Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Những Triệu Thị Trinh, Cao Bá Quát, Nguyễn Khắc Nhu… là các danh nhân tuổi Tỵ tiếng tăm lẫy lừng trong sử Việt. Sách “Bí ẩn 12 con giáp” nói rằng cuộc đời người tuổi Tỵ hoặc là ca khúc khải hoàn hoặc là kết thúc bi đát nhưng dù thế nào họ luôn tin vào những tôn chỉ của chính bản thân mình. Điều này thật đúng khi ta điểm lại những danh nhân tuổi Tỵ.

Nữ trung hào kiệt Triệu Thị Trinh

Người đầu tiên phải nói đến là Bà Triệu, sinh năm Ất Tị (225). Bà Triệu là tên gọi của đời sau để tôn xưng người con gái anh hùng. Tên thật của Bà Triệu là Triệu Thị Trinh. Quê hương của Bà Triệu ở vùng núi Quan Yên, quận Cửu Chân (nay là xã Định Tiến, Yên Định, Thanh Hóa). Là nữ nhi song Bà Triệu lại có tính tình mạnh mẽ và ham thích võ nghệ, sớm nuôi chí đánh đuổi giặc Ngô giành lại độc lập dân tộc.

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Nữ tướng Triệu Thị Trinh cưỡi voi đuổi giặc - Tranh minh họa.

Năm 248, Triệu Thị Trinh cùng anh là Triệu Quốc Đạt dựng cờ khởi nghĩa. Nghĩa quân đã đánh chiếm được quận lỵ Tư Phố - một căn cứ quân sự lớn của quân Đông Ngô bên hữu ngạn sông Mã rồi thừa thắng chuyển xuống hoạt đột ở vùng đồng bằng của sông này. Không may, đúng lúc đó, Triệu Quốc Đạt lâm bệnh qua đời. Triệu Thị Trinh dũng mãnh xông pha trận mạc nên được tôn làm tướng. Khi ra trận thường cưỡi voi, đi guốc ngà, mặc áo giáp vàng.

Nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Triệu Thị Trinh đã chiến đấu ngoan cường với quân Ngô khiến địch phải thừa nhận “Hoành qua đương hổ dị, đối diện Bà vương nan” nghĩa là cầm giáo chống hổ dễ, đối diện với Vua Bà khó. Tuy nhiên do chênh lệch lực lượng, đồng thời một số tù trưởng đi theo nghĩa quân đã ly khai do bị địch mua chuộc nên cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị đàn áp sau mấy tháng. Bà Triệu lên núi Tùng (Triệu Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa) tự tử khi mới 23 tuổi. Tuy chỉ diễn ra ngắn ngủi song cuộc khởi nghĩa này đã tiếp nối truyền thống bất khuất từ cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 và cổ vũ mạnh mẽ ý chí vùng lên giành độc lập của dân ta.

Thánh thơ - Cao Bá Quát

Trong các danh nhân tuổi Tỵ, Cao Bá Quát là người nổi bật nhất trên lĩnh vực văn thơ. Ông sinh năm Kỷ Tỵ (1809), quê ở làng Phú Thị huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay là xã Quyết Chiến, huyện Gia Lâm, Hà Nội). Từ nhỏ Cao Bá Quát đã nổi tiếng hay chữ, hay thơ. Năm 1831, ông đậu á nguyên trường thi Hà Nội nhưng thi hội 2 năm đều hỏng nên bỏ đi ngao du non nước. Năm 1841, được quan đầu tỉnh Bắc Ninh đề cử, triều đình triệu ông vào kinh nhận chức Hành tẩu bộ Lễ.

Thanh thơ Cao Bá Quát.

