Năm Rắn luận bàn về tuổi Tỵ

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Mô hình - Kinh nghiệm 29/01/2025 09:09

Thái Hà

Theo dõi nnhc.vn trên

Những Triệu Thị Trinh, Cao Bá Quát, Nguyễn Khắc Nhu… là các danh nhân tuổi Tỵ tiếng tăm lẫy lừng trong sử Việt. Sách “Bí ẩn 12 con giáp” nói rằng cuộc đời người tuổi Tỵ hoặc là ca khúc khải hoàn hoặc là kết thúc bi đát nhưng dù thế nào họ luôn tin vào những tôn chỉ của chính bản thân mình. Điều này thật đúng khi ta điểm lại những danh nhân tuổi Tỵ.

Nữ trung hào kiệt Triệu Thị Trinh

Người đầu tiên phải nói đến là Bà Triệu, sinh năm Ất Tị (225). Bà Triệu là tên gọi của đời sau để tôn xưng người con gái anh hùng. Tên thật của Bà Triệu là Triệu Thị Trinh. Quê hương của Bà Triệu ở vùng núi Quan Yên, quận Cửu Chân (nay là xã Định Tiến, Yên Định, Thanh Hóa). Là nữ nhi song Bà Triệu lại có tính tình mạnh mẽ và ham thích võ nghệ, sớm nuôi chí đánh đuổi giặc Ngô giành lại độc lập dân tộc.

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Nữ tướng Triệu Thị Trinh cưỡi voi đuổi giặc - Tranh minh họa.

Năm 248, Triệu Thị Trinh cùng anh là Triệu Quốc Đạt dựng cờ khởi nghĩa. Nghĩa quân đã đánh chiếm được quận lỵ Tư Phố - một căn cứ quân sự lớn của quân Đông Ngô bên hữu ngạn sông Mã rồi thừa thắng chuyển xuống hoạt đột ở vùng đồng bằng của sông này. Không may, đúng lúc đó, Triệu Quốc Đạt lâm bệnh qua đời. Triệu Thị Trinh dũng mãnh xông pha trận mạc nên được tôn làm tướng. Khi ra trận thường cưỡi voi, đi guốc ngà, mặc áo giáp vàng.

Nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Triệu Thị Trinh đã chiến đấu ngoan cường với quân Ngô khiến địch phải thừa nhận “Hoành qua đương hổ dị, đối diện Bà vương nan” nghĩa là cầm giáo chống hổ dễ, đối diện với Vua Bà khó. Tuy nhiên do chênh lệch lực lượng, đồng thời một số tù trưởng đi theo nghĩa quân đã ly khai do bị địch mua chuộc nên cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị đàn áp sau mấy tháng. Bà Triệu lên núi Tùng (Triệu Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa) tự tử khi mới 23 tuổi. Tuy chỉ diễn ra ngắn ngủi song cuộc khởi nghĩa này đã tiếp nối truyền thống bất khuất từ cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 và cổ vũ mạnh mẽ ý chí vùng lên giành độc lập của dân ta.

Thánh thơ - Cao Bá Quát

Trong các danh nhân tuổi Tỵ, Cao Bá Quát là người nổi bật nhất trên lĩnh vực văn thơ. Ông sinh năm Kỷ Tỵ (1809), quê ở làng Phú Thị huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay là xã Quyết Chiến, huyện Gia Lâm, Hà Nội). Từ nhỏ Cao Bá Quát đã nổi tiếng hay chữ, hay thơ. Năm 1831, ông đậu á nguyên trường thi Hà Nội nhưng thi hội 2 năm đều hỏng nên bỏ đi ngao du non nước. Năm 1841, được quan đầu tỉnh Bắc Ninh đề cử, triều đình triệu ông vào kinh nhận chức Hành tẩu bộ Lễ.

Thanh thơ Cao Bá Quát.

