Năm Rắn luận bàn về tuổi Tỵ

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Mô hình - Kinh nghiệm 29/01/2025 09:09

Thái Hà

Theo dõi nnhc.vn trên

Những Triệu Thị Trinh, Cao Bá Quát, Nguyễn Khắc Nhu… là các danh nhân tuổi Tỵ tiếng tăm lẫy lừng trong sử Việt. Sách “Bí ẩn 12 con giáp” nói rằng cuộc đời người tuổi Tỵ hoặc là ca khúc khải hoàn hoặc là kết thúc bi đát nhưng dù thế nào họ luôn tin vào những tôn chỉ của chính bản thân mình. Điều này thật đúng khi ta điểm lại những danh nhân tuổi Tỵ.

Nữ trung hào kiệt Triệu Thị Trinh

Người đầu tiên phải nói đến là Bà Triệu, sinh năm Ất Tị (225). Bà Triệu là tên gọi của đời sau để tôn xưng người con gái anh hùng. Tên thật của Bà Triệu là Triệu Thị Trinh. Quê hương của Bà Triệu ở vùng núi Quan Yên, quận Cửu Chân (nay là xã Định Tiến, Yên Định, Thanh Hóa). Là nữ nhi song Bà Triệu lại có tính tình mạnh mẽ và ham thích võ nghệ, sớm nuôi chí đánh đuổi giặc Ngô giành lại độc lập dân tộc.

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Nữ tướng Triệu Thị Trinh cưỡi voi đuổi giặc - Tranh minh họa.

Năm 248, Triệu Thị Trinh cùng anh là Triệu Quốc Đạt dựng cờ khởi nghĩa. Nghĩa quân đã đánh chiếm được quận lỵ Tư Phố - một căn cứ quân sự lớn của quân Đông Ngô bên hữu ngạn sông Mã rồi thừa thắng chuyển xuống hoạt đột ở vùng đồng bằng của sông này. Không may, đúng lúc đó, Triệu Quốc Đạt lâm bệnh qua đời. Triệu Thị Trinh dũng mãnh xông pha trận mạc nên được tôn làm tướng. Khi ra trận thường cưỡi voi, đi guốc ngà, mặc áo giáp vàng.

Nghĩa quân dưới sự chỉ huy của Triệu Thị Trinh đã chiến đấu ngoan cường với quân Ngô khiến địch phải thừa nhận “Hoành qua đương hổ dị, đối diện Bà vương nan” nghĩa là cầm giáo chống hổ dễ, đối diện với Vua Bà khó. Tuy nhiên do chênh lệch lực lượng, đồng thời một số tù trưởng đi theo nghĩa quân đã ly khai do bị địch mua chuộc nên cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị đàn áp sau mấy tháng. Bà Triệu lên núi Tùng (Triệu Lộc, Hậu Lộc, Thanh Hóa) tự tử khi mới 23 tuổi. Tuy chỉ diễn ra ngắn ngủi song cuộc khởi nghĩa này đã tiếp nối truyền thống bất khuất từ cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng năm 40 và cổ vũ mạnh mẽ ý chí vùng lên giành độc lập của dân ta.

Thánh thơ - Cao Bá Quát

Trong các danh nhân tuổi Tỵ, Cao Bá Quát là người nổi bật nhất trên lĩnh vực văn thơ. Ông sinh năm Kỷ Tỵ (1809), quê ở làng Phú Thị huyện Gia Lâm, tỉnh Bắc Ninh (nay là xã Quyết Chiến, huyện Gia Lâm, Hà Nội). Từ nhỏ Cao Bá Quát đã nổi tiếng hay chữ, hay thơ. Năm 1831, ông đậu á nguyên trường thi Hà Nội nhưng thi hội 2 năm đều hỏng nên bỏ đi ngao du non nước. Năm 1841, được quan đầu tỉnh Bắc Ninh đề cử, triều đình triệu ông vào kinh nhận chức Hành tẩu bộ Lễ.

Thanh thơ Cao Bá Quát.