Cuộc đời làm quan của Cao Bá Quát trải qua nhiều thăng trầm. Sang nửa cuối thế kỷ XIX, đời sống nhân dân ngày càng lầm than nên các cuộc khởi nghĩa nông dân nổi lên chống nhà Nguyễn cũng liên tiếp nổ ra. Chán nản với chốn quan trường tha hóa, Cao Bá Quát bỏ quan rồi đi làm quân sư cho Lê Duy Cự khởi nghĩa chống triều đình. Cuộc khởi nghĩa sau đó bị đàn áp đẫm máu. Cao Bá Quát bị bắn chết tại trận ở núi Yên Sơn - phủ lỵ Quốc Oai (nay là thị trấn Quốc Oai - Hà Nội) năm 1855, kết thúc một số phận tài hoa mà lỡ vận.

Mặc dù đường công danh trắc trở và kết cục bi thảm song sự nghiệp thơ văn của Cao Bá Quát lại rất nổi bật. Sau khi ông chết, tác phẩm của ông bị đốt và cấm tàng trữ, lưu hành. Dù vậy, năm 1984, khi đi sưu tầm thơ văn Cao Bá Quát, sau khi loại trừ các bài chắc chắn không phải của ông, người ta vẫn còn tìm được trên 1000 bài được viết bằng cả chữ Nôm và chữ Hán.

Thơ văn của ông nổi tiếng một thời, cùng với Nguyễn Văn Siêu được dân gian xưng tụng là Thần Siêu, Thánh Quát. Trong sự phát triển văn học, Cao Bá Quát có đóng góp đáng kể vào thể loại Phú và Ca trù. Giáo sư Thanh Lãng đánh giá “Về mặt nghệ thuật, sở trường của ông là thể phú và thể ca trù. Hai thể này, với ông đã vươn tới một trình độ nghệ thuật tuyệt vời”.

Nhà cách mạng Nguyễn Khắc Nhu

Nguyễn Khắc Nhu sinh năm Tân Tị (1881), là một trong những lãnh tụ của Việt Nam Quốc dân Đảng (VNQDĐ). Ông quê làng Song Khê, huyện Yên Dũng, tỉnh Hà Bắc. Sau nhiều lần thi Hội không đậu, ông về quê dạy học và tham gia phong trào Đông Du, lập Hội quốc dân dục tài theo kiểu phong trào Đông Kinh nghĩa thục, thực hiện một số cải cách tại quê nhà, tuy nhiên đều bị chính quyền thực dân cấm không được phép hoạt động.

Tượng đài Nguyễn Khắc Nhu.

Năm 1909, sau khi cả phong trào Đông du và Đông Kinh nghĩa thục đều bị tan vỡ, Nguyễn Khắc Nhu trốn sang Trung Quốc, tham gia vào cuộc vận động cứu nước. Từ đó, ông chuyển dần xu hướng đấu tranh bất bạo động sang xu hướng bạo động. Năm 1927, ông về nước cùng với các đồng chí thành lập Hội Việt Nam Dân Quốc, tổ chức nhiều cuộc tập kích một số đồn Pháp ở Bắc Ninh, Đáp Cầu, Phả Lại... với ý định vũ trang khởi nghĩa. Năm 1928, ông sát nhập hội Việt Nam Dân Quốc vào Việt Nam Quốc Dân Đảng và ông được cử làm trưởng ban Lập pháp của đảng.

Năm 1930, trong cuộc khởi nghĩa của Việt Nam Quốc Dân Đảng, Nguyễn Khắc Nhu được giao nhiệm vụ trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa ở Yên Bái, Phú Thọ, Sơn Tây. Do không chuẩn bị kỹ lưỡng, các lực lượng ở các nơi không cùng bộc phát một lúc, thực dân Pháp có điều kiện phòng ngừa, nên cuộc khởi nghĩa thất bại, các lãnh tụ lần lượt bị bắt. Nguyễn Khắc Nhu bị trúng đạn trong trận đánh đồn binh Hưng Hóa ngày 9/2/1930.

Trên đường rút lui, ông dùng lựu đạn tự sát nhưng không chết và bị quân Pháp bắt. Trên đường giải về trại giam ông lại nhảy xuống sông nhưng quân Pháp lại vớt được. Ngày 11/2, ông đập đầu vào tường nhà giam tại Hưng Hóa tự tử để bảo toàn khí tiết. Cuộc khởi nghĩa Yên Bái do Nguyễn Khắc Nhu cùng các lãnh tụ Việt Nam Quốc Dân Đảng tổ chức tuy không thành công nhưng đã cổ vũ tích cực cho phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta, góp phần vào phong trào đấu tranh kiên cường bất khuất của dân tộc ta chống lại ách đô hộ của người Pháp./.

