Năm Rắn luận bàn về tuổi Tỵ

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Mô hình - Kinh nghiệm 29/01/2025 09:09

Thái Hà

Theo dõi nnhc.vn trên

Những Triệu Thị Trinh, Cao Bá Quát, Nguyễn Khắc Nhu… là các danh nhân tuổi Tỵ tiếng tăm lẫy lừng trong sử Việt. Sách “Bí ẩn 12 con giáp” nói rằng cuộc đời người tuổi Tỵ hoặc là ca khúc khải hoàn hoặc là kết thúc bi đát nhưng dù thế nào họ luôn tin vào những tôn chỉ của chính bản thân mình. Điều này thật đúng khi ta điểm lại những danh nhân tuổi Tỵ.

Nữ trung hào kiệt Triệu Thị Trinh

Người đầu tiên phải nói đến là Bà Triệu, sinh năm Ất Tị (225). Bà Triệu là tên gọi của đời sau để tôn xưng người con gái anh hùng. Tên thật của Bà Triệu là Triệu Thị Trinh. Quê hương của Bà Triệu ở vùng núi Quan Yên, quận Cửu Chân (nay là xã Định Tiến, Yên Định, Thanh Hóa). Là nữ nhi song Bà Triệu lại có tính tình mạnh mẽ và ham thích võ nghệ, sớm nuôi chí đánh đuổi giặc Ngô giành lại độc lập dân tộc.

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Nữ tướng Triệu Thị Trinh cưỡi voi đuổi giặc - Tranh minh họa.

Năm 248, Triệu Thị Trinh cùng anh là Triệu Quốc Đạt dựng cờ khởi nghĩa. Nghĩa quân đã đánh chiếm được quận lỵ Tư Phố - một căn cứ quân sự lớn của quân Đông Ngô bên hữu ngạn sông Mã rồi thừa thắng chuyển xuống hoạt đột ở vùng đồng bằng của sông này. Không may, đúng lúc đó, Triệu Quốc Đạt lâm bệnh qua đời. Triệu Thị Trinh dũng mãnh xông pha trận mạc nên được tôn làm tướng. Khi ra trận thường cưỡi voi, đi guốc ngà, mặc áo giáp vàng.

Nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Triệu Thị Trinh đã chiến đấu ngoan cường với quân Ngô khiến địch phải thừa nhận “Hoành qua đương hổ dị, đối diện Bà vương nan” nghĩa là cầm giáo chống hổ dễ, đối diện với Vua Bà khó. Tuy nhiên do chênh lệch lực lượng, đồng thời một số tù trưởng đi theo nghĩa quân đã ly khai do bị địch mua chuộc nên cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị đàn áp sau mấy tháng. Bà Triệu lên núi Tùng (Triệu Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa) tự tử khi mới 23 tuổi. Tuy chỉ diễn ra ngắn ngủi song cuộc khởi nghĩa này đã tiếp nối truyền thống bất khuất từ cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 và cổ vũ mạnh mẽ ý chí vùng lên giành độc lập của dân ta.

Thánh thơ - Cao Bá Quát

Trong các danh nhân tuổi Tỵ, Cao Bá Quát là người nổi bật nhất trên lĩnh vực văn thơ. Ông sinh năm Kỷ Tỵ (1809), quê ở làng Phú Thị huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay là xã Quyết Chiến, huyện Gia Lâm, Hà Nội). Từ nhỏ Cao Bá Quát đã nổi tiếng hay chữ, hay thơ. Năm 1831, ông đậu á nguyên trường thi Hà Nội nhưng thi hội 2 năm đều hỏng nên bỏ đi ngao du non nước. Năm 1841, được quan đầu tỉnh Bắc Ninh đề cử, triều đình triệu ông vào kinh nhận chức Hành tẩu bộ Lễ.

Thanh thơ Cao Bá Quát.

