Lễ hội mừng lúa mới là một nghi lễ rất quan trọng trong đời sống của đồng bào Cơ Tu, Tp. Huế.

“Lễ hội mừng lúa mới - Bhuôih Haro Tơme”

Sáng 06/7/2025, Sở Văn hóa - Thể thao Tp. Huế thông tin, “Lễ hội mừng lúa mới (Bhuôih Haro Tơme) của người Cơ Tu” chính thức được đưa vào danh mục quốc gia. Đây là nghi lễ nông nghiệp truyền thống mang đậm tín ngưỡng “Con người - Thiên nhiên - Thần linh” - là lễ hội được tổ chức sau mùa thu hoạch để tạ ơn thần lúa Giàng Haro, cầu mong mùa màng no đủ, cuộc sống bình an.

Hoạt động lễ gồm các nghi thức văn hóa như: Cúng tế, hiến sinh, múa chiêng, điệu múa Pađil Yayă, dựng cột tế Xơnur, cùng với ẩm thực truyền thống và sinh hoạt cộng đồng. Lễ hội không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn là dịp gặp gỡ, gắn kết cộng đồng, giữ gìn phong tục, lễ lệ trong chu trình canh tác của người Cơ Tu

Việc hợp hồ sơ và công bố di sản được Phân viện Văn hóa – Nghệ thuật miền Trung phối hợp Sở Văn hoá - Thể thao Tp. Huế cùng dân bản thực hiện công phu. Việc ghi danh đây được xem là sự trân trọng và ghi nhận vai trò quan trọng của văn hóa dân tộc thiểu số ở miền núi Tp. Huế.

“Tri thức dân gian về bún bò Huế”

Cùng ngày, Bộ trưởng Bộ Văn hoá, Thể thao và Du lịch cũng đã ký quyết định công nhận “Tri thức dân gian về bún bò Huế” thuộc loại hình tri thức dân gian.

Bún bò Huế không chỉ là món ăn đặc sắc nổi tiếng trong nước và quốc tế, mà còn là sự kết tinh tinh xảo của bí quyết chế biến truyền thống. Từ chọn nguyên liệu, ninh nước dùng, nêm nếm đến trình bày và thưởng thức - tất cả đã được duy trì và bí mật truyền qua nhiều thế hệ nghệ nhân ẩm thực xứ Huế.

Bún bò Huế, đặc sắc nổi tiếng trong và ngoài nước, là sự kết tinh tinh xảo của những bí quyết chế biến truyền thống qua bao đời.

Trong số này, không thể không nhắc đến các nghệ nhân bếp như Mai Thị Trà, Hoàng Thị Như Huy, Tôn Nữ Thị Hà, Phan Tôn Gia Hiền - những người góp phần giữ gìn và phát huy hồn cốt, chất riêng của bún bò. Bún bò Huế từng được đầu bếp Anthony Bourdain khen trên CNN là “món súp tuyệt vời nhất mà tôi từng nếm thử” (2014), được xếp vào Top 100 món ăn có giá trị văn hóa châu Á (2016) và nằm trong danh sách ẩm thực của Taste Atlas năm 2023, đưa Huế vào top 100 thành phố ẩm thực thế giới.

Việc ghi danh tri thức dân gian về bún bò Huế cung cấp một nền tảng pháp lý quan trọng, giúp Huế triển khai các hoạt động bảo tồn, đào tạo, quảng bá đến du khách quốc tế – hướng tới mục tiêu trở thành “Thành phố sáng tạo UNESCO về ẩm thực”.

Ý nghĩa và tầm quan trọng

Hai di sản vừa được công nhận không chỉ đa dạng về thể loại - lễ hội tín ngưỡng và tri thức ẩm thực - mà còn làm giàu thêm bản sắc văn hóa Huế và cả nền văn hóa quốc gia. Hiện nay, Huế đang có 8 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, bao gồm ca Huế (2015), nghề dệt Dèng của Tà Ôi (2016), lễ hội ADaKoonh của Pa Cô (2019), nghề làm bún Vân Cù (2024), cùng các di sản mới được ghi danh.

Việc đưa hai di sản mới vào danh mục quốc gia mang nhiều ý nghĩa lớn: Bảo tồn văn hóa đa dạng, giúp giữ gìn và truyền dạy các giá trị văn hóa đặc thù dân tộc thiểu số Cơ Tu và phong tục văn hóa Huế truyền thống; Phát triển du lịch chuyên sâu, lễ hội Bhuôih Haro Tơme mở ra cơ hội đa dạng hóa trải nghiệm du lịch khám phá văn hóa vùng cao, trong khi ẩm thực bún bò Huế tiếp tục thu hút du khách quốc tế; Thúc đẩy công nghiệp văn hóa, ghi nhận pháp lý tạo điều kiện thuận lợi cho thành phố tổ chức sự kiện, phát triển thương hiệu và đẩy mạnh liên kết giữa văn hóa - du lịch - kinh tế.

Ông Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hoá - Thể thao Tp. Huế nhấn mạnh: “Sở sẽ phối hợp cùng nghệ nhân, cộng đồng triển khai truyền dạy, tôn vinh, quảng bá di sản đến công chúng trong và ngoài nước, giữ vị trí biểu tượng văn hóa Huế - Việt Nam”.

Di sản – định hướng phát triển bền vững

Việc công nhận quốc gia cũng là khởi đầu cho các bước tiếp theo trong bảo tồn - phát triển. Những hoạt động thiết thực sẽ phải triển khai như đào tạo nghệ nhân, tổ chức lễ hội, phát hành ấn phẩm truyền thông, nghiên cứu chuyên sâu… Quan trọng hơn, cần kết nối hoạt động di sản với quy hoạch du lịch, phát triển sản phẩm văn hóa – ẩm thực, xây dựng tuyến trải nghiệm văn hóa Huế - vùng núi A Lưới và kết hợp với các di sản hiện có trên địa bàn.

Bức tranh văn hóa xứ Huế ngày càng toàn diện, đa tầng, đa dạng hơn.

Trong bức tranh văn hóa xứ Huế - nơi có Quần thể di tích Cố đô Huế (Di sản thế giới UNESCO), cùng nhiều di sản danh tiếng như ca Huế, ẩm thực bún bò - sự kiện này đóng vai trò là bước bổ sung quan trọng, làm giàu hệ sinh thái di sản văn hóa toàn diện, đa tầng, đa dạng hơn.

Sự kiện công nhận “Lễ hội mừng lúa mới của đồng bào Cơ Tu” và “Tri thức dân gian về bún bò Huế” là minh chứng rõ ràng cho chính sách bảo tồn văn hóa đa dạng, gắn liền với phát triển bền vững. Đây không chỉ là niềm tự hào của người Huế, mà còn là chìa khóa để khẳng định văn hóa Huế - Việt Nam với bạn bè thế giới.

Việc tiếp tục triển khai các chương trình bảo tồn, đào tạo, quảng bá và tổ chức sự kiện văn hóa - du lịch sẽ giúp bảo đảm giá trị truyền thống không chỉ được gìn giữ, mà còn trở thành động lực phát triển kinh tế - xã hội. Hy vọng những bước tiến này sẽ góp sức vào lộ trình phát triển Huế thành điểm đến sáng tạo toàn cầu trong lĩnh vực văn hóa - ẩm thực - du lịch./.