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Thành công từ phiên chợ quê đến hướng phát triển nông nghiệp bền vững

Mô hình - Kinh nghiệm 17/08/2026 15:24

Từ thành công của phiên chợ quê “Mì xưa – Mì sớm” lần thứ nhất, phường Hương An đang từng bước mở rộng không gian quảng bá sản phẩm địa phương, kết nối sản xuất

Tập huấn thâm canh trám đen, hướng tới vùng nguyên liệu gắn với tiêu thụ

Nghiên cứu trao đổi 17/08/2026 09:23

Trong hai ngày 14 và 15/8, Trung tâm Khuyến nông Nghệ An tổ chức tập huấn kỹ thuật trồng thâm canh trám đen lấy quả tại xã Kim Bảng. Không chỉ chuyển giao kỹ thuật từ khâu giống, trồng, chăm sóc đến thu hái, bảo quản, lớp tập huấn còn hướng người dân tới tổ chức sản xuất theo nhu cầu thị trường, từng bước hình thành vùng nguyên liệu và liên kết tiêu thụ ổn định.

Lễ hội Thanh trà Huế 2026 - Từ “vị ngọt tiến vua” đến kinh tế xanh

Chuyển động xanh 16/08/2026 11:57

Khi nông nghiệp được kết nối với du lịch cộng đồng, văn hóa và dịch vụ, mỗi khu vườn sẽ tạo ra sản phẩm nông nghiệp và sẽ trở thành những không gian trải nghiệm

Nữ cán bộ Hội truyền lửa phong trào nông dân sản xuất giỏi

Mô hình - Kinh nghiệm 16/08/2026 11:51

Dáng người nhỏ nhắn, cách nói chuyện khiêm nhường và nụ cười luôn thường trực trên gương mặt khả ái, chị Chu Thị Yến, Chủ tịch Hội Nông dân xã Nguyên Bình, tỉnh Cao Bằng, tạo cho người đối diện cảm giác thân thiện. Nhưng ít ai nghĩ, sau những giờ làm việc tại cơ quan, nữ cán bộ Hội ấy lại trở về nhà, cùng chồng tất bật với công việc ruộng vườn, chuồng trại. Với chị, phát triển kinh tế gia đình không chỉ nhằm nâng cao thu nhập, cải thiện cuộc sống mà còn là cách thiết thực để một cán bộ Hội “nói đi đôi với làm”. Qua đó tạo thêm niềm tin, động lực và sức lan toả trong Phong trào Nông dân thi đua sản xuất, kinh doanh giỏi, góp phần giúp hội viên nông dân trong xã phát triển kinh tế, giảm nghèo bền vững, từng bước vươn lên làm giàu chính đáng.

Thái Nguyên: Cây na mở hướng làm giàu trên vùng đất đồi

Mô hình - Kinh nghiệm 13/08/2026 15:09

Trên những vùng đất đồi hiệu quả thấp, cây na đang mở hướng làm giàu cho người dân, đồng thời mở rộng đầu ra nhờ mạng xã hội và thương mại điện tử trên cả nước.

Kinh nghiệm chuyển đổi đất keo cằn cỗi sang trồng ổi lê Đài Loan hiệu quả

Mô hình - Kinh nghiệm 13/08/2026 15:07

Từ đất keo cằn cỗi, mô hình ổi lê Đài Loan cho thu nhập 40 triệu/tháng, mở hướng nông nghiệp sinh thái bền vững.