Cuộc đời làm quan của Cao Bá Quát trải qua nhiều thăng trầm. Sang nửa cuối thế kỷ XIX, đời sống nhân dân ngày càng lầm than nên các cuộc khởi nghĩa nông dân nổi lên chống nhà Nguyễn cũng liên tiếp nổ ra. Chán nản với chốn quan trường tha hóa, Cao Bá Quát bỏ quan rồi đi làm quân sư cho Lê Duy Cự khởi nghĩa chống triều đình. Cuộc khởi nghĩa sau đó bị đàn áp đẫm máu. Cao Bá Quát bị bắn chết tại trận ở núi Yên Sơn - phủ lỵ Quốc Oai (nay là thị trấn Quốc Oai - Hà Nội) năm 1855, kết thúc một số phận tài hoa mà lỡ vận.

Mặc dù đường công danh trắc trở và kết cục bi thảm song sự nghiệp thơ văn của Cao Bá Quát lại rất nổi bật. Sau khi ông chết, tác phẩm của ông bị đốt và cấm tàng trữ, lưu hành. Dù vậy, năm 1984, khi đi sưu tầm thơ văn Cao Bá Quát, sau khi loại trừ các bài chắc chắn không phải của ông, người ta vẫn còn tìm được trên 1000 bài được viết bằng cả chữ Nôm và chữ Hán.

Thơ văn của ông nổi tiếng một thời, cùng với Nguyễn Văn Siêu được dân gian xưng tụng là Thần Siêu, Thánh Quát. Trong sự phát triển văn học, Cao Bá Quát có đóng góp đáng kể vào thể loại Phú và Ca trù. Giáo sư Thanh Lãng đánh giá “Về mặt nghệ thuật, sở trường của ông là thể phú và thể ca trù. Hai thể này, với ông đã vươn tới một trình độ nghệ thuật tuyệt vời”.

Nhà cách mạng Nguyễn Khắc Nhu

Nguyễn Khắc Nhu sinh năm Tân Tị (1881), là một trong những lãnh tụ của Việt Nam Quốc dân Đảng (VNQDĐ). Ông quê làng Song Khê, huyện Yên Dũng, tỉnh Hà Bắc. Sau nhiều lần thi Hội không đậu, ông về quê dạy học và tham gia phong trào Đông Du, lập Hội quốc dân dục tài theo kiểu phong trào Đông Kinh nghĩa thục, thực hiện một số cải cách tại quê nhà, tuy nhiên đều bị chính quyền thực dân cấm không được phép hoạt động.

Tượng đài Nguyễn Khắc Nhu.

Năm 1909, sau khi cả phong trào Đông du và Đông Kinh nghĩa thục đều bị tan vỡ, Nguyễn Khắc Nhu trốn sang Trung Quốc, tham gia vào cuộc vận động cứu nước. Từ đó, ông chuyển dần xu hướng đấu tranh bất bạo động sang xu hướng bạo động. Năm 1927, ông về nước cùng với các đồng chí thành lập Hội Việt Nam Dân Quốc, tổ chức nhiều cuộc tập kích một số đồn Pháp ở Bắc Ninh, Đáp Cầu, Phả Lại... với ý định vũ trang khởi nghĩa. Năm 1928, ông sát nhập hội Việt Nam Dân Quốc vào Việt Nam Quốc Dân Đảng và ông được cử làm trưởng ban Lập pháp của đảng.

Năm 1930, trong cuộc khởi nghĩa của Việt Nam Quốc Dân Đảng, Nguyễn Khắc Nhu được giao nhiệm vụ trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa ở Yên Bái, Phú Thọ, Sơn Tây. Do không chuẩn bị kỹ lưỡng, các lực lượng ở các nơi không cùng bộc phát một lúc, thực dân Pháp có điều kiện phòng ngừa, nên cuộc khởi nghĩa thất bại, các lãnh tụ lần lượt bị bắt. Nguyễn Khắc Nhu bị trúng đạn trong trận đánh đồn binh Hưng Hóa ngày 9/2/1930.

Trên đường rút lui, ông dùng lựu đạn tự sát nhưng không chết và bị quân Pháp bắt. Trên đường giải về trại giam ông lại nhảy xuống sông nhưng quân Pháp lại vớt được. Ngày 11/2, ông đập đầu vào tường nhà giam tại Hưng Hóa tự tử để bảo toàn khí tiết. Cuộc khởi nghĩa Yên Bái do Nguyễn Khắc Nhu cùng các lãnh tụ Việt Nam Quốc Dân Đảng tổ chức tuy không thành công nhưng đã cổ vũ tích cực cho phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta, góp phần vào phong trào đấu tranh kiên cường bất khuất của dân tộc ta chống lại ách đô hộ của người Pháp./.