Cuộc đời làm quan của Cao Bá Quát trải qua nhiều thăng trầm. Sang nửa cuối thế kỷ XIX, đời sống nhân dân ngày càng lầm than nên các cuộc khởi nghĩa nông dân nổi lên chống nhà Nguyễn cũng liên tiếp nổ ra. Chán nản với chốn quan trường tha hóa, Cao Bá Quát bỏ quan rồi đi làm quân sư cho Lê Duy Cự khởi nghĩa chống triều đình. Cuộc khởi nghĩa sau đó bị đàn áp đẫm máu. Cao Bá Quát bị bắn chết tại trận ở núi Yên Sơn - phủ lỵ Quốc Oai (nay là thị trấn Quốc Oai - Hà Nội) năm 1855, kết thúc một số phận tài hoa mà lỡ vận.

Mặc dù đường công danh trắc trở và kết cục bi thảm song sự nghiệp thơ văn của Cao Bá Quát lại rất nổi bật. Sau khi ông chết, tác phẩm của ông bị đốt và cấm tàng trữ, lưu hành. Dù vậy, năm 1984, khi đi sưu tầm thơ văn Cao Bá Quát, sau khi loại trừ các bài chắc chắn không phải của ông, người ta vẫn còn tìm được trên 1000 bài được viết bằng cả chữ Nôm và chữ Hán.

Thơ văn của ông nổi tiếng một thời, cùng với Nguyễn Văn Siêu được dân gian xưng tụng là Thần Siêu, Thánh Quát. Trong sự phát triển văn học, Cao Bá Quát có đóng góp đáng kể vào thể loại Phú và Ca trù. Giáo sư Thanh Lãng đánh giá “Về mặt nghệ thuật, sở trường của ông là thể phú và thể ca trù. Hai thể này, với ông đã vươn tới một trình độ nghệ thuật tuyệt vời”.

Nhà cách mạng Nguyễn Khắc Nhu

Nguyễn Khắc Nhu sinh năm Tân Tị (1881), là một trong những lãnh tụ của Việt Nam Quốc dân Đảng (VNQDĐ). Ông quê làng Song Khê, huyện Yên Dũng, tỉnh Hà Bắc. Sau nhiều lần thi Hội không đậu, ông về quê dạy học và tham gia phong trào Đông Du, lập Hội quốc dân dục tài theo kiểu phong trào Đông Kinh nghĩa thục, thực hiện một số cải cách tại quê nhà, tuy nhiên đều bị chính quyền thực dân cấm không được phép hoạt động.

Tượng đài Nguyễn Khắc Nhu.

Năm 1909, sau khi cả phong trào Đông du và Đông Kinh nghĩa thục đều bị tan vỡ, Nguyễn Khắc Nhu trốn sang Trung Quốc, tham gia vào cuộc vận động cứu nước. Từ đó, ông chuyển dần xu hướng đấu tranh bất bạo động sang xu hướng bạo động. Năm 1927, ông về nước cùng với các đồng chí thành lập Hội Việt Nam Dân Quốc, tổ chức nhiều cuộc tập kích một số đồn Pháp ở Bắc Ninh, Đáp Cầu, Phả Lại... với ý định vũ trang khởi nghĩa. Năm 1928, ông sát nhập hội Việt Nam Dân Quốc vào Việt Nam Quốc Dân Đảng và ông được cử làm trưởng ban Lập pháp của đảng.

Năm 1930, trong cuộc khởi nghĩa của Việt Nam Quốc Dân Đảng, Nguyễn Khắc Nhu được giao nhiệm vụ trực tiếp lãnh đạo khởi nghĩa ở Yên Bái, Phú Thọ, Sơn Tây. Do không chuẩn bị kỹ lưỡng, các lực lượng ở các nơi không cùng bộc phát một lúc, thực dân Pháp có điều kiện phòng ngừa, nên cuộc khởi nghĩa thất bại, các lãnh tụ lần lượt bị bắt. Nguyễn Khắc Nhu bị trúng đạn trong trận đánh đồn binh Hưng Hóa ngày 9/2/1930.

Trên đường rút lui, ông dùng lựu đạn tự sát nhưng không chết và bị quân Pháp bắt. Trên đường giải về trại giam ông lại nhảy xuống sông nhưng quân Pháp lại vớt được. Ngày 11/2, ông đập đầu vào tường nhà giam tại Hưng Hóa tự tử để bảo toàn khí tiết. Cuộc khởi nghĩa Yên Bái do Nguyễn Khắc Nhu cùng các lãnh tụ Việt Nam Quốc Dân Đảng tổ chức tuy không thành công nhưng đã cổ vũ tích cực cho phong trào đấu tranh giành độc lập của nhân dân ta, góp phần vào phong trào đấu tranh kiên cường bất khuất của dân tộc ta chống lại ách đô hộ của người Pháp./.