Cuộc đời làm quan của Cao Bá Quát trải qua nhiều thăng trầm. Sang nửa cuối thế kỷ XIX, đời sống nhân dân ngày càng lầm than nên các cuộc khởi nghĩa nông dân nổi lên chống nhà Nguyễn cũng liên tiếp nổ ra. Chán nản với chốn quan trường tha hóa, Cao Bá Quát bỏ quan rồi đi làm quân sư cho Lê Duy Cự khởi nghĩa chống triều đình. Cuộc khởi nghĩa sau đó bị đàn áp đẫm máu. Cao Bá Quát bị bắn chết tại trận ở núi Yên Sơn - phủ lỵ Quốc Oai (nay là thị trấn Quốc Oai - Hà Nội) năm 1855, kết thúc một số phận tài hoa mà lỡ vận.

Mặc dù đường công danh trắc trở và kết cục bi thảm song sự nghiệp thơ văn của Cao Bá Quát lại rất nổi bật. Sau khi ông chết, tác phẩm của ông bị đốt và cấm tàng trữ, lưu hành. Dù vậy, năm 1984, khi đi sưu tầm thơ văn Cao Bá Quát, sau khi loại trừ các bài chắc chắn không phải của ông, người ta vẫn còn tìm được trên 1000 bài được viết bằng cả chữ Nôm và chữ Hán.

Thơ văn của ông nổi tiếng một thời, cùng với Nguyễn Văn Siêu được dân gian xưng tụng là Thần Siêu, Thánh Quát. Trong sự phát triển văn học, Cao Bá Quát có đóng góp đáng kể vào thể loại Phú và Ca trù. Giáo sư Thanh Lãng đánh giá “Về mặt nghệ thuật, sở trường của ông là thể phú và thể ca trù. Hai thể này, với ông đã vươn tới một trình độ nghệ thuật tuyệt vời”.

Nhà cách mạng Nguyễn Khắc Nhu

Nguyễn Khắc Nhu sinh năm Tân Tị (1881), là một trong những lãnh tụ của Việt Nam Quốc dân Đảng (VNQDĐ). Ông quê làng Song Khê, huyện Yên Dũng, tỉnh Hà Bắc. Sau nhiều lần thi Hội không đậu, ông về quê dạy học và tham gia phong trào Đông Du, lập Hội quốc dân dục tài theo kiểu phong trào Đông Kinh nghĩa thục, thực hiện một số cải cách tại quê nhà, tuy nhiên đều bị chính quyền thực dân cấm không được phép hoạt động.

Tượng đài Nguyễn Khắc Nhu.

Năm 1909, sau khi cả phong trào Đông du và Đông Kinh nghĩa thục đều bị tan vỡ, Nguyễn Khắc Nhu trốn sang Trung Quốc, tham gia vào cuộc vận động cứu nước. Từ đó, ông chuyển dần xu hướng đấu tranh bất bạo động sang xu hướng bạo động. Năm 1927, ông về nước cùng với các đồng chí thành lập Hội Việt Nam Dân Quốc, tổ chức nhiều cuộc tập kích một số đồn Pháp ở Bắc Ninh, Đáp Cầu, Phả Lại... với ý định vũ trang khởi nghĩa. Năm 1928, ông sát nhập hội Việt Nam Dân Quốc vào Việt Nam Quốc Dân Đảng và ông được cử làm trưởng ban Lập pháp của đảng.

Năm 1930, trong cuộc khởi nghĩa của Việt Nam Quốc Dân Đảng, Nguyễn Khắc Nhu được giao nhiệm vụ trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa ở Yên Bái, Phú Thọ, Sơn Tây. Do không chuẩn bị kỹ lưỡng, các lực lượng ở các nơi không cùng bộc phát một lúc, thực dân Pháp có điều kiện phòng ngừa, nên cuộc khởi nghĩa thất bại, các lãnh tụ lần lượt bị bắt. Nguyễn Khắc Nhu bị trúng đạn trong trận đánh đồn binh Hưng Hóa ngày 9/2/1930.

