Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Những Triệu Thị Trinh, Cao Bá Quát, Nguyễn Khắc Nhu… là các danh nhân tuổi Tỵ tiếng tăm lẫy lừng trong sử Việt. Sách “Bí ẩn 12 con giáp” nói rằng cuộc đời người tuổi Tỵ hoặc là ca khúc khải hoàn hoặc là kết thúc bi đát nhưng dù thế nào họ luôn tin vào những tôn chỉ của chính bản thân mình. Điều này thật đúng khi ta điểm lại những danh nhân tuổi Tỵ.

Nữ trung hào kiệt Triệu Thị Trinh

Người đầu tiên phải nói đến là Bà Triệu, sinh năm Ất Tị (225). Bà Triệu là tên gọi của đời sau để tôn xưng người con gái anh hùng. Tên thật của Bà Triệu là Triệu Thị Trinh. Quê hương của Bà Triệu ở vùng núi Quan Yên, quận Cửu Chân (nay là xã Định Tiến, Yên Định, Thanh Hóa). Là nữ nhi song Bà Triệu lại có tính tình mạnh mẽ và ham thích võ nghệ, sớm nuôi chí đánh đuổi giặc Ngô giành lại độc lập dân tộc.

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Nữ tướng Triệu Thị Trinh cưỡi voi đuổi giặc - Tranh minh họa.

Năm 248, Triệu Thị Trinh cùng anh là Triệu Quốc Đạt dựng cờ khởi nghĩa. Nghĩa quân đã đánh chiếm được quận lỵ Tư Phố - một căn cứ quân sự lớn của quân Đông Ngô bên hữu ngạn sông Mã rồi thừa thắng chuyển xuống hoạt đột ở vùng đồng bằng của sông này. Không may, đúng lúc đó, Triệu Quốc Đạt lâm bệnh qua đời. Triệu Thị Trinh dũng mãnh xông pha trận mạc nên được tôn làm tướng. Khi ra trận thường cưỡi voi, đi guốc ngà, mặc áo giáp vàng.

Nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Triệu Thị Trinh đã chiến đấu ngoan cường với quân Ngô khiến địch phải thừa nhận “Hoành qua đương hổ dị, đối diện Bà vương nan” nghĩa là cầm giáo chống hổ dễ, đối diện với Vua Bà khó. Tuy nhiên do chênh lệch lực lượng, đồng thời một số tù trưởng đi theo nghĩa quân đã ly khai do bị địch mua chuộc nên cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị đàn áp sau mấy tháng. Bà Triệu lên núi Tùng (Triệu Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa) tự tử khi mới 23 tuổi. Tuy chỉ diễn ra ngắn ngủi song cuộc khởi nghĩa này đã tiếp nối truyền thống bất khuất từ cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 và cổ vũ mạnh mẽ ý chí vùng lên giành độc lập của dân ta.

Thánh thơ - Cao Bá Quát

Trong các danh nhân tuổi Tỵ, Cao Bá Quát là người nổi bật nhất trên lĩnh vực văn thơ. Ông sinh năm Kỷ Tỵ (1809), quê ở làng Phú Thị huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay là xã Quyết Chiến, huyện Gia Lâm, Hà Nội). Từ nhỏ Cao Bá Quát đã nổi tiếng hay chữ, hay thơ. Năm 1831, ông đậu á nguyên trường thi Hà Nội nhưng thi hội 2 năm đều hỏng nên bỏ đi ngao du non nước. Năm 1841, được quan đầu tỉnh Bắc Ninh đề cử, triều đình triệu ông vào kinh nhận chức Hành tẩu bộ Lễ.

Thanh thơ Cao Bá Quát.