Tags:

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Cà Mau triển khai kế hoạch sản xuất giảm phát thải trong lĩnh vực trồng trọt đến năm 2050

Biến đổi khí hậu 01/06/2026 15:56

UBND tỉnh Cà Mau vừa ban hành Kế hoạch hành động thực hiện Đề án sản xuất giảm phát thải lĩnh vực trồng trọt giai đoạn 2026-2035, tầm nhìn đến năm 2050. Kế hoạch hướng tới chuyển đổi hệ thống sản xuất trồng trọt theo hướng phát thải thấp, nâng cao hiệu quả sản xuất, thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời xây dựng nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại và phát triển bền vững.

Thanh niên dân tộc Cơ Tu thành công với mô hình vườn cây ăn quả sạch

Mô hình - Kinh nghiệm 31/05/2026 17:54

Từ nghề thợ đá hoa cương, anh Trương Văn A Rin mạnh dạn trở về quê lập nghiệp, xây dựng mô hình cây ăn quả ứng dụng công nghệ cao, mang lại thu nhập ổn định và tạo việc làm cho lao động địa phương.

Phát triển cây trồng giá trị kinh tế cao, thúc đẩy kinh tế nông nghiệp hàng hoá bền vững

Mô hình - Kinh nghiệm 31/05/2026 17:42

“Phát triển nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hoá gắn với thị tường tiêu thụ ổn định, bền vững là hướng đi quan trọng nhằm khai thác hiệu quả tiềm năng đất đai và nâng cao giá trị sản xuất. Xã Nguyên Bình (tỉnh Cao Bằng) đã tập trung đưa các loại cây có giá trị kinh tế cao như: quế, thuốc lá nguyên liệu, mía vàng bản địa cùng nhiều loại cây ăn quả đặc hữu: lê, thanh long, quýt, cam, bưởi… vào sản xuất, tạo bước chuyển rõ nét trong phát triển kinh tế nông nghiệp. Từ những kết quả đạt được đã góp phần nâng cao thu nhập cho người dân và thực hiện hiệu quả mục tiêu giảm nghèo bền vững của địa phương”, bà Nông Thị Hoà, Chủ tịch UBND xã Nguyên Bình khẳng định.

Giữa hai vụ lúa ở Hải Phòng: Tận dụng "khoảng trống" sinh lời

Mô hình - Kinh nghiệm 29/05/2026 09:29

Vụ lúa hè thu vừa khép lại, các cánh đồng tại Hải Phòng bước vào quỹ thời gian trống từ 60 đến 75 ngày trước khi bước vào vụ đông xuân. Với tư duy canh tác hiện đại, nhà nông đất Cảng không để đất "ngủ đông" mà chủ động đưa cây màu ngắn ngày vào xen canh, biến khoảng thời gian chuyển giao này thành vụ sản xuất đem lại giá trị kinh tế cao, đồng thời cải tạo đất toàn diện.

Làm giàu từ măng tre tứ quý hữu cơ giữa đại ngàn Đồng Kho

Mô hình - Kinh nghiệm 29/05/2026 08:24

Giữa vùng đất màu mỡ của xã Đồng Kho, tỉnh Lâm Đồng, khu vườn tre tứ quý rộng hơn 2,3ha của ông Trần Đăng Thăng và vợ là bà Lê Thị Thu đang trở thành mô hình nông nghiệp hữu cơ được nhiều người tìm đến tham quan, học hỏi. Không phân bón hóa học, không thuốc trừ sâu, không chạy theo sản lượng bằng mọi giá, vườn tre của gia đình ông Thăng vẫn cho măng đều đặn quanh năm, mang lại nguồn thu ổn định từ việc bán măng thương phẩm và cây giống.

Phát cỏ thay phun thuốc - Cách làm mới giúp nhà vườn Lâm Đồng tăng giá trị nông sản

Nghiên cứu trao đổi 28/05/2026 14:50

Trong những năm gần đây, cùng với việc mở rộng diện tích và nâng cao chất lượng sản xuất nông nghiệp, nhiều nông dân tại tỉnh Lâm Đồng đã bắt đầu thay đổi phương thức canh tác theo hướng thân thiện với môi trường.