Trên đường rút lui, ông dùng lựu đạn tự sát nhưng không chết và bị quân Pháp bắt. Trên đường giải về trại giam ông lại nhảy xuống sông nhưng quân Pháp lại vớt được. Ngày 11/2, ông đập đầu vào tường nhà giam tại Hưng Hóa tự tử để bảo toàn khí tiết. Cuộc khởi nghĩa Yên Bái do Nguyễn Khắc Nhu cùng các lãnh tụ Việt Nam Quốc Dân Đảng tổ chức tuy không thành công nhưng đã cổ vũ tích cực cho phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta, góp phần vào phong trào đấu tranh kiên cường bất khuất của dân tộc ta chống lại ách đô hộ của người Pháp./.

Tags:

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Người phụ nữ theo đuổi chè hữu cơ trên đất Đường Hoa

Mô hình - Kinh nghiệm 23/06/2026 09:22

Bà Hà Ngọc Quỳnh, nghệ nhân làng nghề Việt Nam, người đã thổi hồn vào từng búp chè, đưa sản phẩm trà hữu cơ Đường Hoa - Quảng Ninh trở thành niềm tự hào không chỉ của quê hương mà còn của cả vùng đất Đông Bắc.

Phát triển cây sen gắn với chế biến sâu và du lịch trải nghiệm

Mô hình - Kinh nghiệm 22/06/2026 10:40

Không dừng lại ở sản xuất nguyên liệu, Quảng Trị đang từng bước xây dựng chuỗi giá trị cây sen theo hướng bền vững thông qua chế biến sâu, phát triển sản phẩm OCOP và du lịch trải nghiệm. Đây được xem là hướng đi giúp nâng cao giá trị nông sản, tạo việc làm và gia tăng thu nhập cho người dân địa phương.

Quảng Ninh: Nông nghiệp “Xanh - Hữu cơ - Tuần hoàn” trở thành trụ cột phát triển bền vững

Mô hình - Kinh nghiệm 21/06/2026 10:32

Thực hiện Kết luận số 219-KL/TW ngày 26/11/2025 của Bộ Chính trị, tỉnh Quảng Ninh đang đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hiện đại, đặt mục tiêu trở thành hình mẫu về nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn, gắn với xây dựng nông thôn mới hiện đại và nâng cao đời sống nhân dân.

Tuyên Quang quyết tâm tìm hướng đi bền vững cho nông nghiệp hữu cơ

Mô hình - Kinh nghiệm 21/06/2026 10:26

Với không gian phát triển mới sau hợp nhất giữa hai tỉnh Tuyên Quang và Hà Giang, cùng lợi thế lớn về sinh thái, lâm nghiệp, cây đặc sản và bản sắc vùng cao, Tuyên Quang đang đứng trước cơ hội quan trọng để tái định vị nông nghiệp hữu cơ. Tuy nhiên, để hướng đi này không dừng ở phong trào, địa phương cần lựa chọn đúng đối tượng, đúng vùng sản xuất, đúng mô hình tổ chức và đặc biệt phải gắn hữu cơ với thị trường, chứng nhận, truy xuất và thương hiệu.

Hiệu quả kinh tế từ mô hình canh tác cá - lúa ở HTX Vạn Phúc

Mô hình - Kinh nghiệm 20/06/2026 09:33

Mô hình canh tác cá - lúa kết hợp được các xã viên HTX Vạn Phúc, xã Trường Ninh, tỉnh Quảng Trị triển khai hơn 15 năm qua, tạo ra thu nhập ổn định và công việc cho bà con nông dân nơi đây. Đồng thời, hệ sinh thái của cánh đồng được bảo vệ tốt hơn, hạn chế được tình trạng khai thác thủy sản tận diệt gây hại lúa…

Người nông dân xuất sắc và ước mơ “giáo dục sinh thái” cho mọi lứa tuổi

Mô hình - Kinh nghiệm 20/06/2026 09:15

Trong xu thế phát triển bền vững hiện nay, nông nghiệp không còn đơn thuần là ngành khai thác tài nguyên mà đã dịch chuyển mạnh mẽ sang tư duy kinh tế sinh thái và tuần hoàn. Tại thôn Kỳ Sơn, xã Kiến Hưng, thành phố Hải Phòng, mô hình trang trại tổng hợp rộng 10 ha của anh Vũ Văn Quân, sinh năm 1990, chính là một điểm sáng tiêu biểu cho tư duy đổi mới đó. Với những thành công xuất sắc trong việc làm chủ quy trình tuần hoàn tự nhiên và ứng dụng công nghệ vào sản xuất, anh Vũ Văn Quân đã vinh dự được bình chọn là một trong 63 “Nông dân Việt Nam xuất sắc năm 2025”.