Cuộc đời làm quan của Cao Bá Quát trải qua nhiều thăng trầm. Sang nửa cuối thế kỷ XIX, đời sống nhân dân ngày càng lầm than nên các cuộc khởi nghĩa nông dân nổi lên chống nhà Nguyễn cũng liên tiếp nổ ra. Chán nản với chốn quan trường tha hóa, Cao Bá Quát bỏ quan rồi đi làm quân sư cho Lê Duy Cự khởi nghĩa chống triều đình. Cuộc khởi nghĩa sau đó bị đàn áp đẫm máu. Cao Bá Quát bị bắn chết tại trận ở núi Yên Sơn - phủ lỵ Quốc Oai (nay là thị trấn Quốc Oai - Hà Nội) năm 1855, kết thúc một số phận tài hoa mà lỡ vận.

Mặc dù đường công danh trắc trở và kết cục bi thảm song sự nghiệp thơ văn của Cao Bá Quát lại rất nổi bật. Sau khi ông chết, tác phẩm của ông bị đốt và cấm tàng trữ, lưu hành. Dù vậy, năm 1984, khi đi sưu tầm thơ văn Cao Bá Quát, sau khi loại trừ các bài chắc chắn không phải của ông, người ta vẫn còn tìm được trên 1000 bài được viết bằng cả chữ Nôm và chữ Hán.

Thơ văn của ông nổi tiếng một thời, cùng với Nguyễn Văn Siêu được dân gian xưng tụng là Thần Siêu, Thánh Quát. Trong sự phát triển văn học, Cao Bá Quát có đóng góp đáng kể vào thể loại Phú và Ca trù. Giáo sư Thanh Lãng đánh giá “Về mặt nghệ thuật, sở trường của ông là thể phú và thể ca trù. Hai thể này, với ông đã vươn tới một trình độ nghệ thuật tuyệt vời”.

Nhà cách mạng Nguyễn Khắc Nhu

Nguyễn Khắc Nhu sinh năm Tân Tị (1881), là một trong những lãnh tụ của Việt Nam Quốc dân Đảng (VNQDĐ). Ông quê làng Song Khê, huyện Yên Dũng, tỉnh Hà Bắc. Sau nhiều lần thi Hội không đậu, ông về quê dạy học và tham gia phong trào Đông Du, lập Hội quốc dân dục tài theo kiểu phong trào Đông Kinh nghĩa thục, thực hiện một số cải cách tại quê nhà, tuy nhiên đều bị chính quyền thực dân cấm không được phép hoạt động.

Tượng đài Nguyễn Khắc Nhu.

Năm 1909, sau khi cả phong trào Đông du và Đông Kinh nghĩa thục đều bị tan vỡ, Nguyễn Khắc Nhu trốn sang Trung Quốc, tham gia vào cuộc vận động cứu nước. Từ đó, ông chuyển dần xu hướng đấu tranh bất bạo động sang xu hướng bạo động. Năm 1927, ông về nước cùng với các đồng chí thành lập Hội Việt Nam Dân Quốc, tổ chức nhiều cuộc tập kích một số đồn Pháp ở Bắc Ninh, Đáp Cầu, Phả Lại... với ý định vũ trang khởi nghĩa. Năm 1928, ông sát nhập hội Việt Nam Dân Quốc vào Việt Nam Quốc Dân Đảng và ông được cử làm trưởng ban Lập pháp của đảng.

Năm 1930, trong cuộc khởi nghĩa của Việt Nam Quốc Dân Đảng, Nguyễn Khắc Nhu được giao nhiệm vụ trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa ở Yên Bái, Phú Thọ, Sơn Tây. Do không chuẩn bị kỹ lưỡng, các lực lượng ở các nơi không cùng bộc phát một lúc, thực dân Pháp có điều kiện phòng ngừa, nên cuộc khởi nghĩa thất bại, các lãnh tụ lần lượt bị bắt. Nguyễn Khắc Nhu bị trúng đạn trong trận đánh đồn binh Hưng Hóa ngày 9/2/1930.