Tags:

Những danh nhân tuổi Tỵ nổi tiếng trong sử Việt

Bài liên quan

CÁC TIN BÀI KHÁC

Mô hình nuôi chồn hương đạt hiệu quả kinh tế cao ở Hà Tĩnh

Mô hình - Kinh nghiệm 18/06/2026 11:22

Trại nuôi chồn hương của chị Phan Thị Hồng Trâm và chồng là anh Trần Đức Dũng, thôn Vĩnh Yên, xã Đức Lạng cũ (nay là xã Đức Đồng, tỉnh Hà Tĩnh) là một mô hình kinh tế mới khá thành công.

Phát triển kinh tế nông nghiệp xanh, hữu cơ, tuần hoàn

Mô hình - Kinh nghiệm 18/06/2026 11:22

Bám sát định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, thích ứng với biến đổi khí hậu và giảm phát thải, phường Hương An đang từng bước xây dựng nền nông nghiệp xanh, hữu cơ và tuần hoàn, lấy hiệu quả kinh tế đi cùng bảo vệ môi trường.

Về “thủ phủ” hươu sao

Mô hình - Kinh nghiệm 18/06/2026 11:21

Được sự giúp đỡ của anh Bùi Huy Cường – Chủ tịch Liên minh Hợp tác xã (HTX) Hà Tĩnh, tôi đã có chuyến “đổ bộ” giữa trưa nắng về Hương Sơn, vùng đất nhiều dư địa các mặt của Hà Tĩnh. Bây giờ huyện Hương Sơn (cũ) từ 20 xã chỉ còn 7 xã, tên huyện cũ trở thành tên một xã – xã Hương Sơn (sáp nhập thị trấn Phố Châu và 4 xã khác). Dẫu vậy, Hương Sơn với tư cách là “thương hiệu” trên thương trường, trong ký ức thì không mãi còn. Nhắc đến Phố Châu, tôi nhớ một hoang hoải từ cõi lòng.

Người trưởng xóm khai thác lợi thế bản địa để làm giàu trên quê hương

Mô hình - Kinh nghiệm 17/06/2026 14:32

Xã biên giới Xuân Trường, tỉnh Cao Bằng - nơi giàu truyền thống cách mạng lại được thiên nhiên ưu ái ban tặng cho khí hậu trong lành, mát mẻ quanh năm cùng đất đai màu mỡ, có một người trưởng xóm được bà con nhắc đến với sự trân trọng và tin yêu. Đó là ông Mông Văn Quốc, Trưởng xóm Bản Chuồng – người không chỉ tận tuỵ với công việc chung và trách nhiệm với cộng đồng mà còn là tấm gương điển hình trong phát triển kinh tế gia đình từ những cây đặc hữu địa phương có giá trị kinh tế cao như lúa nếp hương, lê và mận máu.

Tp. Huế: Phường Dương Nỗ đột phá từ mô hình xen canh Lúa - Tôm

Trong nước 17/06/2026 11:37

Mô hình lúa – tôm hướng đến mục tiêu gia tăng giá trị kinh tế trên cùng đơn vị diện tích và tạo điều kiện để người dân hướng đến sự phát triển bền vững...

USDA mở rộng chăn thả gia súc trên đất liên bang nhằm hỗ trợ ngành chăn nuôi

Mô hình - Kinh nghiệm 16/06/2026 13:26

Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA) vừa ban hành chỉ thị mới yêu cầu Cơ quan Lâm nghiệp mở rộng quyền tiếp cận đồng cỏ trên đất liên bang, nhằm hỗ trợ hàng chục nghìn nhà chăn nuôi, tăng nguồn cung thịt bò và giảm bớt các rào cản hành chính đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp.