Người phụ nữ dân tộc Dao làm giàu từ mô hình trồng lê theo tiêu chuẩn VietGAP

Mô hình - Kinh nghiệm 20/06/2026 09:07

Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng gắn với ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất những năm gần đây đang tạo động lực quan trọng thúc đẩy phát triển kinh tế nông nghiệp ở nhiều địa phương miền núi tỉnh Cao Bằng. Trong đó, mô hình trồng lê vàng giống bản địa theo quy trình sản xuất VietGAP của gia đình bà Đặng Mùi Ghển, dân tộc Dao đỏ ở xóm Nặm Boóc, xã Nguyên Bình là một điển hình tiêu biểu. Từ những diện tích nương ngô cho hiệu quả kinh tế thấp trước đây, gia đình bà đã từng bước xây dựng thành công vườn lê cho thu nhập ổn định, góp phần nâng cao đời sống và mở ra hướng phát triển nền nông nghiệp an toàn, hiệu quả và bền vững trên địa bàn.

Đánh thức tiềm năng nông nghiệp bằng tư duy liên kết chuỗi

Mô hình - Kinh nghiệm 19/06/2026 15:14

Tận dụng quỹ đất dồi dào và lợi thế tự nhiên đặc thù, tỉnh Điện Biên đang thực hiện cuộc cách mạng trong nông nghiệp bằng cách thu hút các tập đoàn lớn đầu tư vào chế biến sâu. Việc chuyển dịch từ sản xuất manh mún sang chuỗi giá trị bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế mà còn là con đường ngắn nhất để nâng cao thu nhập, thay đổi diện mạo đời sống cho đồng bào các dân tộc nơi đây.

Cán bộ Hội Phụ nữ Gò Nổi lan tỏa yêu thương từ những bữa sáng bình dị

Mô hình - Kinh nghiệm 19/06/2026 15:04

Cán bộ Hội Phụ nữ Gò Nổi duy trì “Bữa sáng san sẻ yêu thương”, gây quỹ gần 120 triệu đồng, triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ thiết thực cho cộng đồng.

Mô hình nuôi chồn hương đạt hiệu quả kinh tế cao ở Hà Tĩnh

Mô hình - Kinh nghiệm 18/06/2026 11:22

Trại nuôi chồn hương của chị Phan Thị Hồng Trâm và chồng là anh Trần Đức Dũng, thôn Vĩnh Yên, xã Đức Lạng cũ (nay là xã Đức Đồng, tỉnh Hà Tĩnh) là một mô hình kinh tế mới khá thành công.

Phát triển kinh tế nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn

Mô hình - Kinh nghiệm 18/06/2026 11:22

Bám sát định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải, phường Hương An đang từng bước xây dựng nền nông nghiệp xanh, hữu cơ và tuần hoàn, lấy hiệu quả kinh tế đi cùng bảo vệ môi trường.

Về “thủ phủ” hươu sao

Mô hình - Kinh nghiệm 18/06/2026 11:21

Được sự giúp đỡ của anh Bùi Huy Cường – Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã (HTX) Hà Tĩnh, tôi đã có chuyến “đổ bộ” giữa trưa nắng về Hương Sơn, vùng đất nhiều dư địa các mặt của Hà Tĩnh. Bây giờ huyện Hương Sơn (cũ) từ 20 xã chỉ còn 7 xã, tên huyện cũ trở thành tên một xã – xã Hương Sơn (sáp nhập thị trấn Phố Châu và 4 xã khác). Dẫu vậy, Hương Sơn với tư cách là “thương hiệu” trên thương trường, trong ký ức thì không mãi còn. Nhắc đến Phố Châu, tôi nhớ một hoang hoải từ cõi lòng.

XEM THÊM