Lễ hội đền Đại Cại - Nét đẹp văn hóa độc đáo của người dân xã Tân Lĩnh, tỉnh Lào Cai.

Đền Đại Cại là di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia, được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận theo Quyết định số 38/2001/QĐ-BVHTT ngày 12/7/2001. Ngôi đền không chỉ là chốn linh thiêng trong đời sống tín ngưỡng của Nhân dân địa phương mà còn là dấu ấn lịch sử quan trọng gắn với công cuộc giữ nước, bảo vệ biên cương phía Tây Bắc của Tổ quốc.

Theo các thư tịch cổ, vào đầu thế kỷ XVI, thời vua Lê Chiêu Tông, tướng Vũ Văn Mật được triều đình giao trấn giữ vùng Tuyên Quang – Yên Bái xưa, lập căn cứ phòng thủ “Thành Nhà Bầu”. Đồng hành cùng ông là bà Vũ Thị Ngọc Anh, Phó tướng phụ trách quân lương và hậu cần, người có công lớn trong việc tổ chức sản xuất, khai hoang ruộng nước, lo đủ lương thảo cho quân sĩ và trực tiếp huấn luyện binh lính. Với những đóng góp to lớn ấy, bà được Nhân dân tôn kính suy tôn là Bà Chúa Lương, Bà Chúa Kho, Bà Chúa Bầu – biểu tượng của trí tuệ, đức hy sinh và lòng nhân nghĩa.

Lễ hội, nhằm bảo tồn, phát huy giá trị di sản, bản sắc văn hóa, thúc đẩy phát triển du lịch địa phương.

Doanh trại chính của bà đặt tại thành Bến Lăn, nơi về sau Nhân dân lập Đền Đại Cại để thờ phụng. Trải qua nhiều thế kỷ, ngôi đền vẫn lưu giữ ba đạo sắc phong cổ của các triều vua Cảnh Hưng, Tự Đức và Duy Tân, minh chứng sinh động cho giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc biệt của di tích.

Bên cạnh việc thờ Bà Chúa Vũ Thị Ngọc Anh, Đền Đại Cại còn thờ Vua Áo Đen (Hắc Y Hoàng Đế) - nhân vật huyền thoại trong tín ngưỡng dân gian, biểu trưng cho tinh thần quật cường, ý chí bảo vệ quê hương và niềm tin thiêng liêng của cộng đồng các dân tộc nơi đây.

Truyền thuyết kể rằng xưa có vị tù trưởng họ Hoàng, tên Lang, luôn mặc áo đen, có công lớn trong việc dẹp giặc giữ yên bờ cõi. Trong một trận chiến ác liệt, khi giặc tràn vào, ông phải lui về bến đò Lạng - bên dòng sông Chảy. Bị giặc bao vây, ông cùng quân sĩ chiến đấu kiên cường và lui dần về phía chân núi. Khi quân thù đến nơi, chỉ thấy một bóng người mặc áo đen cưỡi ngựa trắng đi lên đỉnh núi và bay lên trời – từ đó dân gian gọi là Thần Áo Đen.

Lễ hội Đền Đại Cại, tiếp tục đẩy mạnh phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa” bảo vệ, giữ gìn và phát triển giá trị văn hóa của dân tộc, đáp ứng nhu cầu văn hóa tinh thần ngày càng cao của các dân tộc trong xã.

Núi nơi ông hóa thân được đặt tên là núi Hắc Y (núi Vua Áo Đen). Đến nay, trên vách đá vẫn còn những vệt đen trắng mờ ảo như hình người cưỡi ngựa, được xem là dấu tích thiêng của Vua Áo Đen hiển thánh.

Năm 2026, Lễ hội Đền Đại Cại được tổ chức trong 02 ngày, từ ngày 03/3/2026 đến ngày 04/3/2026 (tức ngày 15 – 16 tháng Giêng năm Bính Ngọ), tại Đền Đại Cại, thôn 6, xã Tân Lĩnh, tỉnh Lào Cai. Trong khuôn khổ lễ hội sẽ diễn ra nhiều nghi lễ truyền thống trang nghiêm, các hoạt động văn hóa – thể thao – du lịch phong phú, tạo không khí vui tươi, phấn khởi, gắn kết cộng đồng.

Lễ hội Đền Đại Cại không chỉ là dịp để Nhân dân và du khách dâng hương cầu cho quốc thái dân an, mưa thuận gió hòa, gia đình bình an, hạnh phúc, mà còn góp phần gìn giữ, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp, quảng bá hình ảnh quê hương Tân Lĩnh giàu bản sắc, nghĩa tình và lịch sử./.

Các trò chơi, hội thi dân gian nhằm bảo lưu đậm nét yếu tố văn hóa truyền thống của dân tộc, đặc biệt hướng xây dựng sản phẩm du lịch là các mon ăn dân tộc, trò chơi dân gian phục vụ du khách tìm hiểu và trải nghiệm.