Lâm Đồng mở lớp truyền dạy nhạc cụ truyền thống, trao truyền di sản cho thế hệ trẻ

Các nghệ nhân truyền dạy kỹ năng thực hành nhạc cụ truyền thống cho thanh, thiếu niên người dân tộc thiểu số, góp phần trao truyền và gìn giữ bản sắc văn hóa trong cộng đồng

Theo Kế hoạch số 92/KH-SVHTTDL, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng sẽ tổ chức các lớp truyền dạy nhạc cụ truyền thống của đồng bào dân tộc thiểu số trong quý II và quý III năm 2026. Hoạt động được triển khai tại các xã Bảo Lâm 4, D’Ran và Đức An, tương ứng với cộng đồng dân tộc Mạ, Churu và M’nông.

Đây không chỉ là những lớp học về cách cầm, cách thổi hay cách tạo nên một thanh âm. Phía sau mỗi nhạc cụ truyền thống là ký ức cộng đồng, là câu chuyện về phong tục, lễ hội, đời sống tinh thần và cách người dân gửi gắm tình yêu quê hương, bản làng qua âm nhạc.

Chính vì vậy, mục tiêu được Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đặt ra không chỉ là duy trì việc thực hành nhạc cụ, mà còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, hạn chế nguy cơ mai một di sản, đồng thời nâng cao đời sống văn hóa ở cơ sở.

Đặc biệt, thế hệ trẻ được xác định là lực lượng quan trọng trong quá trình tiếp nối mạch nguồn văn hóa ấy.

Cụ thể, mỗi lớp truyền dạy có 30 học viên là thanh, thiếu niên người dân tộc thiểu số tại địa phương. Đây là những người sẽ trực tiếp tiếp nhận kiến thức, kỹ năng từ các nghệ nhân, qua đó từng bước hình thành lớp kế cận có khả năng thực hành và trao truyền các giá trị văn hóa truyền thống trong cộng đồng.

Để những giờ học không trở thành những bài giảng khô cứng, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch dự kiến huy động 3 nghệ nhân cho mỗi lớp truyền dạy. Đó là những nghệ nhân có uy tín, già làng, trưởng bản hoặc những người am hiểu văn hóa truyền thống, nắm giữ kỹ năng thực hành di sản và có khả năng truyền đạt cho thế hệ trẻ.

Ở đó, khoảng cách giữa người dạy và người học cũng chính là khoảng cách giữa các thế hệ trong một cộng đồng. Những gì người đi trước đã gìn giữ bằng ký ức, trải nghiệm và thực hành sẽ được trao lại cho những người trẻ bằng chính đôi tay, đôi tai và sự say mê của họ.

Nội dung truyền dạy được thiết kế từ kiến thức cơ bản đến thực hành. Học viên sẽ được tìm hiểu về lịch sử, ý nghĩa văn hóa của nhạc cụ; học kỹ thuật sử dụng và thực hành biểu diễn những nhạc cụ truyền thống đặc trưng như cồng chiêng, sáo, Mbuôt, Rlet…

Không chỉ dừng ở biểu diễn cá nhân, học viên còn được thực hành theo nhóm, học các bài dân ca và tiết mục truyền thống. Cách tiếp cận này giúp di sản được đặt trở lại trong không gian thực hành, thay vì chỉ tồn tại như một hiện vật hay một câu chuyện được kể lại.

Với cách làm đó, lớp học cũng trở thành nơi gặp gỡ giữa ký ức và hiện tại. Nghệ nhân mang đến những giá trị đã được tích lũy qua nhiều năm, còn người trẻ mang theo sự năng động, khả năng tiếp cận và cách thể hiện mới. Sự tiếp nối ấy được kỳ vọng giúp văn hóa truyền thống thích ứng với đời sống đương đại mà vẫn giữ được bản sắc cốt lõi.

Kế hoạch của Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng đặt việc bảo tồn di sản trong một hướng tiếp cận rộng hơn: gắn văn hóa với phát triển bền vững.

Thông qua việc nâng cao nhận thức của đồng bào dân tộc thiểu số về vai trò của chủ thể văn hóa và giá trị của di sản văn hóa phi vật thể, địa phương hướng tới việc xây dựng các sản phẩm du lịch văn hóa, qua đó tạo thêm sinh kế bền vững cho người dân trên cơ sở phát huy chính những giá trị truyền thống của cộng đồng.

Đây là hướng đi có ý nghĩa trong bối cảnh văn hóa truyền thống không chỉ cần được bảo vệ khỏi nguy cơ mai một, mà còn cần có không gian để tiếp tục sống trong cộng đồng. Khi một nhạc cụ vẫn được chơi, một làn điệu vẫn được hát, một nghi thức vẫn được thực hành và thế hệ trẻ vẫn hiểu được ý nghĩa phía sau những thanh âm ấy, di sản mới thực sự được tiếp nối.

Để thực hiện tốt, các địa phương được đề nghị phối hợp tuyên truyền về mục đích, ý nghĩa của việc bảo tồn di sản văn hóa truyền thống; vận động đồng bào dân tộc thiểu số tích cực tham gia. UBND các xã Bảo Lâm 4, D’Ran và Đức An sẽ phối hợp với cơ quan chuyên môn của Sở để lựa chọn địa điểm, thời gian tổ chức; giới thiệu nghệ nhân; lập danh sách học viên và thành lập Ban tổ chức lớp truyền dạy tại địa phương.

Các lớp học cũng được tổ chức theo một quy trình tương đối đầy đủ, từ khai mạc, truyền dạy, quản lý lớp đến bế mạc. Kết quả không chỉ được thể hiện bằng báo cáo mà thông qua phần trình diễn của chính các học viên đối với những loại hình di sản đã được học.

Điều đáng chú ý trong kế hoạch là vai trò của cộng đồng được đặt ở vị trí trung tâm. Nghệ nhân không chỉ là người biểu diễn mà trở thành người truyền dạy; người dân không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà trực tiếp tham gia thực hành và bảo tồn; còn thế hệ trẻ được trao cơ hội trở thành những người tiếp nối.

Từ một lớp học, những thanh âm truyền thống có thể tìm được một đời sống mới. Một em nhỏ hôm nay học cách sử dụng nhạc cụ của dân tộc mình có thể trở thành người biểu diễn trong các lễ hội của cộng đồng; một nhóm thanh niên biết gìn giữ những bài dân ca, điệu nhạc truyền thống có thể góp phần tạo nên những sản phẩm văn hóa đặc trưng của địa phương.

Xa hơn, khi văn hóa trở thành một phần của sinh kế, người dân cũng có thêm động lực để gìn giữ những giá trị vốn thuộc về chính cộng đồng mình. Du lịch khi ấy không chỉ đưa du khách đến với cảnh quan, mà còn mở ra cơ hội để họ hiểu về con người, lịch sử và văn hóa bản địa.

Không chỉ vậy, đây là một bước trong nỗ lực giữ cho những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, được trao truyền từ những người nắm giữ di sản đến thế hệ trẻ.

Bởi một di sản chỉ thực sự có sức sống khi vẫn còn người biết, người hiểu, người thực hành và người muốn truyền lại. Những lớp học truyền dạy nhạc cụ truyền thống tại Bảo Lâm 4, D’Ran và Đức An được kỳ vọng sẽ góp thêm những “nhịp cầu” như vậy, để tiếng cồng, tiếng chiêng, tiếng sáo hay những âm thanh của nhạc cụ truyền thống không chỉ vang lên từ ký ức, mà tiếp tục ngân trong đời sống của những thế hệ mai sau./.