Nâng tầm hạt gạo đặc sản Than Uyên từ chuỗi liên kết bền vững

Mô hình - Kinh nghiệm 13/08/2026 15:02

Nằm giữa những dải núi cao trùng điệp của tỉnh Lai Châu, thung lũng Than Uyên từ lâu đã nổi tiếng là vùng đất nuôi dưỡng những giống lúa đặc sản thơm ngon, đậm đà vị núi rừng. Thông qua mô hình liên kết sản xuất gắn với xây dựng sản phẩm OCOP, hạt gạo Than Uyên không chỉ giữ vững được nguồn gen quý mà còn vươn xa, mang lại giá trị kinh tế cao và nguồn thu nhập ổn định cho nông dân địa phương.

Đà Nẵng triển khai mô hình nuôi bò sinh sản tại Trà Leng

Trong nước 13/08/2026 11:08

Đà Nẵng triển khai mô hình nuôi bò sinh sản năm 2026 tại Trà Leng, hỗ trợ 10 hộ dân phát triển chăn nuôi, tạo sinh kế và nâng cao thu nhập.

Tp. Huế: Phường Dương Nỗ tăng cường liên kết sản xuất, phát triển nông nghiệp bền vững

Mô hình - Kinh nghiệm 13/08/2026 09:30

Chiều 12/8/2026, UBND phường Dương Nỗ tổ chức Hội nghị triển khai các mô hình liên kết, hợp tác giữa chính quyền, doanh nghiệp, hợp tác xã (HTX) và người dân trên địa bàn. Đây được xem là bước cụ thể hóa định hướng tổ chức lại sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị, nâng cao hiệu quả kinh tế và hướng tới phát triển bền vững.

Người phụ nữ năng động làm giàu chính đáng trên mảnh đất quê hương

Mô hình - Kinh nghiệm 13/08/2026 09:06

Ngay từ sáng sớm, vợ chồng chị Hoàng Thị Mến, hội viên Chi hội Phụ nữ xóm Bó Luông trước đây, nay là xóm Hoà Chung, xã Phục Hoà, tỉnh Cao Bằng, đã có mặt trên vườn na. Những quả na vừa độ được anh chị lựa hái, cẩn thận xếp vào sọt để kịp đóng hàng gửi khách. Trên gương mặt của người phụ nữ gắn bó với nghề nông luôn ánh lên niềm vui và sự tự tin. Bằng đôi bàn tay cần cù cùng ý chí vươn lên, gia đình chị Mến đã xây dựng thành công mô hình kinh tế với các loại cây trồng, vật nuôi như trồng mía nguyên liệu, trồng na, nuôi trâu sinh sản, mang lại nguồn thu hàng trăm triệu đồng mỗi năm. Với tinh thần chịu khó, năng động, chị Mến trở thành một trong những hội viên phụ nữ tiêu biểu trong phát triển kinh tế ở địa phương.

Mác ca mở hướng phát triển kinh tế nông nghiệp hiệu quả, bền vững

Mô hình - Kinh nghiệm 12/08/2026 10:57

Từ những diện tích nương rẫy trước đây chủ yếu trồng ngô, dong riềng nhưng hiệu quả chưa cao, người dân một số xóm ở xã Quang Hán, tỉnh Cao Bằng đã đưa cây mác ca vào trồng thử nghiệm, bước đầu cho thấy sự phù hợp với điều kiện thổ nhưỡng, khí hậu của địa phương. Với định hướng xây dựng vùng nguyên liệu phù hợp với tiềm năng, lợi thế, nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, xã Quang Hán xác định mác ca là một trong những cây trồng có triển vọng phát triển, mang lại giá trị kinh tế và giá trị thương mại cao, góp phần thực hiện hiệu quả chương trình chuyển đổi cơ cấu cây trồng giai đoạn 2026-2030 của địa phương.

Cải tạo đất phèn từ đầu vụ, nông dân An Giang hướng tới sản xuất lúa bền vững

Mô hình - Kinh nghiệm 11/08/2026 15:26

Mô hình “Hành trình Xanh - Đất khỏe, cây trồng khỏe” giúp nông dân An Giang chủ động cải tạo đất phèn, giúp cây lúa khỏe và nâng hiệu quả sản xuất bền vững hơn.

XEM THÊM