Trên đường rút lui, ông dùng lựu đạn tự sát nhưng không chết và bị quân Pháp bắt. Trên đường giải về trại giam ông lại nhảy xuống sông nhưng quân Pháp lại vớt được. Ngày 11/2, ông đập đầu vào tường nhà giam tại Hưng Hóa tự tử để bảo toàn khí tiết. Cuộc khởi nghĩa Yên Bái do Nguyễn Khắc Nhu cùng các lãnh tụ Việt Nam Quốc Dân Đảng tổ chức tuy không thành công nhưng đã cổ vũ tích cực cho phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta, góp phần vào phong trào đấu tranh kiên cường bất khuất của dân tộc ta chống lại ách đô hộ của người Pháp./.

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Nuôi cá chình tuần hoàn - Hướng phát triển mới cho thủy sản nước ngọt tại Huế

Mô hình - Kinh nghiệm 30/09/2026 15:25

Ứng dụng công nghệ sinh học và hệ thống tuần hoàn trong nuôi cá chình sẽ kiểm soát tốt hơn các yếu tố môi trường, góp phần tiết kiệm nguồn nước trong sản xuất..

Từ quả chanh đến chuỗi giá trị tuần hoàn

Mô hình - Kinh nghiệm 28/09/2026 12:56

Từ chỗ chủ yếu bán chanh tươi, Hợp tác xã Dịch vụ nông nghiệp Mỹ Long đang từng bước khai thác giá trị của cả quả chanh theo hướng khép kín. Quả đạt chuẩn được chọn phục vụ xuất khẩu, quả loại đưa vào chế biến, vỏ chanh chiết xuất tinh dầu, còn bã hữu cơ tiếp tục trở thành nguyên liệu sản xuất men vi sinh, phân bón và chế phẩm sinh học. Mô hình này mở ra hướng đi mới cho kinh tế hợp tác, khi giá trị nông sản được gia tăng từ toàn bộ chuỗi sản phẩm thay vì chỉ dựa vào sản lượng.

Dược liệu vùng cao Đà Nẵng tìm đường ra thị trường, mở sinh kế cho người dân

Sản phẩm 28/09/2026 12:53

Bên cạnh Sâm Ngọc Linh, nhiều sản phẩm từ dược liệu và sản vật núi rừng đang được các cơ sở sản xuất, người dân vùng cao Đà Nẵng đưa đến gần hơn với thị trường. Từ nấm lim xanh, linh chi, quế đến sơn tra, nhàu… mỗi sản phẩm mang theo câu chuyện về vùng nguyên liệu và mở thêm hướng tạo sinh kế cho người dân.

Vùng đồi keo “lột xác” nhờ chuyển hướng trồng ổi ứng dụng công nghệ cao

Mô hình - Kinh nghiệm 28/09/2026 12:51

Từ vùng đồi chỉ quen với cây keo cho hiệu quả kinh tế thấp, HTX Nông nghiệp Rừng Bảo ở xã Quế Sơn đã mạnh dạn chuyển đổi sang trồng ổi lê Đài Loan theo hướng ứng dụng công nghệ cao. Mô hình không chỉ tạo nguồn thu ổn định quanh năm còn mở ra hướng phát triển nông nghiệp xanh, từng bước hình thành chuỗi giá trị từ sản xuất đến du lịch trải nghiệm.

Tín dụng chính sách đồng hành cùng sinh kế xanh ở xã Phú Hồ

Mô hình - Kinh nghiệm 25/09/2026 16:30

Khi được sử dụng đúng mục đích, nguồn vốn sẽ giúp cho hộ gia đình có thêm điều kiện chủ động phát triển sinh kế, tạo việc làm tại chỗ và nâng cao thu nhập...

Thái Nguyên: Cây hồng không hạt giúp người dân Quảng Bạch tăng thu nhập

Mô hình - Kinh nghiệm 25/09/2026 16:26

Hồng không hạt đang trở thành cây trồng mang lại giá trị kinh tế cao tại xã Quảng Bạch, tỉnh Thái Nguyên, với nguồn thu bình quân 6-8 tỷ đồng mỗi năm.