Sơn La phát triển lâm nghiệp đa giá trị, hướng tới tăng trưởng xanh vùng Tây Bắc

Chuyển động xanh 27/05/2026 09:33

Với diện tích rừng lớn cùng hệ sinh thái đa dạng, Sơn La đang chuyển mạnh từ tư duy bảo vệ rừng đơn thuần sang phát triển lâm nghiệp đa giá trị. Không chỉ chú trọng nâng cao độ che phủ và bảo tồn đa dạng sinh học, tỉnh còn thúc đẩy kinh tế dưới tán rừng, dịch vụ môi trường rừng, du lịch sinh thái và thị trường carbon nhằm tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng cao.

Đẩy mạnh cơ cấu lại ngành nông nghiệp gắn với đổi mới mô hình tăng trưởng

Mô hình - Kinh nghiệm 27/05/2026 08:19

Năm 2026, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đắk Lắk đứng trước yêu cầu tăng trưởng 5,86% trong bối cảnh toàn tỉnh đặt mục tiêu GRDP đạt từ 10% trở lên. Đây không chỉ là con số mang tính kỹ thuật mà còn là thách thức lớn, đòi hỏi sự đổi mới mạnh mẽ trong tư duy quản lý, tổ chức sản xuất và khai thác hiệu quả các tiềm năng sẵn có. Tuy nhiên, chính áp lực này cũng trở thành động lực thúc đẩy toàn ngành chuyển mình theo hướng hiện đại, bền vững hơn.

Quảng Ngãi: Măng Ri hướng tới trở thành thủ phủ dược liệu vùng núi cao

Mô hình - Kinh nghiệm 27/05/2026 08:11

Sở hữu khí hậu đặc hữu và vùng rừng rộng lớn, xã Măng Ri (Quảng Ngãi) đang trở thành điểm sáng phát triển dược liệu gắn với sinh kế bền vững.

Dưa hấu xen canh - Hướng đi nâng cao thu nhập nhưng còn đó những nỗi lo

Mô hình - Kinh nghiệm 26/05/2026 14:46

Trong những năm gần đây, cùng với việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nhiều hộ dân tại xã biên giới Phục Hoà (tỉnh Cao Bằng) đã mạnh dạn đưa cây dưa hấu vào trồng xen canh với cây sắn và cây ăn quả, nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tăng thu nhập cho gia đình. Nhờ đặc tính là cây ngắn ngày, dễ chăm sóc và có thể tận dụng đất để trồng cùng với cây trồng khác trên cùng diện tích, dưa hấu từng bước trở thành cây trồng mang lại nguồn thu nhập tăng thêm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, vụ dưa năm nay lại đối mặt với nhiều khó khăn khi thời tiết diễn biến bất lợi, chi phí sản xuất tăng, đầu ra sản phẩm chưa ổn định khiến người trồng dưa gặp không ít áp lực.

Phát triển nông nghiệp sinh thái - Xu thế tất yếu

Mô hình - Kinh nghiệm 26/05/2026 08:59

Trước những biến động ngày càng phức tạp của thị trường nông sản toàn cầu cùng tác động nặng nề của biến đổi khí hậu, ngành nông nghiệp Việt Nam đang đứng trước yêu cầu phải thay đổi mạnh mẽ để thích ứng và phát triển bền vững. Trong bối cảnh đó, chuyển đổi sang mô hình nông nghiệp sinh thái không chỉ là giải pháp trước mắt mà còn trở thành xu thế tất yếu của nền nông nghiệp hiện đại

Mô hình du lịch cộng đồng Lô Lô Chải - Hướng đi đúng nơi địa đầu Tổ quốc

Chuyển động xanh 25/05/2026 11:23

Nằm dưới chân cột cờ Lũng Cú, thuộc xã Lũng Cú, huyện Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang, thôn Lô Lô Chải đang trở thành một trong những mô hình du lịch cộng đồng tiêu biểu của vùng cao phía Bắc. Ngày 17/10/2025, Lô Lô Chải được Tổ chức Du lịch Liên Hợp Quốc (UN Tourism) bình chọn là một trong những "Làng du lịch tốt nhất thế giới 2025".

XEM THÊM