Hưng Yên: Kinh tế VAC tuần hoàn hướng đi hiệu quả nâng cao thu nhập cho hội viên

Kinh tế nông nghiệp 16/06/2026 13:24

Những năm gần đây, mô hình kinh tế VAC (Vườn – Ao – Chuồng) theo hướng tuần hoàn đang trở thành giải pháp sản xuất hiệu quả, bền vững được nhiều hội viên Hội làm vườn và nuôi ong tỉnh Hưng Yên tích cực áp dụng. Không chỉ giúp tận dụng tối đa nguồn tài nguyên sẵn có, giảm chi phí đầu vào, mô hình còn góp phần bảo vệ môi trường, nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp và thúc đẩy thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại địa phương

Cần chủ động hỗ trợ người dân phát triển mô hình lúa - sen kết hợp du lịch

Mô hình - Kinh nghiệm 15/06/2026 12:38

Từng là những cánh đồng lúa cho năng suất thấp, chi phí đầu tư ngày càng tăng trong khi giá cả bấp bênh, nhiều vùng nông thôn hiện nay đang đứng trước yêu cầu cấp thiết phải tái cấu trúc sản xuất nông nghiệp. Trong bối cảnh đó, mô hình luân canh lúa - sen kết hợp phát triển du lịch nông nghiệp hữu cơ đang được xem là hướng đi tiềm năng, không chỉ giúp nâng cao thu nhập mà còn tạo ra giá trị bền vững từ hệ sinh thái nông nghiệp.

Hải Phòng: Hiệu quả từ mô hình trồng dưa công nghệ cao

Mô hình - Kinh nghiệm 14/06/2026 16:02

Từ một mảnh vườn bỏ trống trong nhà, anh Đinh Văn Linh, trú tại tổ dân phố Minh Kha, Phường An Hải đã tâm huyết, bỏ công sức cải tạo làm vườn trồng dưa công nghệ cao mang về thu nhập hàng trăm triệu đồng mỗi năm.

Đà Nẵng: Phiên chợ quê Đại An ở xã Phú Ninh góp phần đánh thức tiềm năng du lịch cộng đồng

Chuyển động xanh 14/06/2026 09:10

Phiên chợ quê Đại An bên hồ Sen tại xã Phú Ninh, TP Đà Nẵng đã thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, trải nghiệm, góp phần quảng bá sản vật địa phương và lan tỏa giá trị văn hóa làng quê.

Kinh doanh du lịch kết hợp nông nghiệp hữu cơ: Hướng đi mới cho Suối La Ngâu

Mô hình - Kinh nghiệm 14/06/2026 08:53

Ẩn mình giữa những cánh rừng nguyên sinh thuộc khu vực xã Đồng Kho, tỉnh Lâm Đồng. Suối La Ngâu từ lâu được biết đến như một trong những dòng suối còn giữ được vẻ đẹp nguyên sơ hiếm có ở khu vực Nam Trung Bộ. Nước suối trong vắt len lỏi qua những bãi đá cuội trải dài, những tán rừng xanh mướt phủ bóng xuống mặt nước tạo nên khung cảnh thanh bình, tách biệt hoàn toàn với nhịp sống đô thị. Thế nhưng, phía sau vẻ đẹp thiên nhiên ấy là câu chuyện về một vùng đất gặp nhiều trở ngại trong phát triển nông nghiệp truyền thống và đang từng bước tìm kiếm hướng đi mới dựa trên lợi thế sinh thái sẵn có.

Phát triển sản xuất gắn với xây dựng thương hiệu, gia tăng giá trị sản phẩm

Mô hình - Kinh nghiệm 11/06/2026 09:30

Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đã và đang trở thành động lực quan trọng giúp nhiều hộ dân mạnh dạn đầu tư phát triển sản xuất, nâng cao chất lượng sản phẩm nông nghiệp, từng bước xây dựng thương hiệu hàng hoá địa phương. Tại xã Bạch Đằng, tỉnh Cao Bằng, Cơ sở Nhất Hạnh đã phát huy hiệu quả Chương trình OCOP. Với sự đầu tư bài bản, sản phẩm “Trà xanh Tài Hồ Sìn” của Cơ sở được công nhận sản phẩm OCOP 3 sao cấp tỉnh đã góp phần nâng cao giá trị cây chè, mở rộng cơ hội tiêu thụ sản phẩm. Qua đó, khơi dậy tiềm năng, lợi thế sẵn có, tạo việc làm, tăng thu nhập cho người dân và góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn địa phương.

XEM THÊM