẩn.

Trước đó, năm 2020 vùng nuôi liên kết 500 ha của các cơ sở nuôi Nam Điền-Nghĩa Hưng cũ (nay thuộc xã Rạng Đông) được chứng nhận nuôi ngao bền vững theo tiêu chuẩn quốc tế ASC và ASC/CoC lần đầu tiên tại Việt Nam cũng như trên thế giới cho ngao, mở ra cơ hội giao thương trong bối cảnh Việt Nam tham gia nhiều hiệp định thương mại tự do quốc tế.

Năm 2024, vùng nuôi liên kết với quy mô 350 ha tại xã Kim Trung được chứng nhận ASC. Đến nay, toàn tỉnh Ninh Bình có khoảng 1.689 ha nuôi ngao đạt chuẩn ASC, đưa địa phương trở thành một trong những trung tâm có sản phẩm thủy sản hữu cơ lớn được quốc tế chứng nhận, mở ra cơ hội xuất khẩu và hội nhập sâu rộng cho sản phẩm ngao.

Ông Hoàng Mạnh Hà, Chi cục trưởng Chi cục Thủy sản-Kiểm ngư tỉnh Ninh Bình cho biết, để xây dựng vùng nuôi ngao bền vững, có giá trị kinh tế cao, thời gian tới tỉnh tiếp tục củng cố phát triển chuỗi liên kết nuôi, tiêu thụ ngao an toàn theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, phát triển bền vững; duy trì, từng bước mở rộng vùng nuôi ngao đạt chứng nhận ASC; ứng dụng công nghệ mới trong sản xuất, tiêu thụ; thực hiện tốt công tác quan trắc, cảnh báo môi trường vùng nuôi; giám sát dịch bệnh, bảo đảm an toàn thực phẩm trong thu hoạch nhuyễn thể hai mảnh vỏ.

Hiện nghề nuôi ngao của Ninh Bình phát triển tương đối ổn định. Giá ngao thương phẩm tăng khoảng 1,2-1,5 lần so với những năm trước. Sản lượng ngao năm 2025 ước đạt 80.000 tấn, tăng 3,4% so với năm trước.