PVFCCo-Phú Mỹ: Khi những giá trị truyền thống hội tụ thành chuẩn mực phát triển bền vững

Mô hình - Kinh nghiệm 23/09/2026 16:16

Sau 22 năm kể từ khi chính thức tiếp nhận và vận hành Nhà máy đạm Phú Mỹ (21/9/2004 – 21/9/2026), hành trình của Tổng Công ty Phân bón và Hóa chất Dầu khí (PVFCCo-Phú Mỹ) không chỉ được ghi dấu bằng những sản phẩm phân bón, hóa chất hay kết quả sản xuất kinh doanh. Từ phân bón đến hóa chất, từ Nhà máy đến đồng ruộng, từ người lao động đến cộng đồng, từ phương thức quản trị đến chiến lược dài hạn, các giá trị truyền thống liên tục được bồi đắp qua hơn hai thập kỷ và hội tụ thành chuẩn mực phát triển bền vững.

Quảng Trị hợp tác với Tập đoàn Quế Lâm phát triển các mô hình nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn

Mô hình - Kinh nghiệm 23/09/2026 10:55

Tỉnh Quảng Trị đang từng bước xây dựng các mô hình nông nghiệp hữu cơ, tuần hoàn gắn với liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm với Tập đoàn Quế Lâm phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa phương…

Tiên Phước nâng giá trị từ những khu vườn xanh

Chuyển động xanh 23/09/2026 10:53

Từ truyền thống làm vườn lâu đời, người dân Tiên Phước đang từng bước chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang phát triển kinh tế vườn theo hướng hàng hóa, sinh thái và bền vững. Không chỉ nâng giá trị nông sản, địa phương còn tính toán kết nối những khu vườn với du lịch sinh thái và chuyển đổi số để mở rộng sinh kế cho người dân.

Tăng cường kết nối, hợp tác phát triển sản phẩm ngô bản địa tại Tuyên Quang

Sản phẩm 22/09/2026 10:47

Đoàn công tác của Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Tuyên Quang do ông Nguyễn Xuân Hùng, Phó Giám đốc Sở, làm Trưởng đoàn đã có chuyến tham quan, làm việc tại Công ty TNHH Tập đoàn Phát triển Thịnh Vượng Toàn Cầu, trao đổi về định hướng hợp tác phát triển sản phẩm ngô bản địa trên địa bàn tỉnh.

Tận dụng nguồn lực, dựng cơ nghiệp từ mô hình kinh tế tổng hợp

Mô hình - Kinh nghiệm 22/09/2026 10:39

Từ những chuồng lợn đầu tiên được gây dựng cách đây hơn 40 năm, gia đình ông Hoàng Văn Bàu, xóm Đại Tiến 1, xã Hoà An, tỉnh Cao Bằng đã từng bước mở rộng sản xuất, tận dụng đất đai, nguồn nước và lợi thế tự nhiên của địa phương để phát triển mô hình kinh tế tổng hợp. Nuôi lợn, cá, nuôi ong lấy mật, gà thả đồi kết hợp trồng cây ăn quả, với cách làm “lấy ngắn nuôi dài”, mô hình mang lại nguồn thu trăm triệu đồng mỗi năm, trở thành một trong những mô hình kinh tế hộ tiêu của địa phương.

Đà Nẵng: Chiên Đàn bứt phá kinh tế nông thôn nhờ chương trình OCOP

Mô hình - Kinh nghiệm 20/09/2026 10:41

Chiên Đàn (Đà Nẵng) tăng tốc nâng tầm sản phẩm OCOP, mở rộng quy mô sản xuất và đẩy mạnh thương mại điện tử nhằm bứt phá kinh tế nông thôn giai đoạn 2026–2030.

XEM THÊM